Forsetinn fremur aldrei glćp

Bandaríkin eru óskorađ réttarríki. Bandaríkjamenn eru jafnir fyrir lögum. Fyrrum ríkisstjóri Illinois, Milorad Blagojevich, er nú á leiđinni í fangelsi fyrir glćp, sem hann framdi í embćtti. Lögreglan hlerađi símann hans og gat sannađ, ađ hann hafđi áform um ađ selja ţingsćti Baracks Obama forseta í öldungadeildinni, ţegar Obama flutti í Hvíta húsiđ í fyrra, eđa taka sćtiđ sjálfur. Ţegar Lewis Libby, skrifstofustjóri Cheney‘s varaforseta, var dćmdur í háa fjársekt og fangelsi fyrir meinsćri, ţurfti hann ađ vísu ekki ađ sitja dóminn af sér, ţar eđ Bush forseti veitti honum sakaruppgjöf ađ hluta. Skrifstofustjórinn missti málflutningsréttindi sín. Kunnugir herma, ađ Bush og Cheney talist nú ekki viđ. Fer vel á ţví.

Richard Nixon forseti hlaut einnig sakaruppgjöf á sínum tíma og ţurfti ţví ekki líkt og nokkrir samstarfsmenn hans ađ sitja inni fyrir ađild sína ađ innbrotinu í höfuđstöđvar demókrata í Watergate-byggingunni í Washington, en hann hafnađi samt í einu neđsta ţrepinu í virđingarstiga bandarískra stjórnmálamanna.

Réttar sagt tók Nixon sér stöđu ţar sjálfur. Ţannig vildi til, ađ voriđ 1977, ţrem árum eftir ađ hann hrökklađist frá völdum, voru sýnd í sjónvarpi fjögur löng viđtöl brezka sjónvarpsmannsins Davids Frost viđ Nixon. Fyrstu viđtölin ţrjú voru hvorki fugl né fiskur. Í fjórđa viđtalinu féll sprengja, ţegar Nixon missti út úr sér játningu, sem afhjúpađi og innsiglađi eđli hans og orđstír sem lögbrjóts. Hann sagđi berum orđum, ađ forsetinn vćri hafinn yfir lög. Orđrétt sagđi Nixon: „When the president does it, that means that it is not illegal.“ Um leiđ og orđin féllu, byrjađi Nixon ađ svitna. Tugir milljóna manna urđu vitni ađ bommertunni. Taflinu var lokiđ.

Ţessi saga rifjast upp nú, ţegar skýrsla Rannsóknarnefndar Alţingis er loksins komin út. Nú reynir á, hvort Ísland rís undir nafni sem fullburđa réttarríki, ţar sem allir eru jafnir fyrir lögum. Í skýrslunni er fullyrt, ađ bankarnir hafi brotiđ lög. Sérstökum saksóknara ber ţví ađ ákćra bankastjóra og bankaráđsmenn allra ţriggja bankanna fyrir lögbrot auk nokkurra annarra stjórnenda og stórra hluthafa eftir atvikum.

Orđrétt segir danski bankastjórinn Jřrn Astrup Hansen í skýrslunni (2. bindi, bls. 313): „Bankarnir brutu ekki ađeins lög heldur fóru ţeir einnig yfir sín eigin mörk. Eđa fćrđu mörkin eftir ţörfum.“ Hann bćtir viđ (bls. 317-18): „Ţrír tiltölulega stórir bankar hefđu hćglega átt ađ geta ţjónađ jafnvel stćrstu fyrirtćkjum landsins án ţess ađ brjóta mikilvćgustu reglu í bankalöggjöfinni sem kveđur á um ađ takmarka beri hámarksstćrđ einstakra skuldbindinga viđ 25% af áhćttugrunni bankans. ... Íslensku bankarnir brutu gegn ţessari reglu. Ţeir réđust m.a.s. út í mjög stór viđskipti og virtu á engan hátt ákvćđi í reglum Fjármálaeftirlitsins nr. 216 frá 2. mars 2007, ţar sem „tengd áhćtta“ er skilgreind.“

Hansen segir einnig (bls. 318): „Allir bankarnir ţrír notuđu sérstaklega óheilbrigđar ađferđir sem fólust í ađ veita lánsfjármögnun til kaupa á eigin hlutabréfum gegn veđum í bréfunum sjálfum. Lán fyrir kaupum eigin bréfa gegn veđi í ţeim varđ eftir október 2007 ţannig ađ formi og umfangi ađ gera má ráđ fyrir ađ hafi brotiđ gegn lögum. ... Fimm stćrstu hluthafar bankanna voru einnig fimm stćrstu viđskiptavinir ţeirra. Langstćrstu! En ekki nóg međ ţađ. Ţeir sátu einnig í bankastjórn eđa áttu fulltrúa ţar. Fyrirkomulagiđ virđist vćgast sagt vafasamt. Hćtta á klíkuskap og sjálfsafgreiđslu vofir yfir.“ Ţrátt fyrir ítrekađar ábendingar kaus Rannsóknarnefndin ađ rćđa ekki í skýrslu sinni spurninguna um, hvort bankarnir og stjórnvöld brutu gegn 249. grein almennra hegningarlaga um umbođssvik. Nefndin getur ekki skotiđ sér á bak viđ ţá skýringu, ađ hugsanleg umbođssvik liggi utan viđ vettvang skýrslunnar, ţví ađ ţá hefđi framlag Jřrns Astrups Hansen varla heldur átt heima í skýrslunni. Skýrslan stađfestir, ađ eigendur bankanna rćndu ţá međ hjálp stjórnvalda eins og viđ Vilhjálmur Bjarnason lektor og ađrir höfum haldiđ fram frá byrjun, ţótt Rannsóknarnefndin kjósi annađ orđalag. Ađferđin er alţekkt utan úr heimi eins og ég lýsti á ţessum stađ fyrir viku. Úr ţví ađ Rannsóknarnefndin kaus ađ fjalla ekki um hugsanleg umbođssvik, ţarf sérstakur saksóknari ađ fylla skarđiđ og einnig ađ ákćra ţá fjóra embćttismenn, sem Rannsóknarnefndin telur hafa brotiđ lög. Alţingi ber einnig ađ draga ţrjá fyrrum ráđherra fyrir Landsdóm. Verđi hinir ákćrđu fundnir sekir, getur forseti Íslands ađ vísu veitt ţeim sakaruppgjöf samkvćmt heimild í stjórnarskránni, en ráđherra getur hann ţó ekki leyst undan saksókn né refsingu, sem Landsdómur hefur dćmt, nema međ samţykki Alţingis.

Fréttablađiđ, 15. apríl 2010.


Til baka