Fáránlegur og sprenghlćgilegur

Í réttarríki ţurfa dómstólar ađ hafa starfsfriđ fyrir stjórnmálamönnum, dćma eftir lögum og fullnćgja réttlćti. Ţetta er öđrum ţrćđi hugsunin á bak viđ ţrískiptingu ríkisvaldsins, sem rekja má til miđrar 18. aldar og ţađan til stjórnarskrár Bandaríkjanna frá 1787 og áfram. Fáheyrt er í lýđrćđisríkjum, sem rísa undir nafni, ađ dómstólar sćti afskiptum eđa árásum af hálfu stjórnmálamanna, hvorki ţegar mál eru fyrir dómi né ţegar dómar falla.

Ísland er annađ mál. Hér stýrđu Sjálfstćđisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn dómsmálaráđuneytinu á víxl öll árin frá 1927 til 2008, ef ađeins fimm ár eru undan skilin (1944-1947, 1958-1959, 1979-1980 og 1987-1988), og réđu ţví skipan nćr allra dómara. Ţessir tveir flokkar, sem stjórnuđu landinu ýmist á víxl eđa báđir í einu nćr allar götur frá upphafi flokkakerfisins árin fyrir 1930 fram ađ hruni 2008, höfđu ekki ástćđu til ađ fetta fingur út í dómstólana og ţá ekki heldur út í fallna dóma.

Áriđ 1998 bar ţó svo viđ, ađ Hćstiréttur úrskurđađi, ađ fiskveiđistjórnarkerfiđ bryti í bága viđ stjórnarskrána. Máliđ, sem Valdimar Jóhannesson höfđađi gegn ríkinu, dćmdu hćstaréttardómararnir Pétur Kr. Hafstein, Garđar Gíslason, Guđrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson og Hjörtur Torfason. Oddvitar ríkisstjórnarinnar brugđust ókvćđa viđ dóminum og réđust gegn réttinum, og lýsti forsćtisráđherrann ţeirri skođun, ađ landiđ myndi tćmast ađ fólki, fengi dómurinn ađ standa.

 

Og viti menn: hálfu öđru ári síđar sneri Hćstiréttur viđ blađinu, ţegar svipađ mál (Vatneyrarmáliđ) kom til kasta réttarins. Nú sá Hćstiréttur ekkert athugavert viđ ţá mismunun, sem bjó ađ baki fyrri dóminum 1998. Máliđ dćmdu hćstaréttardómararnir Garđar Gíslason, Hjörtur Torfason, Hrafn Bragason, Markús Sigurbjörnsson og Pétur Kr. Hafstein, en Guđrún Erlendsdóttir og Haraldur Henrysson skiluđu séráliti í samrćmi viđ dóminn frá 1998, og ţađ gerđi einnig Hjörtur Torfason, sem markađi sér stöđu miđsvćđis milli meiri hluta dómsins og minni hlutans. Hćstaréttur hafđi veriđ barinn til hlýđni í augsýn allrar ţjóđarinnar. Nýjasta hefti Mannlífs birtir samantekt um máliđ.

Í ţessu ljósi sögunnar ţarf ađ skođa viđbrögđ Geirs H. Haarde fyrrum forsćtisráđherra viđ sektardómi Landsdóms yfir honum. Landsdómur er aukinn Hćstiréttur, skipađur fimm hćstaréttardómurum, tveim öđrum embćttislögfrćđingum og átta leikmönnum, ýmist löglćrđum eđa leikum.

Geir Haarde segir fullum fetum, ađ Landsdómur – og ţá um leiđ flestir hćstaréttardómararnir, sem ţar sitja – hafi fellt pólitískan úrskurđ til ađ ţóknast tilteknum stjórnmálaöflum á Alţingi. Viđbrögđ Geirs Haarde vitna um forherta afneitun og einnig um skort á virđingu fyrir skađanum, sem hruniđ olli saklausu fólki, og fyrir grundvallarreglum réttarríkisins – ekki bara skort á virđingu hans sjálfs, heldur einnig flokksins, sem hann stýrđi, úr ţví ađ formađur flokksins og fleiri forustumenn taka í sama streng og enginn flokksmanna hefur séđ ástćđu til ađ gera athugasemd viđ málflutning hans.

Virđingarleysi gagnvart lögum og rétti virđist landlćgt í Sjálfstćđisflokknum. „Fćddist lítil mús“, segir Fréttablađiđ í yfirskrift forustugreinar um Landsdóm og hefur ekki miklar áhyggjur af ţví, ađ ćđsti dómstóll landsins hefur dćmt fyrrum forsćtisráđherra Sjálfstćđisflokksins sekan um brot á stjórnarskrá og landslögum. Málflutningur tveggja ţjóđkunnra prófessora vitnar um sams konar virđingarleysi. Ţeir segja í Morgunblađinu, ađ „áđur en viđ smíđum nýja stjórnarskrá ćttum viđ ađ reyna ađ fara eftir ţeirri gömlu.“ Ţeir segja fullum fetum, ađ lögbrot geri lagabćtur óţarfar. Ţeir viđurkenna, ađ stjórnvöld hafa brotiđ stjórnarskrána. Ţeir viđurkenna samt ekki stjórnarskrárbrotiđ, sem mannréttindanefnd Sameinuđu ţjóđanna lét til sín taka, ţegar hún hafnađi Vatneyrardómi Hćstaréttar og stađfesti Valdimarsdóminn međ bindandi áliti 2007.  

Annar bćtir viđ: „ ... nćr engin tengsl eru milli löghlýđni ţjóđa og lögbókanna sem ţćr nota. Menn fara sínu fram.“ Eftir ţessari kenningu er lögbrjótum einum treystandi til ađ setja lög og semja stjórnarskrár, ţví ađ ţeir hafa lög og stjórnarskrá ekki kröfuharđari en svo ađ ţeir treysti sér til ađ fara eftir lögunum og stjórnarskránni. Í ţessu ljósi ţarf ađ skođa hatramma andstöđu Sjálfstćđisflokksins gegn frumvarpi Stjórnlagaráđs til nýrrar stjórnarskrár. Andstađan bendir til, ađ sjálfstćđismönnum er ekki alveg sama um stjórnarskrárbrot, ekki öllum, en ţeir áskilja sér sumir rétt til ađ „fara sínu fram“.

DV, 27. apríl 2012.


Til baka