Žį fékk žjóšin aš rįša

„ ... žaš veršur gengiš til žingkosninga nęsta vor įn žess aš nokkur mašur viti hver yrši stjórnskipuleg staša alžingis, eša stjórnskipuleg staša forsetans žegar žessu ferli lżkur,“ sagši forseti Ķslands viš RŚV um daginn og bętti viš: „ ... žaš er veriš aš setja stjórnarskrį og breyta henni, ekki ķ žįgu einhverrar rķkisstjórnar, eša einstakra rįšherra eša flokka. Žaš er veriš aš setja stjórnarskrį og breyta henni ķ žįgu žjóšarinnar ... Žaš er ekkert vit ķ žvķ aš fara aš breyta stjórnarskrįnni sjįlfri, grunnrammanum aš öllum įtökum ķ landinu, ķ bullandi įtökum og įgreiningi.“

Viš žessi ummęli forsetans er żmislegt aš athuga, žar eš Alžingi hefur heitiš žjóšinni aš fį aš greiša atkvęši um nżja stjórnarskrį eigi sķšar en 20. október til aš leiša mįliš til lykta.

 

Stjórnarskrįrmįliš er ķ föstum farvegi. Žjóšfundurinn 2010 – lżšręšislega vališ slembiśrtak allrar žjóšarinnar – lagši lķnurnar ķ framhaldi af bśsįhaldabyltingunni. Starf stjórnlaganefndar og frumvarp Stjórnlagarįšs til nżrrar stjórnarskrįr spratt af žjóšfundinum, enda bar Stjórnlagarįši skv. lögum aš taka miš af nišurstöšum žjóšfundarins. Žaš var gert.

Žjóšin mun fį aš segja įlit sitt į frumvarpi Stjórnlagarįšs eigi sķšar en 20. október skv. įkvöršun, sem Alžingi hefur tekiš og ekki veršur breytt śr žessu, žótt mįttlķtil atlaga vęri gerš į Alžingi gegn rétti žjóšarinnar til aš fjalla millilišalaust um mįliš. Žjóšin hefur mįliš ķ hendi sér skv. įkvöršun Alžingis, og nišurstaša hennar mun liggja fyrir löngu fyrir žinglok, nema rķkisstjórnin leggi upp laupana og žing verši rofiš fyrir 20. október, en žaš viršist ólķklegt eins og sakir standa.

Verši frumvarpinu hafnaš ķ žjóšaratkvęšagreišslunni, kemur upp nż staša, sem Alžingi žarf įsamt žjóšinni aš takast į viš. Verši frumvarpiš hins vegar samžykkt, žį mun Alžingi einnig hljóta aš samžykkja frumvarpiš fyrir žinglok 2013, žvķ varla gengur Alžingi gegn žjóšinni ķ mįli, sem žingiš hefur fališ žjóšinni aš fjalla um. Fari svo, hlżtur nżtt Alžingi, hvernig sem žaš veršur saman sett, aš stašfesta vilja žjóšarinnar aš loknum alžingiskosningum og ljśka mįlinu meš žvķ aš samžykkja frumvarpiš.

Stjórnarskrįr kveša į um réttindi og skyldur og hljóta žvķ nęr ęvinlega aš męta andstöšu. Sumum er sżnna um aš žiggja réttindi en rękja skyldur. Einn helzti sérfręšingur heimsins ķ nżjum evrópskum stjórnarskrįm, norski heimspekingurinn Jon Elster, prófessor ķ New York, hefur rakiš, aš žess eru nęr engin dęmi, aš nżjar stjórnarskrįr taki gildi eša gamlar stjórnarskrįr taki umtalsveršum breytingum, žegar allt er meš kyrrum kjörum. Žvert į móti er stjórnarskrįm nęr aldrei breytt aš rįši nema ķ kjölfar ólgu og óróa. Elster tilgreinir ašeins tvęr undantekningar frį reglunni, Svķžjóš 1974 og Kanada 1982.
Stjórnarskrį Bandarķkjanna var vķša samžykkt meš naumum meiri hluta 1787-88. Svo mjótt var į munum, aš hefšu 20 manns ķ žrettįn fylkjum Bandarķkjanna greitt atkvęši gegn frumvarpinu, sem stjórnlagažing Bandarķkjanna samžykkti ķ Fķladelfķu 1787, frekar en aš greiša atkvęši meš žvķ, hefši frumvarpiš ekki nįš fram aš ganga. Ķ Pennsylvanķu studdu t.d. 46 fulltrśar frumvarpiš gegn 23 mótatkvęšum. Massachusetts samžykkti frumvarpiš meš 187 atkvęšum gegn 168 og Sušur-Karólķna meš 149 atkvęšum gegn 73. New Hampshire samžykkti frumvarpiš meš 57 atkvęšum gegn 47, Virginķa meš 89 atkvęšum gegn 79 og New York meš 30 atkvęšum gegn 27.

Noršur-Karólķna hafnaši frumvarpinu meš 184 atkvęšum gegn 83. Rhode Island samžykkti frumvarpiš meš 43 atkvęšum gegn 32, žótt frumvarpinu hefši veriš hafnaš meš 2708 atkvęšum gegn 237 ķ almennri atkvęšagreišslu ķ fylkinu. Delaware, Georgķa og New Jersey voru einu fylkin, sem samžykktu frumvarpiš įn mótatkvęša.
Bandarķkjažing breytti ekki stafkrók ķ frumvarpi stjórnlagažingsins, heldur lét žingiš fólkiš og fulltrśa žess ķ fylkjunum žrettįn um aš ljśka mįlinu eins og lagt var upp meš. Žingiš hafši fališ stjórnlagažinginu frumvarpsgeršina og stóš viš žį įkvöršun. Žingmenn skildu, aš žaš var annarra en žeirra sjįlfra aš setja žinginu reglur og valdheimildir. Aušvitaš heyršust žęr raddir, aš ekkert vit vęri ķ aš „fara aš breyta stjórnarskrįnni sjįlfri ... ķ bullandi įtökum og įgreiningi“, en žaš sjónarmiš varš undir. Žjóšin fékk aš rįša.

DV, 6. jślķ 2012.


Til baka