Kj÷rsˇkn og ■jˇ­aratkvŠ­i

Sj÷ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slur og tvŠr a­rar sambŠrilegar atkvŠ­agrei­slur hafa veri­ haldnar ß ═slandi frß mi­ri 19. ÷ld. Fur­u sŠtir eftir ß a­ hyggja, a­ ■Šr skuli ekki hafa veri­ fleiri. ═slendingar fengu t.d. ekki a­ grei­a atkvŠ­i um stofna­ild ═slands a­ Natˇ 1949 og ekki heldur um a­ild a­ ESB 1994, svo sem AusturrÝkism÷nnum, Finnum, Nor­m÷nnum og SvÝum bau­st ■a­ ßr. A­ildin a­ Natˇ, sem Al■ingi ßkva­ ßn ■ess a­ spyrja ■jˇ­ina, fˇl Ý sÚr umtalsvert framsal ß fullveldi, ■ar e­ Atlantshafssßttmßlinn felur Ý sÚr, a­ ßrßs ß eitt a­ildarrÝki er ßrßs ß ■au ÷ll. Ef Sřrland rŠ­st ß Tyrkland ß morgun, er ═sland komi­ Ý strÝ­.

Fyrsta atkvŠ­agrei­slan, sem lÝkja mß vi­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu, fˇr fram fyrir ■jˇ­fundinn 1851. Til setu ß ■jˇ­fundinum voru 37 menn ■jˇ­kj÷rnir Ý sÚrstakri atkvŠ­agrei­slu, og voru 17 al■ingismenn Ý hˇpi ■eirra, sem nß­u kj÷ri. Auk 37 ■jˇ­kj÷rinna fulltr˙a sßtu ■jˇ­fundinn sex konungkj÷rnir fulltr˙ar. A­algeir Kristjßnsson lei­ir lÝkur a­ ■vÝ Ý bˇk sinni Endurreisn Al■ingis og ■jˇ­fundurinn (S÷gufÚlag 1993), a­ kj÷rsˇkn Ý einst÷kum sřslum hafi veri­ ß bilinu 17% til 76%, og h÷f­u a­eins ■rjßr sřslur kj÷rsˇkn yfir 50%. Heildart÷lur um kj÷rsˇkn fyrir ■jˇ­fundinn eru ekki til. A­algeir ߊtlar, af or­alagi hans a­ dŠma, a­ kj÷rsˇkn fyrir landi­ Ý heild hafi veri­ Ý kringum 30%. Hann nefnir til vi­mi­unar, a­ kj÷rsˇkn vi­ kosningu til stjˇrnlaga■ingsins Ý Danm÷rku 1849, sem Brynjˇlfur PÚtursson l÷gfrŠ­ingur og Fj÷lnisma­ur sˇtti fyrir ═slands h÷nd, hafi veri­ 33%.

Fyrsta eiginlega ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slan ß ═slandi var haldin 1908, um ßfengisbann, og var kj÷rsˇknin 73%. ┴tta ßrum sÝ­ar, 1916, var kosi­ um ■egnskylduvinnu, og var kj÷rsˇknin ■ß 53% (tillagan var kolfelld me­ ■essum r÷kum Eyjafjar­arskßldsins Pßls J. ┴rdal: „Ë, hve margur yr­i sŠll og elska mundi landi­ heitt, mŠtti hann vera Ý mßnu­ ■rŠll og moka skÝt fyrir ekki neitt“). SÝ­an var greitt ■jˇ­aratkvŠ­i um sambandslagasamninginn vi­ Dani fullveldisßri­ 1918, og var kj÷rsˇknin ■ß 44%. Afnßm ßfengisbannsins frß 1908 var bori­ undir ■jˇ­aratkvŠ­i 1933, og var kj÷rsˇknin a­ ■vÝ sinni 45% (afnßmi­ var sam■ykkt).

Lř­veldisßri­ 1944 var upps÷gn sambandslagasamningsins vi­ Dani borin undir ■jˇ­aratkvŠ­i og einnig nř stjˇrnarskrß, sem var ■ˇ a­eins Štlu­ til brß­abirg­a. Jßyr­i Ý atkvŠ­agrei­slunni var snar ■ßttur Ý sjßlfstŠ­isyfirlřsingu ■jˇ­arinnar, og var kosninga■ßtttakan eftir ■vÝ, e­a 99%. Ůjˇ­in ■urfti a­ standa saman sem einn ma­ur, ■ar e­ stofnun lř­veldis Ý strÝ­i var umdeild ˙ti Ý heimi. Breytingum ß stjˇrnarskrßnni 1944 var ■vÝ haldi­ Ý lßgmarki.

┴ri­ 2010 var kosi­ til stjˇrnlaga■ings lÝkt og til ■jˇ­fundarins r÷skum 160 ßrum fyrr, og var kj÷rsˇknin 37%. Loks ■arf a­ bŠta vi­ listann ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slum um tvo Icesave-samninga vi­ Bretland og Holland. Hin fyrri, 2010, var Ý reyndinni marklaus, ■ar e­ samningurinn, sem mßli­ snerist um, var ekki lengur til umrŠ­u. Kj÷rsˇkn Ý ■essum tveim Icesave-atkvŠ­agrei­slum var 63% 2010 og 75% 2011.

SÚu atkvŠ­agrei­slurnar 1944 og um Icesave-samningana tvo teknar ˙t fyrir sviga, ■ar e­ ■Šr eru ˇvenjulegs e­lis, er me­alkj÷rsˇkn Ý hinum sex atkvŠ­agrei­slunum 47%. Ůetta er svipa­ me­altal og Ý Sviss, ■ar sem ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slur eru mun tÝ­ari en ■Šr hafa veri­ hÚr heima. Me­alkj÷rsˇkn Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slum Ý Sviss frß ßrinu 2000 ■ar til n˙ er 45% skv. frˇ­legri samantekt Vilhjßlms Ůorsteinssonar hugb˙na­arfrŠ­ings og fv. stjˇrnlagarß­sfulltr˙a. Ůa­ liggur Ý e­li ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slna um sÚrst÷k mßl, a­ fŠrri kjˇsendur taka ■ßtt Ý ■eim en al■ingskosningum og sveitarstjˇrnarkosningum, ■ar sem stjˇrnmßlaflokkar me­ fullar hendur fjßr smala kjˇsendum sÝnum Ý kj÷rklefana, og einnig Ý forsetakosningum.

Kj÷rsˇkn skiptir ekki mßli fyrir ˙rslit kosninga, ef engin lßgmarkskrafa er ger­ um kj÷rsˇkn Ý l÷gum. Meiri hlutinn rŠ­ur. Ůetta eru leikreglur lřrŠ­isins.

DV, 5. oktˇber 2012.


Til baka