Samsta­a lř­rŠ­isflokkanna: Taka tv÷

Vi­ upphaf heimsstyrjaldarinnar 1939 hˇfst fyrir luktum dyrum undirb˙ingur a­ ger­ nřrrar stjˇrnarskrßr ═slands. Ůetta var gert a­ frumkvŠ­i Sveins Bj÷rnssonar, sendiherra og sÝ­ar forseta ═slands, og Hermanns Jˇnassonar forsŠtisrß­herra Ý samstjˇrn Framsˇknarflokks, SjßlfstŠ­isflokks og Al■ř­uflokks 1939-1942. Til verksins fengu ■eir ■rjß dˇmara Ý HŠstarÚtti (Einar Arnˇrsson, Gizur Bergsteinsson og ١r­ Eyjˇlfsson) auk Bjarna Benediktssonar prˇfessors Ý l÷gum. Fjˇrmenningunum var fali­ a­ leggja a­eins til „■Šr breytingar ß stjˇrnarskrßnni, sem lei­ir af ni­urfalli dansk-Ýslenzkra sambandslaga og af ■vÝ, a­ forseti kemur Ý sta­ konungs“. Al■ingi sta­festi verklagi­. ═ aprÝl 1943 lag­i stjˇrnarskrßrnefnd fram frumvarp a­ nřrri stjˇrnarskrß nŠr ˇbreytt frß ■eim dr÷gum, sem dˇmararnir ■rÝr og Bjarni Benediktsson h÷f­u sami­ ■rem ßrum ß­ur. Allir flokkar ß Al■ingi voru ß einu mßli um, a­ frumvarp stjˇrnarskrßrnefndarinnar 1943 vŠri a­eins til brß­abirg­a. Eysteinn Jˇnsson, Framsˇknarflokki, sag­i 17. jan˙ar 1944: „Vi­ megum ekki taka upp Ý l÷g um lř­veldisstjˇrnarskrß anna­ en ■a­ sem stendur Ý beinu sambandi vi­ stofnun lř­veldis Ý sta­ konungdŠmis … SÝ­an eigum vi­ a­ vinna af kappi a­ ■vÝ a­ endursko­a stjˇrnarskrßna Ý heild ...“ Stefßn Jˇhann Stefßnsson, Al■ř­uflokki, sag­i 25. febr˙ar: „er ■a­ sko­un allrar nefndarinnar a­ vinna beri hi­ brß­asta a­ ■vÝ a­ fram fari gagnger endursko­un ß stjˇrnarskrßnni“. Jakob M÷ller, einn stofnenda SjßlfstŠ­isflokksins, sag­i 26. febr˙ar: „Ůessi fyrirhuga­a stjˇrnarskrß ... er hugsu­ og Ý rauninni yfirlřst sem hrein brß­abirg­astjˇrnarskrß, ■.e.a.s., jafnframt ■vÝ sem h˙n er sam■ykkt er gert rß­ fyrir a­ stjˇrnarskrß rÝkisins Ý heild ver­i tekin til gagnger­rar endursko­unar ß nŠstu ßrum.“ Sigf˙s Sigurhjartarson, SˇsÝalistaflokki, sag­i 8. marz: „... ■egar hafa veri­ ger­ar rß­stafanir til ■ess a­ endursko­a stjˇrnarskrßna ...“ Nř rÝkisstjˇrn tˇk vi­ v÷ldum hausti­ 1944, nřsk÷punarstjˇrn SjßlfstŠ­isflokks, SˇsÝalistaflokks og Al■ř­uflokks, undir forsŠti Ëlafs Thors, formanns SjßlfstŠ­isflokksins. ═ stjˇrnarsßttmßla hennar var lofa­ gagngerum breytingum ß stjˇrnarskrßnni „eigi sÝ­ar en sÝ­ari hluta nŠsta vetrar“. ═ breyttri stjˇrnarskrß yr­u „ˇtvÝrŠ­“ ßkvŠ­i um rÚttindi allra til atvinnu, almannatrygginga og menntunar, „jafn kosningarÚttur“ trygg­ur og sett „skřr fyrirmŠli um verndun og eflingu lř­rŠ­isins“. Sumari­ 1945 var Gunnar Thoroddsen, ■ingma­ur SjßlfstŠ­isflokksins og prˇfessor Ý l÷gum, skipa­ur framkvŠmdastjˇri stjˇrnarskrßrnefndar. Nřsk÷punarstjˇrnin fˇr frß 1947 ßn ■ess a­ endursko­a stjˇrnarskrßna. SÝ­ar ■a­ ßr var skipu­ nř stjˇrnarskrßrnefnd, en h˙n skila­i engum till÷gum til breytinga, ekki frekar en a­rar slÝkar nefndir sÝ­ar. A­ vÝsu flutti Gunnar Thoroddsen, ■ß or­inn forsŠtisrß­herra og forma­ur stjˇrnarskrßrnefndar, frumvarp Ý eigin nafni um endursko­un stjˇrnarskrßrinnar 1983, nŠr fjˇrum ßratugum eftir a­ ■a­ ßtti a­ gerast „sÝ­ari hluta nŠsta vetrar“, en frumvarp hans nß­i ekki fram a­ ganga frekar en a­rar slÝkar tilraunir. Ůar koma vi­ s÷gu margir merkir menn, sem voru sta­rß­nir Ý a­ lj˙ka verkinu, en hik, sundurlyndi og treg­a h÷f­u alltaf a­ lokum sigur ■rßtt fyrir gˇ­an hug. Ůa­ var ekki fyrr en eftir hrun og b˙sßhaldabyltinguna Ý byrjun ßrs 2009, a­ skri­ur komst loksins ß mßli­. Fˇlki­ ß Austurvelli heimta­i nřja stjˇrnarskrß. Ůjˇ­fundurinn 2010 tˇk undir kr÷funa. Fullb˙i­ frumvarp Stjˇrnlagarß­s til nřrrar stjˇrnarskrßr hefur n˙ legi­ fyrir ■ingi og ■jˇ­ Ý brß­um tÝu mßnu­i og bÝ­ur ■ess, a­ ■ingi­ kynni frumvarpi­ vel fyrir ■jˇ­inni svo sem l÷g mŠla fyrir um og ■jˇ­in fßi sÝ­an a­ taka afst÷­u til frumvarpsins Ý almennri atkvŠ­agrei­slu eins og Al■ingi hefur lofa­. Einn helzti sÚrfrŠ­ingur heimsins Ý nřjum evrˇpskum stjˇrnarskrßm, Jon Elster prˇfessor Ý KˇlumbÝahßskˇlanum Ý New York, lřsti ■eirri sko­un Ý Silfri Egils ß sunnudagunn var, a­ frumvarpi­ sÚ „afbrag­sgott“ og ß ■vÝ sÚu engir ßberandi meinbugir e­a hn÷krar.

 

Allsherjarendursko­un stjˇrnarskrßrinnar, sem allir flokkar ß Al■ingi sßu fyrir sÚr allan lř­veldistÝmann, hefur aldrei fari­ fram, ■ˇtt řmsar frekar smßvŠgilegar breytingar hafi veri­ ß henni ger­ar sj÷ sinnum. Til a­ tryggja einingu ■jˇ­arinnar vi­ lř­veldisstofnunina 1944 ßkva­ Al■ingi a­ l÷gfesta lÝtt breytta stjˇrnarskrß til brß­abirg­a, en endursko­a hana sÝ­an vi­ fyrstu hentugleika. Enda mßtti enn■ß sjß, a­ stjˇrnarskrßin haf­i a­ miklum hluta veri­ samin Ý danska kansellÝinu 1849, eins og Jˇn forseti sag­i um hana ß sÝnum tÝma. ═ ■essu ljˇsi ■arf a­ sko­a frumvarp Stjˇrnlagarß­s til nřrrar stjˇrnarskrßr og ÷rvŠntingarfullt mßl■ˇf sjßlfstŠ­ismanna ß Al■ingi gegn frumvarpinu og gegn lř­rŠ­inu. Gˇ­ir sjßlfstŠ­ismenn: Standi­ n˙ ekki Ý vegi fyrir vilja ■ings og ■jˇ­ar. Frumvarpi Stjˇrnlagarß­s er ÷­rum ■rŠ­i Štla­ a­ efna lofor­ Ëlafs Thors, Bjarna Benediktssonar og Gunnars Thoroddsen.

DV, 18. maÝ 2012.


Til baka