SŠmd Al■ingis: Eitt faxi­ enn?

Stokkhˇlmi – Ůa­ var Ý stjˇrnarmyndunarvi­rŠ­um fyrir allm÷rgum ßrum a­ ■a­ byrja­i skyndilega a­ braka Ý faxtŠkinu Ý fundarherberginu. Faxi­ reyndist geyma fyrirmŠli um ßkvŠ­i sem standa skyldu Ý stjˇrnarsßttmßlanum. Faxi­ var sent ˙r EimskipafÚlagsh˙sinu.

Ůa­ var ekki eins og eitthva­ ■essu lÝkt hef­i aldrei gerzt ß­ur. Dr÷g a­ fyrstu kvˇtal÷gunum voru samin ß skrifstofum L═┌ og f÷xu­ ■a­an eins og Halldˇr Jˇnsson fÚlagsfrŠ­ingur lřsti Ý ritger­ sinni „┴kvar­anataka Ý sjßvar˙tvegi og stjˇrnun fiskvei­a“ (SamfÚlagstÝ­indi 1990, bls. 99-141). Ă sÝ­an hefur Al■ingi seti­ og sta­i­ fyrir allra sjˇnum eins og ˙tvegsmenn hafa bo­i­. Og ■ˇ, samt ekki alveg. ┌tvegsmenn l÷g­u til a­ fiskvei­istjˇrnarl÷gin kvŠ­u ß um a­ nytjastofnar ß ═slandsmi­um sÚu eign Ýslenzkra ˙tvegsmanna, en ■vÝ fengu ■eir ekki a­ rß­a ■ˇtt ■eir hafi eigi a­ sÝ­ur fengi­ a­ hir­a frß ÷ndver­u nŠr allan ar­inn af sameignarau­lindinni Ý sjˇnum Ý bo­i Al■ingis.

HÚr birtist ein af rß­gßtum okkar samfÚlags. Spillingin Š­ir ßfram og dylst engum sjßandi manni lengur eins og rannsˇknir Gallups, Transparency International o.fl. erlendra stofnana sta­festa rŠkilega. Samt hvÝlir enn■ß ■ykkur leyndarhj˙pur yfir řmsu sem Štti a­ vera uppi ß bor­um. Eftirlaunagrei­slum ˙r opinberum sjˇ­um til fv. ■ingmanna og rß­herra er haldi­ leyndum. Lßnum g÷mlu bankanna til ■ingmanna sem skuldu­u b÷nkunum minna en 100 mkr. hver vi­ hrun er haldi­ leyndum. Innl÷gnum ß og skattame­fer­ Panama-reikninga tveggja flokksformanna ß Al■ingi er haldi­ leyndum ■ˇtt ■rj˙ ßr sÚu li­in frß birtingu Panama-skjalanna. HŠgt vŠri a­ lengja ■ennan lista. Fˇlki­ Ý landinu stendur rß­alaust og lama­ frammi fyrir spillingu og meintum l÷gbrotum sem lßtin eru fyrnast Ý hr÷nnum. Svipu­ sta­a er n˙ uppi Ý BandarÝkjunum nema munurinn er sß a­ stjˇrnarandsta­an ß BandarÝkja■ingi, saksˇknarar og dˇmstˇlar leitast vi­ a­ koma l÷gum yfir Trump forseta.

═ fyrstu grein fiskvei­istjˇrnarlaganna frß 1990 segir a­ nytjastofnar ß ═slandsmi­um sÚu „sameign Ýslensku ■jˇ­arinnar“. Ůetta ßkvŠ­i hefur ekki duga­ betur en svo Ý reynd a­ Š sÝ­an hafa ˙tvegsmenn lßti­ eins og tillaga ■eirra um a­ ■eir eigi fiskinn Ý sjˇnum hafi or­i­ a­ l÷gum. Ůess vegna m.a. sag­i fˇlki­ Ý landinu eftir hrun: Hinga­ og ekki lengra. Ůa­ haf­i horft ß Al■ingi afhenda ˙tvegsm÷nnum ˇkeypis a­gang a­ sameigninni Ý sjˇnum. Ůa­ haf­i horft ß Al■ingi hafa svipa­an hßtt ß einkavŠ­ingu g÷mlu bankanna. Fˇlki­ Ý landinu heimta­i nřja stjˇrnarskrß til a­ rÚtta k˙rsinn. Al■ingi brßst Ý byrjun vel vi­ kalli almennings. Ů˙sund manna ■jˇ­fundur 2010 Ýtreka­i kr÷funa um nřja stjˇrnarskrß me­ ßkvŠ­i um au­lindir Ý ■jˇ­areigu. Margar sko­anakannanir sta­festu a­ mikill hluti ■jˇ­arinnar var hlynntur slÝku ßkvŠ­i.

Ůjˇ­aratkvŠ­agrei­slan 2012 leiddi Ý ljˇs stu­ning 83% kjˇsenda vi­ au­lindaßkvŠ­i­ Ý frumvarpi Stjˇrnlagarß­s frß 2011.

Au­lindaßkvŠ­i­ Ý frumvarpi Stjˇrnlagarß­s kve­ur ß um ■rj˙ grundvallaratri­i.

(1) Au­lindir Ý nßtt˙ru ═slands, sem ekki eru Ý einkaeigu, eru „sameiginleg og Švarandi eign ■jˇ­arinnar.“

(2) Leyfi til afnota e­a hagnřtingar au­linda skal veita „gegn fullu gjaldi og til tiltekins hˇflegs tÝma Ý senn“.

(3) „SlÝk leyfi skal veita ß jafnrŠ­isgrundvelli og ■au lei­a aldrei til eignarrÚttar e­a ˇafturkallanlegs forrŠ­is yfir au­lindunum.“

Or­alag ßkvŠ­isins er reist ß skřrum greinarmun ß „■jˇ­areign“ og „rÝkiseign“. Ůjˇ­areign sameiginlegra nßtt˙ruau­linda er Štla­ a­ skylda n˙lifandi fˇlk til a­ var­veita ■Šr af vir­ingu fyrir komandi kynslˇ­um. RÝkiseign veitir enga slÝka tryggingu. Ůjˇ­in er yfirbo­ari rÝkisins. Me­ „fullu gjaldi“ er ßtt vi­ fullt marka­sver­, ■.e. ni­urfellingu ■eirra forrÚttinda sem Al■ingi hefur hinga­ til fŠrt ˙tvegsm÷nnum.

KatrÝn Jakobsdˇttir forsŠtisrß­herra hefur n˙ lagt fram till÷gu a­ au­lindaßkvŠ­i sem kl˙­rar ÷llum ■essum lykilatri­um. Or­in „sameiginleg og Švarandi eign ■jˇ­arinnar“ hafa veri­ felld burt. Or­in „gegn fullu gjaldi og til tiltekins hˇflegs tÝma Ý senn“ hafa veri­ felld burt. Or­in „SlÝk leyfi skal veita ß jafnrŠ­isgrundvelli og ■au lei­a aldrei til eignarrÚttar e­a ˇafturkallanlegs forrŠ­is yfir au­lindunum“ hafa veri­ felld burt. ═ sta­inn er bŠtt inn veiklulegu or­alagi: „gŠta skal jafnrŠ­is og gagnsŠis“. Einnig er svo bŠtt inn Ý textann skÝrskotun til rÝkiseignar lÝkt og Ý r˙ssnesku stjˇrnarskrßnni.

Ůessari till÷gu forsŠtisrß­herra um au­lindaßkvŠ­i er greinilega Štla­ a­ l÷ghelga ˇbreytt ßstand gegn skřrum vilja fˇlksins Ý landinu. Ůau hafa reynt ■etta ß­ur. Ůa­ var ■egar stjˇrnskipunar- og eftirlitsnefnd Al■ingis fˇl l÷gfrŠ­ingum a­ fara yfir or­alag au­lindaßkvŠ­isins Ý frumvarpi Stjˇrnlagarß­s ßn ■ess a­ breyta ■vÝ efnislega enda haf­i ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slan 2012 ■ß ■egar fari­ fram. L÷gfrŠ­ingarnir sneru ßkvŠ­inu samt ß hvolf lÝkt og ■eir hef­u fengi­ eitt faxi­ enn frß L═┌. Ůingnefndin sß Ý gegnum ˇsvinnuna og setti upphaflegt or­alag Stjˇrnlagarß­s aftur ß sinn sta­.

Ůessi nřja tilaga ■arf a­ hljˇta s÷mu afgrei­slu. Au­lindaßkvŠ­i nřrrar stjˇrnarskrßr ß ekki a­ vera bara til mßlamynda.  

FrÚttabla­i­, 16. maÝ 2019.


Til baka