Saga skiptir mßli

Vi­ k÷llum ■a­ skort ß s÷guskyni ■egar menn gera mist÷k fyrir ■ß vandrŠ­alegu s÷k a­ ■eir vir­ast ekki ■ekkja hli­stŠ­ar skyssur fyrri tÝ­ar. Ůetta ger­ist t.d. ■egar BandarÝkja■ing aflÚtti g÷mlum h÷mlum af b÷nkum landsins fyrir og eftir aldamˇtin 2000 til a­ ■ˇknast bankam÷nnum lÝkt og enginn ß ■inginu vissi lengur e­a skildi hvers vegna h÷mlurnar h÷f­u veri­ leiddar Ý l÷g ß kreppußrunum eftir 1930. Enn vandrŠ­alegri eru tilbur­ir Trumps forseta n˙ til a­ rß­ast gegn l÷gbundnu eftirliti ■ar e­ skortur hans ß s÷guskyni vir­ist alger. Forsetinn efndi ß d÷gunum til sřningar Ý HvÝta h˙sinu ■ar sem hann rÚ­st me­ skŠrum a­ rau­um bor­a Ý kringum pappÝrshaug lÝkt og hann vissi ekki a­ svipu­ mynd af brosglei­um bankam÷nnum a­ rß­ast me­ ke­jus÷g a­ l÷gum og reglum um banka var­ a­ athlŠgi um allan heim eftir bankakreppuna 2007-2008. Forseti BandarÝkjanna birtist heiminum eins og ma­ur sem skreytti sig me­ hakakrossi 1960. Saga er ■a­ sem sagnfrŠ­ingar hafa a­ segja um li­na tÝ­. Vi­ notum ß okkar mßli sitt hvort or­i­ um s÷gu og sagnfrŠ­i, en ■a­ gera margar a­rar ■jˇ­ir ekki, t.d. hvorki Danir nÚ Englendingar. Saga ═slands var lengi hlutdrŠg, litu­ af stjˇrnmßlum, bŠ­i sagan sem kennd var Ý skˇlum og sagan sem flestir ═slendingar t÷ldu sanna og rÚtta. Ein villan var a­ D÷num var kennt um allt sem aflaga haf­i fari­ til a­ beina sjˇnum frß mist÷kum innlendra manna. Vi­ sjßum s÷mu tilhneigingu n˙ ■egar ■eir sem mesta ßbyrg­ bera ß hruninu reyna sumir a­ lj˙ga ßbyrg­inni upp ß ˙tlendinga, en fßir sagnfrŠ­ingar fßst til slÝkra verka n˙ or­i­. SagnfrŠ­ingarnir hafa lyft af her­um sÝnum oki fortÝ­arinnar og ganga n˙ flestir ˇbundnir til skrifta. Fßir hˇpar innlendra frŠ­imanna standast ■eim sn˙ning. SagnfrŠ­ingarnir birta bˇk eftir bˇk um s÷gu ═slands, prř­ileg verk, n˙ sÝ­ast LÝftaug landsins – saga Ýslenskrar utanlandsverslunar 900-2010, miki­ rit eftir sex sagnfrŠ­inga Ý Hßskˇla ═slands, Ínnu Agnarsdˇttur, GÝsla Gunnarsson, Gu­mund Jˇnsson, Halldˇr Bjarnason (d. 2010), Helga Sk˙la Kjartansson og Helga Ůorlßksson.

═slenzkir sagnfrŠ­ingar hafa einnig birt prř­ilegar bŠkur um erlenda s÷gu. HÚr skulu tvŠr nefndar.

Mikill fengur er a­ bˇk Jˇns Ů. ١r BandarÝkjaforsetar – Ăvi■Šttir allra forseta BandarÝkjanna frß George Washington til Baracks Obama sem kom ˙t 2016. S÷gu er hŠgt a­ segja me­ řmsu mˇti. Gamla lagi­ var saga af sjˇnarhˇli sigurvegara Ý styrj÷ldum ■ar sem kˇngar og drottningar, prinsar og prinsessur voru Ý a­alhlutverkum. SagnfrŠ­ingar risu upp gegn ■essum frßsagnarmßta eftir mi­ja 20. ÷ld og tˇku ■ß sumir a­ rekja heldur s÷guna af sjˇnarhˇli venjulegs fˇlks. Jˇn Ů. ١r slŠr tvŠr flugur Ý einu h÷ggi. Hann segir s÷gu BandarÝkjanna me­ ■vÝ a­ rekja Švir allra forseta landsins frß 1732 til okkar daga. Form˙lan virkar m.a. vegna ■ess a­ flestir forsetar BandarÝkjanna voru ■a­ sem vi­ k÷llum venjulegt fˇlk. Ůeirra merkastur var tr˙lega Abraham Lincoln sem ˇlst upp ß hrakhˇlum, lŠr­i l÷gfrŠ­i ß eigin spřtur, sag­i margt viturlegt og bjarga­i landinu frß klofningi Ý borgarastrÝ­inu 1861-1865. Ef ■rŠlahald er ekki rangt, sag­i Lincoln, ■ß er ekkert rangt. Jˇn Ů. ١r fer hÚr svipa­a lei­ og bandarÝski sagnfrŠ­iprˇfessorinn Jonathan Steinberg fer Ý bˇk sinni Evrˇpusaga og evrˇpskar Švir 1715-1914 ■ar sem saga ßlfunnar Ý 200 ßr er rakin Ý lifandi samhengi vi­ ˇlÝkar Švir ßhrifamanna ß řmsum svi­um.

Mikill fengur er einnig a­ afar frˇ­legri bˇk Ůorleifs Fri­rikssonar Huldu■jˇ­ir Evrˇpu – Fer­ um framandi samfÚl÷g frß 2016. Ůorleifur fer a­ra lei­. Hann dßsamar fj÷lbreytni ßlfunnar me­ ■vÝ a­ segja Švis÷gur 33ja evrˇpskra smß■jˇ­a. Sumar ■essara ■jˇ­a ■ekkjum vi­, t.d. Sama Ý nyrztu bygg­um Noregs, SvÝ■jˇ­ar og Finnlands. Vi­ ■ekkjum einnig Bretˇna og KorsÝka Ý Frakklandi og FrÝsa sem nß me­fram str÷ndinni frß Hollandi um Ůřzkaland til Danmerkur. M÷rg okkar hafa ■ˇ aldrei fyrr heyrt geti­ t.d. um FrÝ˙la, Sßra, Kimbra og LadÝna, fjˇrar smß■jˇ­ir ß Nor­ur-═talÝu og Ý Alpafj÷llum. Allt eru ■etta ■jˇ­ir eins og vi­, stoltar af s÷gu sinni, tungu og menningu, og berjast sumar fyrir auknu sjßlfstŠ­i lÝkt og vi­ ■urftum a­ gera, en ■ˇ yfirleitt af minni ßkef­ n˙ en ß­ur. ┴ mˇti kemur aukin rŠkt vi­ eigin ■jˇ­tungur sem eflast margar frekar en a­ fjara ˙t.

Ůessi smßl÷nd eiga ■a­ sammerkt a­ fˇlki­ sem byggir ■au er yfirleitt hlynnt Evrˇpusambandinu, m.a. vegna ■ess a­ sambandi­ bř­ur vernd. Ůorleifur lřsir ■essu vel Ý kaflanum um Bretˇna. Ůjˇ­ernisflokkur Bretˇna setti fram strax 1928 hugmyndina um evrˇpskt sambandsrÝki. Ůorleifur segir (bls. 144): „R÷kin ß bak vi­ hugmyndina voru ■au a­ a­eins innan slÝks sambandsrÝkis vŠri hŠgt a­ standa v÷r­ um rÚttindi minnihlutahˇpa.“ Hann bŠtir vi­: „┴ ═slandi voru hugmyndir af ■essum toga vi­ra­ar Ý bla­inu Dagsbr˙n, mßlgagni jafna­armanna, undir ritstjˇrn Ëlafs Fri­rikssonar. Ëlafur gekk reyndar ekki svo langt a­ vilja sameina Evrˇpu ... Hann lÚt sÚr nŠgja a­ dreyma um sameinu­ Nor­url÷nd.“ Ůetta var 1917.

Um FrÝ˙la segir Ůorleifur (bls. 170): „MeginßstŠ­a ■ess a­ tr˙in ß Evrˇpusambandi­ er svo almenn er lÝklega s˙ a­ hagsmunum FrÝ˙la ver­i best borgi­ undir hlÝf sameina­rar Evrˇpu. Me­ ■vÝ losni ■jˇ­in a­ nokkru leyti ˙r klˇm landlŠgrar Ýtalskrar spillingar og ˇskilvirks skrifrŠ­is.“ Kannast nokkur vi­ ■a­? FrÝ˙lar byrju­u a­ skrifa bŠkur ß 12. ÷ld, ß undan ═slendingum. Ůeir eru ■refalt fleiri en vi­. Tungan hefur bundi­ ■ß saman. Land ■jˇ­ og tunga: Kannast nokkur vi­ ■a­?

FrÚttabla­i­, 21. desember 2017.


Til baka