Stjˇrnarskrß handa sjßlfstŠ­u GrŠnlandi

Fj÷gur Evrˇpul÷nd eru og hafa lengi veri­ Ý sjßlfstŠ­ishuglei­ingum: FŠreyjar, GrŠnland, KatalˇnÝa og Skotland. GrŠnland sker sig ˙r a­ ■vÝ leyti a­ ■ar er einhugur ß ■ingi um a­ landi­ ■urfi a­ taka sÚr fullt sjßlfstŠ­i frß D÷num lÝkt og ═slendingar ger­u 1944. Allir flokkar ß ■inginu Ý Nuuk telja a­ heimastjˇrnin sem 70% kjˇsenda ßkvß­u a­ taka sÚr 1979 dugi ekki lengur. Ekki er vita­ hvernig kjˇsendur myndu grei­a atkvŠ­i um fullt sjßlfstŠ­i vŠru ■eir spur­ir, en Štla mß a­ einhugur allra flokka ß ■ingi sÚ ßvÝsun ß vŠnan meiri hluta Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu. Ůessu er ekki til a­ dreifa Ý FŠreyjum og KatalˇnÝu og ß Skotlandi ■vÝ ■ar takast ß nokkurn veginn jafnstˇrar fylkingar ■eirra sem a­hyllast sjßlfstŠ­i og hinna sem kjˇsa heldur ˇbreytt ßstand.

FŠreyingar hafa sami­ sÚr prř­ilega stjˇrnarskrß sem hefur be­i­ ■ess Ý nokkur ßr a­ vera borin undir ■jˇ­aratkvŠ­i og er n˙ aftur Ý deiglunni. Danska rÝkisstjˇrnin hefur andmŠlt stjˇrnarskrßnni me­ ■eim r÷kum a­ h˙n geri rß­ fyrir fullu sjßlfstŠ­i sem FŠreyingar hafi ekki enn geta­ komi­ sÚr saman um. Ůetta vir­ist vera fyrirslßttur af hßlfu Dana. Au­vita­ er vandalaust a­ or­a nřju stjˇrnarskrßna svo a­ h˙n samrřmist ˇbreyttri st÷­u FŠreyja innan danska rÝkjasambandsins lÝkt og Ýslenzka stjˇrnarskrßin ger­i frß 1874 til 1944. ┴ ■etta hef Úg bent l÷gmanni FŠreyja Ý skriflegri athugasemd vi­ frumvarpi­. L÷gmanninum bßrust fleiri en 120 athugasemdir frß ˇbreyttum borgurum innan lands og utan. Sum erindin vara vi­ tilraunum ■ingmanna til a­ ˙rbeina au­lindaßkvŠ­i­ sem var prř­ilegt Ý fyrstu ger­ frumvarpsins eins og Úg mun lřsa hÚr eftir viku.

Katalˇnar og Skotar vinna a­ ■vÝ a­ semja nřjar stjˇrnarskrßr sem sjßlfstŠ­issinnar Ý l÷ndunum telja snaran ■ßtt sjßlfstŠ­isbarßttunnar. Hugsunin er a­ sjßlfstŠ­isyfirlřsingu ■urfi a­ fylgja nř stjˇrnarskrß sem er ÷­rum ■rŠ­i eins konar erindisbrÚf vi­ inng÷ngu Ý samfÚlag sjßlfstŠ­ra rÝkja. SjßlfstŠ­issinnar Ý bß­um l÷ndum lÝta til nřju stjˇrnarskrßrinnar sem Al■ingi ß eftir a­ sta­festa hÚr heima sem fyrirmyndar var­andi bŠ­i efnislegt inntak og a­fer­ vi­ samningu. Lř­rŠ­i og valddreifing eru ■eim ofarlega Ý huga eins og vŠnta mß um l÷nd sem eru a­ reyna a­ brjˇtast undan yfirrß­um Spßnverja og Englendinga.

Ůessi hugsun var einnig hugsu­ hÚr heima 1944. Allir flokkar ß ■ingi hÚtu ■vÝ ■ß hßtÝ­lega a­ rß­ast strax Ý allsherjarendursko­un stjˇrnarskrßrinnar eins og Gu­ni Th. Jˇhannesson forseti ═slands hefur lřst ÷­rum betur. Al■ingi heldur ■ˇ ßfram a­ svÝkjast um lÝkt og ■a­ sÚ lama­ af ˇtta vi­ veldi ˙tvegsmanna, veldi sem Al■ingi bjˇ sjßlft til me­ l÷gfestingu fyrstu fiskvei­istjˇrnarlaganna 1983 og flokkarnir og menn ß ■eirra vegum hafa mjˇlka­ Š sÝ­an. Upplřsingar Rannsˇknarnefndar Al■ingis um grÝ­arleg fjßrframl÷g f÷llnu bankanna til stjˇrnmßlamanna og flokka fram a­ hruni knřja ß um a­ ■ingi­ skipi nřja rannsˇknarnefnd til a­ kortleggja bein og ˇbein framl÷g fyrirtŠkja til stjˇrnmßlamanna og flokka fyrr og n˙ svo fˇlki­ Ý landinu fßi a­ sjß hvernig landi­ liggur. Sam Rayburn, forseti ne­ri deildar BandarÝkja■ings 1940-1961 me­ stuttum hlÚum, sß forseti ■ingsins sem lengst hefur seti­, geymdi ■ykka se­lav÷ndla frß olÝugreifum Ý Texas Ý skrifbor­ssk˙ffu sinni til a­ gle­ja sam■ingmenn sÝna ■egar me­ ■urfti. Varla var hann einn um ■a­. Aftur til GrŠnlands. Nefnd grŠnlenzkra ■ingmanna vinnur n˙ a­ ■vÝ a­ semja stjˇrnarskrß handa GrŠnlandi, stjˇrnarskrß sjßlfstŠ­s GrŠnlands. Ůingi­ Štlar sÝ­an a­ bera hana undir ■jˇ­aratkvŠ­i. Fyrir nefndarm÷nnum vakir einkum ■rennt: Fullt sjßlfstŠ­i, var­veizla grŠnlenzkrar tungu og menningar og sjßlfbŠr stjˇrn nßtt˙ruau­linda Ý ■ßgu grŠnlenzku ■jˇ­arinnar. GrŠnlendingar geta ßtt von ß a­ andstŠ­ingar sjßlfstŠ­s GrŠnlands Ý Danm÷rku og erindrekar ■eirra reyni a­ dulb˙a andst÷­u sÝna me­ ■vÝ a­ segja a­ ß textanum sÚu lagatŠknilegir meinbugir o.s.frv. Til a­ verjast slÝkum ßbur­i ■urfa GrŠnlendingar a­ gŠta ■ess a­ skřra mßl sitt vel fyrir kjˇsendum og vekja jafnframt ßhuga erlendra sÚrfrŠ­inga ß mßlinu frß byrjun ■vÝ ■eir munu ßrei­anlega koma vanda­ri stjˇrnarskrß GrŠnlands til varnar eins og ■eir hafa gert ß ═slandi.

FrÚttabla­i­, 7. september 2017.


Til baka