Kvikmyndir og ■jˇ­mßl

Margt hamlar heilbrig­ri framf÷r ═slands eins og dŠmin sanna. HÚr langar mig a­ nefna eitt atri­i til skjalanna: vanbur­a kvikmyndager­. Annars sta­ar um Nor­url÷nd hafa veri­ ger­ar kvikmyndir eftir helztu bˇkmenntaverkum ß hverjum sta­, en hÚr heima er hŠgt a­ telja slÝkar myndir ß fingrum annarrar handar. RaunsŠiskvikmyndir um stjˇrnmßl eru hÚr varla til, en ■ˇ mß nefna Hafi­ eftir Baltasar Kormßk frß 2002 og Ë­al fe­ranna eftir Hrafn Gunnlaugsson frß 1980; ■ar er a.m.k. pˇlitÝskt Ývaf. Skorturinn ß gˇ­um pˇlitÝskum kvikmyndum er tilfinnanlegur og ska­legur Ý ljˇsi reynslunnar utan ˙r heimi.

      Byltingin ß ═talÝu, kennd vi­ hreinar hendur (Ýt. mani pulite), ■a­ var ■egar Kristilegi demˇkrataflokkurinn og hva­ ■eir n˙ hÚtu hinir flokkarnir voru tjarga­ir og fi­ra­ir og fleygt ˙t Ý hafsauga fyrir um 20 ßrum, studdist a­ nokkru leyti vi­ sanns÷gulegar kvikmyndir um m˙tu■Šga stjˇrnmßlamenn og mafÝuna. Ůa­an eru „Kolkrabbinn“ og „Smokkfiskurinn“ komnir inn Ý or­afor­a Ýslenzks stjˇrnmßlalÝfs, ef lÝf skyldi kalla. Tˇk betra vi­? Ůa­ er ßlitamßl. ═ Rˇm hefur frß ■vÝ Ý vor varla veri­ tala­ meira um anna­ en kvikmyndina La Grande Bellezza eftir Paolo Sorrentino. Myndin er rammpˇlitÝsk, en h˙n fjallar ■ˇ ekki um stjˇrnmßl, heldur fŠr h˙n ßhorfandann til a­ spyrja sjßlfan sig: Hvernig gat svo fallegt land me­ svo glŠsta fortÝ­ og fÝna menningu sokki­ svona dj˙pt?

BandarÝkjamenn framlei­a miki­ af pˇlitÝskum kvikmyndum. N˙ er nřkomin ˙t r÷­ tÝu sjˇnvarpsmynda The Untold History of the United States eftir Oliver Stone, sem hefur ß­ur m.a. gert kvikmyndir um bŠ­i John F. Kennedy og Richard Nixon. Ůßttar÷­ Stones rekur s÷gu BandarÝkjanna frß sÝ­ara strÝ­i fram ß okkar daga eins og h˙n horfir vi­ honum, svo a­ ˙r ver­ur heillandi frßs÷gn skreytt frßbŠru myndefni. Ůa­ lÚttir honum leikinn, ■etta er tÝu tÝma stÝm, a­ hann ß a­gang a­ bŠ­i a­ pˇlitÝskum kvikmyndum frß fyrri tÝ­ og uppt÷kum af nefndarfundum og vitnalei­slum Ý BandarÝkja■ingi. SlÝka mynd vŠri ekki hŠgt a­ b˙a til ß ═slandi, ■ar e­ nefndarfundir Al■ingis eru haldnir bak vi­ luktar dyr. Leynimakki­ er slÝkt, a­ Ý nefndum Al■ingis eru ekki einu sinni haldnar fundarger­ir. Vitnalei­slurnar fyrir Rannsˇknarnefnd Al■ingis og Landsdˇmi voru ekki festar ß filmu, svo sem sjßlfsagt hef­i ■ˇtt Ý BandarÝkjunum og vÝ­ar.

Kvikmynd Stevens Spielberg um Abraham Lincoln er einnig prř­ileg. H˙n minnir okkur ß, a­ rÚttsřn stjˇrnmßlaforusta getur komi­ gˇ­u til lei­ar. Ůa­ muna­i ekki nema hßrsbreidd, a­ Lincoln forseta mistŠkist a­ koma banni vi­ ■rŠlahaldi inn Ý bandarÝsku stjˇrnarskrßna 1865. Til ■ess ■urfti tvo ■ri­ju hluta atkvŠ­a Ý ■inginu. Lincoln og hans menn ur­u a­ beita řmsum br÷g­um. Ekki muna­i heldur nema hßrsbreidd, a­ bandarÝska stjˇrnarskrßin fÚlli Ý almennum atkvŠ­agrei­slum ˙ti Ý fylkjunum tŠpri ÷ld fyrr, en stjˇrnarskrßin haf­i ■ˇ nauman sigur, svo nauman, a­ hef­u 20 kjˇsendur sagt nei frekar en jß, hef­i h˙n ekki nß­ fram a­ ganga. Ůetta gleymist stundum.

N˙ gengur Ý Bݡ ParadÝs Ý ReykjavÝk sÝleska kvikmyndin Nei eftir Pablo LarraÝn frß 2012. Myndin er bygg­ ß ˇbirtu leikriti sÝleska skßldsins Antonio Skßrmeta. Hann situr ■essa dagana heims■ing PEN international Ý ReykjavÝk og er ■ekktastur fyrir skßlds÷guna BrÚfberinn, sem er til Ý Ýslenzkri ■ř­ingu SvanhvÝtar Lilju Ingˇlfsdˇttur. Skßldsagan um brÚfberann og sÝleska ■jˇ­skßldi­ Pablo Neruda var­ heimsfrŠg af kvikmyndinni Il postino eftir Michael Radford frß 1994. Samnefnd ˇpera eftir mexÝkˇska tˇnskßldi­ Daniel Cßtan me­ Placido Domingo Ý hlutverki Nerudas er dßsamleg eins og myndin og kemur s÷gunni vel til skila, ■ˇtt ˇperur sÚu jafnan knappara form en kvikmyndir.

Myndin Nei fjallar um ■jˇ­aratkvŠ­agrei­sluna 1988, ■ar sem kjˇsendum Ý SÝle bau­st a­ framlengja valdasetu Pinochets hersh÷f­ingja um ßtta ßr e­a af■akka hana. Margir sko­u­u ■jˇ­aratkvŠ­agrei­sluna sem brellu herforingjastjˇrnarinnar, enda hef­i h˙n ˙rslit atkvŠ­agrei­slunnar lÝkt og a­ra ■rŠ­i ■jˇ­lÝfsins Ý hendi sÚr og Štla­i a­ nota hana til ■ess eins a­ breg­ast vi­ gagnrřni erlendis frß Ý ■ß veru, a­ eftir 15 ßra einrŠ­isstjˇrn ■yrfti Pinochet a­ sřna umheiminum fram ß stu­ning me­al almennings. Svo fˇr, a­ andstŠ­ingar Pinochets sigru­u me­ 56% atkvŠ­a gegn 44%. Og hva­ ger­i Pinochet? – sem eins og sÝ­ar kom Ý ljˇs var ekki bara valdarŠningi og fj÷ldamor­ingi, heldur lÝka ■jˇfur. Hann vÚk frß v÷ldum. Jafnvel Pinochet ■ˇtti ˇfŠrt a­ hunza ˙rslit ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu.

DV, 16. september 2013.


Til baka