Spurt og svara­ um stjˇrnarskrßna

Kjˇsandi lag­i fyrir mig ßtta spurningar. Mig langar a­ deila ■eim og sv÷runum vi­ ■eim me­ lesendum VÝsis.

Hva­a sko­un hefur ■˙ ß persˇnukj÷ri og hvernig myndir ■˙ ˙tfŠra ■a­, ef ■˙ ert ■vÝ fylgjandi?
Persˇnukj÷r er grei­fŠrasta lei­in til a­ losna af klafa l˙inna stjˇrnmßlaflokka. Meira a­ segja forsŠtisrß­herrann hefur sagt, a­ fjˇrflokkurinn sÚ dau­ur, hennar ˇbreytt or­, og mß af ■vÝ rß­a, hversu brřnt ■a­ er fyrir fˇlki­ Ý landinu a­ losna ˙r fa­mi lÝksins. ┌tfŠrslan skiptir ekki h÷fu­mßli.

 Hvernig vilt ■˙ haga ■rÝskiptingu valds? Vilt ■˙ hafa l÷gbundna utan■ingsstjˇrn e­a a­ rß­herrar sitji ß ■ingi? Hver ß a­ skipa rß­herra? Viltu, a­ ■eir ■urfi a­ standast hŠfniskr÷fur?
Forseti ═slands ■arf a­ hafa skřra heimild til a­ skipa utan■ingsstjˇrn, jafnvel ■annig a­ utan■ingsstjˇrn ver­i reglan fremur en undantekningin, bjˇ­i a­stŠ­ur upp ß ■ß skipan. HŠfniskr÷fur til rß­herra henta ekki og tÝ­kast ekki heldur Ý ÷­rum l÷ndum. Kjˇsendur ■urfa a­ hafa ˇskora­an rÚtt til a­ kjˇsa yfir sig ˇhŠfa stjˇrnmßlamenn eins og hinga­ til. Ůann rÚtt mß aldrei taka af ■eim, ■a­ er frumregla lř­rŠ­isins. ╔g vitna stundum til or­a, sem George Brown, ß­ur utanrÝkisrß­herra Bretlands, lÚt falla ß fundi Ý ReykjavÝk 1971 e­a 72, Úg hitti karlinn heima hjß foreldrum mÝnum: "There shall be no one to stop us from being stupid if stupid we want to be."

Vilt ■˙ auka ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slur? ═ hversu stˇrum mßlum ■ß? Og hvernig ß a­ kalla eftir ■eim? Eiga ■Šr a­ vera bindandi fyrir framkvŠmdarvaldi­?
Ůjˇ­aratkvŠ­agrei­slum ■arf a­ fj÷lga til a­ leysa mßl, sem Al■ingi er ˇfŠrt um a­ leysa e­a vill ekki a­ leysa. Forseti ═slands e­a tilskilinn hluti ■ingmanna e­a kjˇsenda ■arf a­ geta kn˙i­ fram ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slur. ŮŠr mega řmist vera bindandi e­a ekki eftir atvikum. ١ hentar ekki a­ bera skattamßl og skuldir undir ■jˇ­aratkvŠ­i, ■vÝ a­ kjˇsendur grei­a Švinlega atkvŠ­i gegn sk÷ttum og skuldum. Ůess vegna rambar KalifornÝa n˙ ß barmi gjald■rots. Ůa­ er vÝti a­ varast. „Skattar eru gjaldi­, sem vi­ grei­um fyrir a­ b˙a Ý si­u­u samfÚlagi,“ sag­i einn merkasti dˇmari BandarÝkjanna fyrr og sÝ­ar, Oliver Wendell Holmes.

Hvernig vilt ■˙ haga skipan dˇmara?
Dˇmskerfi­ ■arf a­ skera upp me­ ■vÝ a­ fj÷lga dˇmstigum ˙r tveim Ý ■rj˙. Vi­ ■a­ skapast skilyr­i skv. n˙verandi stjˇrnarskrß til a­ stokka upp Ý HŠstarÚtti eins og Úg hef lřst Ý FrÚttabla­inu (sjß http://notendur.hi.is/gylfason/Sprungur2010.htm). Strangar hŠfniskr÷fur ■arf a­ gera til dˇmara lÝkt og annarra embŠttismanna til a­ taka fyrir skipan ˇhŠfra dˇmara ß flokkspˇlitÝskum forsendum me­ gamla laginu, jafnvel nßpot. Vinnureglan Štti a­ vera s˙, ■ˇtt ekki ■urfi a­ binda hana Ý stjˇrnarskrß, a­ ˙tlendingar sÚu jafnan haf­ir me­ Ý rß­um eins og tÝ­kast t.d. vi­ rß­ningar Ý Hßskˇla ═slands og hefur gefizt vel ■ar, ■ˇtt ekki sÚ rß­i­ ˇbrig­ult.

┴ landi­ a­ vera eitt kj÷rdŠmi? Ef jß, kŠmi ■a­ ekki ni­ur ß landsbygg­inni, t.d. Ý samanbur­i vi­ ESB, ■ar sem jafnt atkvŠ­avŠgi landa skila­i ═slandi engum fulltr˙a? – lÝkt og lÝkt og jafnt vŠgi ß ═slandi skila­i Vestfj÷r­um engum fulltr˙a
Landi­ ß a­ minni hyggju a­ vera eitt kj÷rdŠmi. Ůa­ er grei­asta lei­in til a­ jafna atkvŠ­isrÚttinn og tryggja ˇskora­ lř­rŠ­i. Ëjafn atkvŠ­isrÚttur Ý BandarÝkjunum, ■ar sem fulltr˙adeildin er umbjˇ­andi fˇlksins og ÷ldungadeildin er umbjˇ­andi landsins, er ˇraunhŠf fyrirmynd handa ═slendingum vegna ■ess, a­ BandarÝkin eru risavaxin og ═sland er ■˙sund sinnum fßmennara land. Ëjafn atkvŠ­isrÚttur hefur ska­a­ ═sland lÝkt og Hannes Hafstein vara­i vi­ strax ß heimastjˇrnarßrunum. Sama ver­ur ekki sagt um ESB. Vi­ ■urfum a­ finna a­rar lei­ir til a­ tryggja sßtt og samlyndi milli landshluta. Borg og sveit eru systur, og gˇ­um systrum semur vel.

Hva­ vilt ■˙ a­ ■ingmenn eigi a­ vera margir? Viltu takmarka, hversu lengi ■eir sitja ß ■ingi?
Ůingmenn ■urfa ekki a­ vera fleiri en 37 e­a 31. PrÝmt÷lur henta vel, ■vÝ a­ ■ß ver­ur aldrei ■rßtefli Ý atkvŠ­agrei­slum, nema einhverjir ■ingmenn sÚu fjarverandi. Rß­herrar ■urfa ekki a­ vera nema sex e­a Ý mesta lagi ßtta, enda dug­i sß fj÷ldi fram til ßrsins 1980, ■egar rß­herrum var fj÷lga­ upp Ý tÝu. FŠkkun ■ingmanna og rß­herra myndi hvetja ■jˇ­ina til a­ vanda betur mannvali­ ß vettvangi stjˇrnmßlanna. RÚtt er a­ takmarka, hversu lengi forseti ═slands og rß­herrar geta seti­ Ý embŠtti, en ekki ■ingmenn.

Vilt ■˙ halda stjˇrnlaga■ing reglulega til a­ endursko­a stjˇrnarskrßna. Ef jß, hversu reglulega?
Stjˇrnlaga■ing mß gjarnan halda me­ reglulegu millibili, t.d. ß fimm e­a tÝu ßra fresti. Stjˇrnarskrßr eru lifandi skj÷l handa lifandi fˇlki. Su­ur-AfrÝkub˙ar settu sÚr vanda­a stjˇrnarskrß 1997 og hafa samt breytt henni nokkrum sinnum sÝ­an eftir settum reglum.

Ert ■˙ e­a hefur ■˙ veri­ tengdur einhverjum stjˇrnmßlaflokki?
╔g hef aldrei veri­ Ý e­a komi­ nßlŠgt neinum stjˇrnmßlaflokki.


Til baka