Skammgóšur vermir

Ein algengasta hagstjórnarvilla ķ heimi er aš fella gengi gjaldmišils og bjóša veršbólgunni sķšan til boršs til aš éta upp įvinninginn.  Žegar žannig er fariš aš, żfir gengisfellingin bara upp veršbólguna įn žess aš skila nokkrum varanlegum įrangri ķ auknum śtflutningi, minni innflutningi, hagstęšari višskiptum viš śtlönd og léttari skuldabyrši.  Ķsland var žessu marki brennt įratugum saman, og sama mįli gegnir um mörg žróunarlönd.  Vandinn undir nišri var įbyrgšarleysi og agaleysi.  Žess vegna m.a. er Ķsland nś skuldum vafiš.  Žegar naušsyn bar til aš fella gengiš žrįtt fyrir ženslu, hefši žurft aš rżma fyrir auknum śtflutningi ķ kjölfariš meš žvķ aš halda aftur af neyzlu eša fjįrfestingu.  Žaš brįst išulega.  Žar lį villan. Sama sjónarmiš į viš um svo nefnda leišréttingu į höfušstóli hśsnęšislįna, sem rķkisstjórnin tilkynnti lįntakendum į dögunum meš lśšrablęstri.  Leišréttinguna hefši žurft aš fjįrmagna meš žeim hętti, aš veršbólgan sé ekki nęsta vķs til aš éta upp įvinninginn innan tķšar.  Žaš hefši m.ö.o. žurft aš hękka skatta eša lękka śtgjöld rķkisins til mótvęgis viš žį innspżtingu kaupmįttar, sem fellur lįntakendum ķ skaut til skamms tķma litiš.  Eins og ķ gengisfellingardęminu aš framan hefši žurft aš rżma fyrir auknum kaupmętti heimila meš žvķ aš rifa seglin til aš girša fyrir aukna veršbólgu af völdum leišréttingarinnar.  Žessu er ekki aš heilsa nś, žar eš rķkisstjórnin segist ętla aš sękja um helming fjįrmögnunar „leišréttingarinnar“ meš skatti į žrotabś gömlu bankanna.  Slķk skattheimta er žvķ marki brennd, aš skattinn stendur til aš sękja ķ hendur erlendra kröfuhafa, sem hafa engin umsvif og žvķ engin segl aš draga saman į Ķslandi.  Eins og Gunnar Tómasson hagfręšingur hefur lżst, žį stendur til aš virkja dautt fé.  Viš bętist, aš til stendur aš dęla óvirkum lķfeyrissparnaši inn ķ hagkerfiš ķ skjóli skattfrķšinda. Žar er žvķ enn veriš aš virkja dautt fé.  Mótvęgiš vantar.  Slķk innspżting fjįr inn ķ efnahagslķfiš įn mótvęgis ķ landi, sem logar ķ verkföllum meš veršbólgu og gengisfall kraumandi undir yfirborši gjaldeyrishafta, er įvķsun į aukna veršbólgu meš gamla laginu hér heima žrįtt fyrir litla eša enga veršbólgu ķ nįlęgum löndum.  Žar eš verštryggingin stendur enn óbreytt, mun aukin veršbólga af völdum „leišréttingarinnar“ ženja höfušstól hśsnęšislįnanna, svo aš žau munu smįm saman sękja ķ fyrra horf. Gild rök hafa veriš fęrš aš žvķ, aš raunveruleg leišrétting höfušstóls hśsnęšislįna eigi rétt į sér eftir allt, sem į undan er gengiš.  En žaš er ekki sama, hvernig aš slķkri leišréttingu er stašiš.  Hiš rétta ķ stöšunni hefši veriš lįta leišréttinguna hverfast um žaš sjónarmiš, aš miklar skuldir eru ekki ašeins į įbyrgš lįntakandans, heldur einnig lįnveitandans.  Žvķ hefši žurft gagngera og framvirka endurskošun į skuldaskilum lįntakenda viš bankana og Ķbśšalįnasjóš.  Žį hefši žurft aš nota tękifęriš til aš snķša bönkunum stakk eftir vexti og girša fyrir getu žeirra til aš halda įfram aš hegša sér eins og rķki ķ rķkinu.  Žetta var ekki gert.  Rķkisstjórnin hefur engin įform kynnt enn um framtķšarskipan bankamįlanna.  Vonsviknir višskiptavinir bankanna eygja žvķ enga von enn um aukna innlenda samkeppni eša erlenda samkeppni, sem žykir žó sjįlfsögš ķ öllum nįlęgum löndum.  Óbreytt fįkeppni į fjįrmįlamarkaši mun kalla įfram į mikinn vaxtamun, ž.e. hįa śtlįnsvexti og lįga  innlįnsvexti.  Betra skipulag bankamįlanna meš erlendri samkeppni er til žess falliš m.a. aš tryggja hagkvęmni og réttlęti į hśsnęšislįnamarkaši, svo aš vextir og gjaldtaka lįnastofnana geti oršiš meš svipušum hętti og ķ nįlęgum löndum.    Viš bętist  enn óleystur vandi af völdum verštryggingar, sem ķ framkvęmd hefur reynzt hafa tvo megingalla.  Žegar veršlag hękkaši hrašar en kaupgjald, t.d. 2008-2010, uxu skuldir heimilanna hrašar en laun og mörg heimili lentu ķ greišsluerfišleikum.  Žśsundir fjölskyldna misstu heimili sķn.  Vegna višmišunar fjįrskuldbindinga viš veršlag įn tillits til kaupgjalds hafa lįntakendur žurft aš bera mesta įhęttu vegna lįnasamninga, og lįnveitendur hafa boriš litla įhęttu.  Žessa slagsķšu er hęgt aš leišrétta meš višmišun viš nżja vķsitölu til aš girša fyrir įhrif misgengis kaupgjalds og veršlags į hag heimilanna meš žvķ aš miša höfušstól hśsnęšislįna sjįlfkrafa viš veršlag žau įr sem žaš hękkar hęgar en kaupgjald og viš kaupgjald žau įr sem žaš hękkar hęgar en veršlag.  Ekkert bólar žó enn į endurskošun verštryggingar.  Dómstólar innan lands og utan eiga eftir aš fella lokaśrskurš um verštryggingu neytendalįna og hvort framkvęmd hennar standist lög.  Upptaka evrunnar myndi slį tvęr flugur ķ einu höggi meš žvķ aš opna greišfęra leiš śt śr fįkeppnisvandanum og verštryggingu.

DV, 14. nóvember 2014.


Til baka