Stjórnmįl og lygar: Taka tvö

Fyrir viku lżsti ég žvķ į žessum staš hvernig lygar geta kallaš yfir menn fangelsisdóma ķ Bandarķkjunum. Žetta į ekki bara viš um meinsęri fyrir rétti, heldur einnig um ósannindi ķ vitnaleišslum saksóknara og žingnefnda. Lygin er höfš refsiverš žar eš hśn getur hindraš framgang réttvķsinnar. Į Bretlandi eru višurlög viš lygum vęgari og einnig hér heima. Alžingi setti žingmönnum ekki sišareglur fyrr en ķ fyrra, 2016. Ólafur Ragnar Grķmsson, žį forseti Ķslands, sinnti ķ engu tilmęlum forsętisrįšherra um aš setja forsetaembęttinu sišareglur eftir aš Rannsóknarnefnd Alžingis (8. bindi, bls. 170-178) fór höršum oršum um framgöngu forsetans ķ ašdraganda hrunsins. Forsetinn bar žvķ viš aš forsętisrįšherra hefur ekki bošvald yfir forsetanum. Forsetinn hegšaši sér eins og óstżrilįtur unglingur sem neitar aš taka til ķ herberginu sķnu og beitir lagarökum, lķkt og lög trompi góša siši.

Mįlflutningur sumra žeirra sem halda įfram aš standa ķ vegi fyrir stašfestingu nżju stjórnarskrįrinnar sem 2/3 hlutar kjósenda lżstu sig fylgjandi ķ žjóšaratkvęšagreišslunni 2012 markast af ósannindum.

Ein lygin er aš Alžingi hafi ekki getaš stašfest nżju stjórnarskrįna voriš 2013 žar eš ekki hafi veriš meiri hluti fyrir stašfestingu į Alžingi. Žetta er ósatt. Fyrir lį skrifleg stašfesting 32ja žingmanna um aš žeir vildu stašfesta stjórnarskrįna fyrir žinglok voriš 2013. Mešal žeirra sem ekki fengust til aš lżsa yfir stušningi viš stašfestingu voru žrķr žingmenn sem höfšu žó greitt atkvęši meš žvķ aš bjóša til žjóšaratkvęšagreišslu um nżja stjórnarskrį, ž. į m. žv. formašur Samfylkingarinnar og forseti Alžingis ķ sama flokki, flokknum sem hafši haft forustu um stjórnarskrįrmįliš į Alžingi frį hruni. Žvķ mįtti ljóst vera aš stašfesting stjórnarskrįrinnar hefši hlotiš a.m.k. 32 atkvęši į Alžingi. Sennilega hefši um helmingur minni hlutans setiš hjį viš atkvęšagreišsluna eša lįtiš sig vanta lķkt og gerzt hafši viš ašrar atkvęšagreišslur um mįliš ķ žinginu. Ašeins 15 žingmenn greiddu atkvęši gegn žvķ aš halda žjóšaratkvęšagreišsluna 20. október 2012. Stašfestingin voriš 2013 strandaši į žvķ aš forseti Alžingis braut žingsköp meš žvķ aš lįta ekki greiša atkvęši um mįliš. Hśn var sķšan sett yfir sišanefnd Alžingis eins og til aš bķta höfušiš af skömminni.

Önnur lygi er aš breytingar į stjórnarskrį verši aš fara fram ķ „vķštękri og varanlegri sįtt“ eins og forseti Ķslands hélt fram ķ nżįrsįvarpi sķnu 2013 röskum tveim mįnušum eftir žjóšaratkvęšagreišsluna. Fullyršing forsetans fv. er röng. Ķ fyrsta lagi stangast hśn į viš sögu stjórnarskrįrbreytinga hér heima. Veigamestu breytingarnar voru geršar 1942 og 1959 žegar misvęgi atkvęšisréttar eftir bśsetu hafši keyrt um žverbak. Jöfnun atkvęšisréttar mętti svo haršri andstöšu Framsóknarflokksins aš framsóknarmenn og sjįlfstęšismenn į žingi tölušust varla viš lengi eftir įtökin og gįtu ekki aftur unniš saman ķ rķkisstjórn fyrr en fimm til 15 įrum sķšar, 1947 og 1974. Enn ein stjórnarskrįrnefnd Alžingis 2013-2016 nįši engum įrangri vegna įgreinings enda fengust tillögur hennar ekki einu sinni ręddar ķ žinginu.

Ķ annan staš stangast fullyršing forsetans fv. einnig į viš žį sögulegu stašreynd aš nżjar stjórnarskrįr śti um heim verša nęr ęvinlega til ķ kjölfar įfalla (hruns, sjįlfstęšistöku, styrjaldar o.s.frv.) og kosta hörš įtök. Nęr allar stjórnarskrįr heimsins męttu haršri andstöšu, einnig žęr sem bezt hafa reynzt eins og t.d. stjórnarskrį Bandarķkjanna frį 1787 og Žżzkalands frį 1949. Žetta stafar af žvķ aš stjórnarskrįm er öšrum žręši ętlaš aš reisa giršingar til aš vernda almannahag gegn sérhagsmunum og gegn ofrķki valdhafa. Krafa um vķštęka og varanlega (!) sįtt milli stjórnmįlaflokka um stjórnarskrį sem žegar hefur hlotiš stušning 67% kjósenda ķ žjóšaratkvęši er beinlķnis ögrun viš lżšręši, ósvķfinn fyrirslįttur.

Ein lygin enn – og hśn er sżnu alvarlegust – er aš andstašan gegn stašfestingu stjórnarskrįrinnar stafi af tęknilegum įgreiningi um żmis įkvęši eins og žaš sé leyfilegt ķ lżšręšisrķki aš ógilda žjóšaratkvęšagreišslu eftir į. Žeir sem įskilja sér rétt til aš hafa śrslit žjóšaratkvęšis aš engu sżna lżšręšinu lķtilsviršingu. Forsetinn fv. setti fyrir sig ķ ręšu sinni fįein įkvęši um stjórnskipunina, įkvęši sem Alžingi hafši engar athugasemdir gert viš eftir meira en heils įrs yfirlegu. Alžingi sį žvķ meš réttu enga įstęšu til aš spyrja kjósendur um žessi stjórnskipunarįkvęši ķ žjóšaratkvęšagreišslunni 2012.

Andstašan viš nżju stjórnarskrįna stafar aš langmestu leyti af andstöšu śtvegsmanna og erindreka žeirra viš įkvęšiš um aušlindir ķ žjóšareigu og um fullt gjald, ž.e. markašsgjald, fyrir réttinn til aš nżta aušlindirnar. Žetta er žó aldrei sagt berum oršum enda hlaut aušlindaįkvęšiš stušning 83% kjósenda 2012. Allt žrefiš um önnur įkvęši, žref sem hófst ekki fyrr en eftir žjóšaratkvęšagreišsluna, er einber fyrirslįttur af hįlfu žeirra sem viršast vilja leggja heilbrigšiskerfiš og ašra almannažjónustu ķ rśst svo žeir sjįlfir geti haldiš įfram aš hirša 90% af sjįvarrentunni frekar en aš fólkiš ķ landinu öšlist stjórnarskrįrvarinn rétt til aš rįšstafa aršinum af eignum sķnum.

Landsmenn hafa samiš sér nżja stjórnarskrį og lżst eindregnum stušningi viš hana ķ žjóšaratkvęšagreišslu. Žref stjórnmįlaflokka į Alžingi um mįliš er žinginu ósambošiš og getur ekki komiš ķ veg fyrir aš nżja stjórnarskrįin öšlist gildi, ekki mešan Ķsland er lżšręšisrķki.

Fréttablašiš, 10. įgśst 2017.


Til baka