Stjˇrnarskrßrnefnd Bjarna Benediktssonar

Vert er a­ halda til haga ■Štti Bjarna Benediktssonar, sÝ­ar formanns SjßlfstŠ­isflokksins og forsŠtisrß­hera, Ý stjˇrnarskrßmßlinu ßrin eftir lř­veldisstofnunina 1944. ═ rŠ­u sinni um endursko­un stjˇrnarskrßrinnar ß fundi Ý landsmßlafÚlaginu Ver­i Ý jan˙ar 1953 lřsti Bjarni starfi stjˇrnarskrßrnefndar (Land og lř­veldi, 1965, I., bls. 177-202):

„N˙ um nokkurt ßrabil hefur veri­ starfandi stjˇrnarskrßrnefnd, sem Úg er forma­ur Ý og skipu­ er fulltr˙um allra flokka landsins. Nefndin hefur a­ vonum or­i­ fyrir gagnrřni vegna ■ess, a­ verki­ hefur sˇtzt seint ... verki­ sjßlft er vandasamt ... ■rßtt fyrir almennt tal um ■÷rf ß endursko­un stjˇrnarskrßrinnar, hafa a.m.k. stjˇrnmßlaflokkarnir og forystumenn ■eirra undantekningarlaust veri­ mj÷g tregir til a­ gera … ßkve­nar heildartill÷gur. ... Ůa­ eru einkum tv÷ atri­i, sem valda … sÚrst÷kum ßgreiningi ... Annars vegar er me­fer­ Š­sta framkvŠmdarvaldsins og hins vegar kj÷rdŠmaskipanin.“

Bjarni Benediktsson rekur řmsar breytingartill÷gur sjßlfstŠ­ismanna Ý stjˇrnarskrßrnefnd, en ■eir voru, auk Bjarna, Gunnar Thoroddsen og Jˇhann Hafstein. Flestar ■essar g÷mlu till÷gur sjßlfstŠ­ismanna er a­ finna Ý frumvarpi Stjˇrnlagarß­s til nřrrar stjˇrnarskrßr sem tveir ■ri­ju hlutar kjˇsenda l÷g­u blessun sÝna yfir Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni 2012. Mß af ■vÝ rß­a a­ sjˇnarmi­ sjßlfstŠ­ismann ur­u ekki ˙t undan vi­ frumvarpssmÝ­ina ■ˇtt a­eins almannahagsmunir vŠru haf­ir a­ lei­arljˇsi. Stiklum ß stˇru.

 Ě      SjßlfstŠ­ismenn l÷g­u til a­ „ef ekkert forsetaefni fŠr hreinan meirihluta vi­ ■jˇ­kj÷r, skuli kjˇsa a­ nřju milli ■eirra tveggja, sem flest fengu atkvŠ­i.“ Vandinn er leystur Ý frumvarpi Stjˇrnlagarß­s: „Kjˇsendur skulu ra­a frambjˇ­endum, einum e­a fleirum a­ eigin vali, Ý forgangsr÷­. Sß er best uppfyllir forgangsr÷­un kjˇsenda, eftir nßnari ßkvŠ­um Ý l÷gum, er rÚtt kj÷rinn forseti.“ Ůannig er tryggt a­ meiri hluti kjˇsenda standi a­ baki kj÷rnum forseta.

Ě      SjßlfstŠ­ismenn l÷g­u til a­ „anna­ hvort forseti hŠstarÚttar e­a forseti Sameina­s ■ings ver­i varaforseti.“ ═ frumvarpi Stjˇrnlagarß­s segir: „Geti forseti ═slands ekki gegnt st÷rfum um sinn vegna heilsufars e­a af ÷­rum ßstŠ­um fer forseti Al■ingis me­ forsetavald ß me­an.“

Ě      SjßlfstŠ­ismenn l÷g­u til a­ „hŠstirÚttur dŠmi Ý sta­ landsdˇms um ■au mßl, er Al■ingi h÷f­ar gegn rß­herrum fyrir embŠttisrekstur ■eirra.“ ═ frumvarpi Stjˇrnlagarß­s er me­fer­ rß­herraßbyrg­armßla fŠr­ frß landsdˇmi til almennra dˇmstˇla.

Ě      SjßlfstŠ­ismenn l÷g­u til a­ „forsetinn skipi rß­herra og veiti ■eim lausn Ý samrß­i vi­ meirihluta Al■ingis.“ ═ frumvarpi Stjˇrnlagarß­s segir: „Al■ingi křs forsŠtisrß­herra. ... Forseti ═slands skipar forsŠtisrß­herra Ý embŠtti. Forseti veitir forsŠtisrß­herra lausn frß embŠtti eftir al■ingiskosningar, ef vantraust er sam■ykkt ß hann ß Al■ingi, e­a ef rß­herrann ˇskar ■ess. ForsŠtisrß­herra skipar a­ra rß­herra og veitir ■eim lausn.“

Ě      SjßlfstŠ­ismenn l÷g­u til a­ Ý stjˇrnarskrßna „ver­i bŠtt ■eim mannrÚttindaßkvŠ­um, sem eru Ý mannrÚttindayfirlřsingu Sameinu­u ■jˇ­anna og samningi Evrˇpurß­sins um mannrÚttindi og frelsi.“ Ůetta var gert, fyrst 1995 og aftur n˙ me­ miklu myndarlegri hŠtti.

Ě      SjßlfstŠ­ismenn l÷g­u til a­ „a­ rÚtti hÚra­a og sveitarfÚlaga til a­ rß­a sjßlf mßlefnum sÝnum … skuli skipa­ me­ l÷gum, enda sÚ a­ ■vÝ stefnt, a­ ■au fßi sem vÝ­tŠkasta sjßlfstjˇrn Ý ■eim mßlum, er ■au sjßlf standa fjßrhagslegan straum af.“ Ůetta er gert Ý nřjum kafla um sveitarfÚl÷g Ý frumvarpi Stjˇrnlagarß­s.

Ě      Sko­un sinni ß kj÷rdŠmaskipaninni lřsir Bjarni Benediktsson svo: „ ... ekki dugir a­ lßta strjßlbřli­ bera fj÷ldann Ý ■Úttbřlinu slÝku ofurli­i, a­ hagsmunir fj÷ldans sÚu fyrir bor­ bornir.“ Bjarni lřsir breytingartill÷gu sjßlfstŠ­ismanna svo: „KosningarÚttur sÚ svo jafn sem ■jˇ­arhagir og sta­hŠttir leyfa. Enginn landshluti hafi fŠrri ■ingmenn en hann n˙ hefur, en ■ingm÷nnum ver­i fj÷lga­ ß hinum fj÷lmennari st÷­um eftir ■vÝ sem samkomulag getur fengizt um vi­ heildarlausn mßlsins ...“ HÚr afhj˙par Bjarni gallann ß a­ stjˇrnmßlamenn skipti sÚr af endursko­un stjˇrnarskrßrinnar enda segir hann sk÷mmu ß­ur Ý s÷mu ritger­: „ ... allir sjß, hversu frßleitt ■a­ er, a­ ■rj˙ svo fßmenn kj÷rdŠmi sem Sey­isfj÷r­ur, Austur-Skaftafellssřsla og Dalir skuli n˙ raunverulega hafa 2 ■ingmenn hvert.“ Frumvarp Stjˇrnlagarß­s kve­ur ß um jafnt vŠgi atkvŠ­a alls sta­ar ß landinu.

Ůessum samanbur­i ß till÷gum sjßlfstŠ­ismanna Ý stjˇrnarskrßrmßlinu 1953 og frumvarpi Stjˇrnlagarß­s 2011 er Štla­ a­ sřna a­ till÷gur sjßlfstŠ­ismanna nß­u flestar fram a­ ganga. Frumvarpinu er Štla­ a­ efla ■ingrŠ­isskipulagi­ me­ ■vÝ a­ treysta valdm÷rk og mˇtvŠgi til a­ gir­a fyrir ofrÝki framkvŠmdarvaldsins, efla Al■ingi, styrkja sjßlfstŠ­i dˇmstˇlanna og tryggja jafnt vŠgi atkvŠ­a auk forrŠ­is ■jˇ­arinnar yfir au­lindum sÝnum til a­ tryggja rÚttum eiganda ar­inn af au­lindunum. Frumvarpi­ hef­i varla fengi­ stu­ning 67% kjˇsenda Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni 20. oktˇber 2012 nema vegna ■ess a­ mikill fj÷ldi stu­ningsmanna SjßlfstŠ­isflokksins greiddi atkvŠ­i me­ frumvarpinu. Ůa­ mß kalla brei­a sßtt um frumvarpi­ me­al ■jˇ­arinnar. Andsta­a gegn frumvarpinu af hßlfu ■eirra sem una ■vÝ ekki a­ ■urfa a­ sjß af forrÚttindum sÝnum svo a­ allir megi sitja vi­ sama bor­ ß ekkert skylt vi­ skort ß brei­ri samst÷­u. ËsŠtti um frumvarpi­ ß Al■ingi vitnar ekki um skort ß brei­ri samst÷­u heldur um vir­ingarleysi ■ingmanna gagnvart vilja kjˇsenda.

     

FrÚttabla­i­, 22. oktˇber 2015.


Til baka