Stólar fyrir dyrum

Hlutur Alžjóšagjaldeyrissjóšsins ķ efnahagsįętlun rķkisstjórnarinnar og Sešlabankans vekur tvęr spurningar, sem varša umheiminn auk okkar sjįlfra. Fjįržörf landsins įrin 2008-10 er metin į fimm milljarša Bandarķkjadala og er mun meiri en svo, aš sjóšurinn megni aš svala henni. Žessa fjįr er žörf til aš tryggja, aš rķkiš geti stašiš skil į erlendum skuldbindingum sķnum, og til aš verja krónuna enn frekara gengisfalli, žegar slakaš veršur į gjaldeyrishöftunum. Ašgangur Ķslands aš fyrirgreišslu sjóšsins er bundinn viš umfang efnahagslķfsins. Mišaš viš reglur sjóšsins teygir hann sig śt į yztu nöf meš žvķ aš lįna hingaš tvo milljarša dala. Fjįrhęšin nemur 6.500 dölum į hvern Ķslending. Ašstoš sjóšsins viš Ungverjaland og Lettland nś nemur 1.600 dölum į hvern Ungverja og 600 dölum į hvern Letta. Žaš, sem į vantar, žurfa Ķslendingar aš taka aš lįni į Noršurlöndum (tvo milljarša dala) og ķ Fęreyjum, Póllandi og Rśsslandi (einn milljarš). Hér žykknar žrįšurinn.

Žaš er skiljanlegt, aš ašrir lįnveitendur telji sig lķkt og sjóšurinn žurfa aš binda lįnveitingar skilyršum til aš aga og örva lįntakandann, tryggja skilvķsar endurgreišslur og stušla aš endurheimt glatašs trausts. Žó er ekki ljóst, aš skilyrši utanaškomandi lįnveitenda fari aš öllu leyti saman viš žaulreynd skilyrši sjóšsins, sem fylgir föstum reglum. Legiš hefur fyrir um langa hrķš, aš Noršurlöndin kjósa, aš Ķslendingar leysi įgreining sinn viš Breta og Hollendinga um IceSave-mįliš. Žaš kom žó ekki į daginn fyrr en nżlega, aš Noršurlöndin binda stušning sinn viš efnahagsįętlun stjórnvalda viš lausn mįlsins. Ķ žessu ljósi žarf aš skoša fyrirheit stjórnvalda ķ samkomulagi sķnu viš sjóšinn frį nóvember 2008 um aš leysa deiluna. Takist žaš ekki, vaknar spurning um stušning Noršurlanda viš įętlunina. Gangi žau śr skaftinu, žarf aš smķša nżja įętlun um ašgeršir ķ fjįrmįlum rķkisins og framhald gjaldeyrishafta til aš nį endum saman įn frekara gengisfalls. Įn gagngerrar endurskošunar mun gengi krónunnar žį falla enn frekar en oršiš er. Efnahagsįętluninni eins og hśn er nś var einmitt stefnt aš žvķ aš aftra slķku gengisfalli.

Reglur sjóšsins kveša ekki į um, hvernig fariš skuli meš žau skilyrši, sem utanaškomandi lįnveitendur vilja leggja į lįntakendur. Žetta dregur śr žvķ gagnsęi, sem sjóšurinn stefnir aš ķ samskiptum sķnum viš ašildarlönd. Sjóšurinn žarf aš marka sér skżrar reglur um mešferš slķkra skilyrša. Fólkiš ķ landinu žarf aš fį aš vita, hvort til dęmis Bretar og Hollendingar skipta sér af samningum Ķslands viš sjóšinn aš tjaldabaki. Žarna hefur sjóšurinn brżnt verk aš vinna.

Ę sķšan bankarnir hrundu hafa veriš uppi kröfur um erlenda rannsókn į hruninu frekar en innlenda rannsókn. Fjįrmįlaeftirlitiš hefur stašfest, aš grunur leikur į alvarlegum lögbrotum fyrir hrun, svo sem margir töldu einsżnt frį byrjun. Krafan um erlenda rannsókn helgast af hęttunni į, aš żmis tengsl bankamanna, stjórnmįlamanna og višskiptaforkólfa geti skašaš innlenda rannsókn og gert hana tortryggilega. Dómskerfiš er skilgetiš afkvęmi stjórnmįlastéttarinnar og nżtur aš žvķ skapi lķtils trausts mešal almennings eftir allt, sem į undan er gengiš. Samt hefur rķkisstjórnin, hvorki fyrri stjórn né hin, sem nś situr, ekki fallizt erlenda rannsókn hrunsins, heldur hefur hśn lįtiš sér duga aš žiggja fyrir annarra tilstilli og meš hangandi hendi ašstoš Evu Joly rannsóknardómara og fįeinna erlendra sérfręšinga į hennar vegum. Tilfinnanlegt sinnuleysi rķkisstjórnarinnar um rannsókn hrunsins vekur tortryggni hér heima og erlendis.

Žegar bankar valda erlendum lįnardrottnum skaša, sem nemur margfaldri landsframleišslu, eiga heimamenn og śtlendingar heimtingu į aš fį aš vita, hvernig slķkt gat gerzt. Ef innlend yfirvöld viršast reyna aš leiša mįliš hjį sér, į heimsbyggšin tveggja kosta völ. Hśn getur annašhvort sett upp nżja alžjóšaskrifstofu til aš skipuleggja rannsóknir į efnahagshamförum eša fališ einhverri alžjóšastofnun, sem fyrir er og mįliš er skylt, svo sem AGS, aš setja sér reglur um, hvernig hęgt sé aš tryggja óhįša rannsókn į hamförunum. Öllum žykir sjįlfsagt, aš flugslys séu rannsökuš til hlķtar og įn undanbragša. Sama mįli ętti aš gegna um bankahrun. Žegar bankakerfi lands hrynur, žurfa bošlegar almannavarnir aš vera til taks. Ef yfirvöld hika, til dęmis vegna žess aš žau hafa eitthvaš aš fela, getur umheimurinn žurft aš grķpa ķ taumana, helzt ķ góšri sįtt viš innlend stjórnvöld.

 

Fréttablašiš, 17. september 2009.


Til baka