Skudlgar og samflg

g hafi ekki fyrr loki mli mnu um heilbrigi og hagvxt fjlmennum fundi norrnna lkna og hjkrunarfringa Lillehammer Noregi en einn fundargesturinn gaf sig tal vi mig, kynnti sig, akkai mr kurteislega fyrir framsguna og sagi san: g held gtir e.t.v. blsi meira lfi glrurnar nar. Hann rtti mr disk. etta var 2004. g ekkti manninn ekki neitt. egar g opnai diskinn flugvlinni leiinni heim s g a maurinn var prfessor Karlnsku stofnuninni Stokkhlmi. Hann ht Hans Rosling. rin nst eftir fr framsetning hans heilbrigistlum og hagtlum eins og eldur sinu um allan heim. Honum tkst a sem rum hafi ekki tekizt: A ba til sannkallaar flugeldasningar r urrum statlum. Sumir kalla Rosling stslasta vsindamann samtmans.

Hans Rosling fll fr fyrra langt fyrir aldur fram, ekki sjtugur. Sasta viri einsetti hann sr a skrifa tvr bkur samt rum, .m.t. sonur hans og tengdadttir. a tkst. Fyrri bkin er sjlfsvisaga og heitir Hur jag lrde mig frst vrlden (Hvernig g lri a skilja heiminn). Hann sagi sjlfur a far tlur vri a finna bkinni heldur fjallai hn um flk sem hefi ori vegi hans og opna augu hans. Sari bkin heitir Factfulness og fjallar fjrlega og gltlega um tbreiddar ranghugmyndir um heiminn, hvernig eim stendur og hvernig hgt er a verjast eim. g lsti mlflutningi Roslings stuttlega essum sta fyrir viku. N kemur meira.

Rosling segir sari bkinni fr v egar hann sagi nemendum snum Karlnsku stofnuninni a lyfjafyrirtki hneigust til a hira ltt um rannsknir um lyf gegn malaru og rum sjkdmum sem herja helzt ftkt flk. gall einum lknanemanum aftast salnum: Rttast vri a gefa eim rkilega kjaftinn!

Rosling sagist einmitt vera a fara fund hj lyfjarisanum Novartis Sviss sar sama haust og spuri: Hverjum ar finnst r g eigi a gefa kjaftinn? Forstjranum, svarai lknaneminn. J, g ekki hann, sagi Rosling. Helduru a kjaftshgg myndi f hann til a breyta rannsknastefnu fyrirtkisins?

gall rum stdent framar salnum: Nei, tt a gefa stjrninni kjaftinn. Hn rur ferinni.

meinar, svarai Rosling. g einmitt a hitta stjrnina lka. g sleppi forstjranum og geng heldur rina stjrnarfundinum, en g er vanur slagsmlum svo g varla von a komast yfir a kla nema kannski rj ea fjra stjrnarmenn ur en ryggisverirnir koma vettvang og yfirbuga mig.

sagi riji stdentinn: Nei, Novartis er hlutaflag. Hluthafarnir marka stefnuna. a eru eir sem eiga a f kjaftinn. Jja, sagi Rosling, en hverjir eru eir? Aumenn, sagi stdentinn. Hann sat fremsta bekk.

sagi Rosling: Strstu eigendurnir Novartis eru lfeyrissjir. N skulu i fara heim til mmu og afa og gefa eim kjaftinn fyrir a hagnast hkkun hlutabrfa lyfjafyrirtkjum. Hafi au lti ykkur f peninga skulu i annahvort skila eim fnu ea gefa sjlfum ykkur kjaftinn.

 

Broddurinn sgu Roslings a sgn hans sjlfs er a menn virast hafa mefdda rf fyrir a leita skjtra skringa me v a finna skudlga egar illa gengur frekar en a kafa dpra. Skringin rannsknastefnu lyfjafyrirtkisins sgunni er a lfeyrissjir telja sr jafnan skylt a gta hagsmuna sjsflaga sem skjast eftir jfnum og gum afrakstri af visparnai snum. v s ekki vi fyrirtkin a sakast heldur veri a finna arar leiir til a tryggja hagsmuni og heilbrigi ftkra ja.

Rosling segir a ekki berum orum, en s lyktun blasir vi a hr getur almannavaldi talizt hafa mikilvgt verk a vinna me v t.d. a auka framlg til rannskna lyfjum gegn hitabeltissjkdmum. Vi urfum a leita rkrttra skringa, segir Rosling, frekar en a thrpa meinta – og iulega blsaklausa! – skudlga. Leit a skudlgum getur leitt til rangrar niurstu, segir Rosling, og btir vi a betur gefist jafnan a leita skynsamlegra skringa flkinu sjlfu, samflaginu og samflagsgerinni. Hann rekur nnur dmi sem hnga smu tt. byrg v sem aflaga fer getur legi va.  

essar vangaveltur Roslings rifja upp algeng vibrg bandarskra bgesta og annarra vi snskum glpamyndum egar r tku a ryja sr til rms tlndum eftir 1970. var stundum sagt Amerku: Alltaf skal skin essum snsku myndum vera skrifu samflagi frekar en einstaklinginn sem fremur glpinn.

a er samt ekki boskapur Roslings. Hann segir bara: Frum a llu me gt. Reynum a draga rttar lyktanir. Oft bera einstaklingar byrg v sem aflaga fer, en stundum er byrgin dreif og stundum liggur hn vntum stum.

Frttablai, 10. ma 2018.


Til baka