Vi­ sitjum ÷ll vi­ sama bor­

Ůeir menn eru til, sem kjˇsa a­ lřsa ■jˇ­kj÷rnu stjˇrnlaga■ingi sem „rß­stefnu“ til a­ gera lÝti­ ˙r ■inginu og leggja fram kŠrur til a­ reyna a­ fß kosninguna til stjˇrnlaga■ings fellda ˙r gildi, ■ˇtt 84.000 kjˇsendur greiddu ■ar atkvŠ­i. Ůessir menn segja stjˇrnlaga■ingi­ b˙ast til „atl÷gu a­ stjˇrnarskrßnni“ ßn ■ess a­ tilgreina, Ý hverju s˙ atlaga felist. Stjˇrnarskrßnni hefur veri­ breytt sj÷ sinnum frß 1944, enda var h˙n Štlu­ til brß­abirg­a. Er ■a­ a­ vonum Ý ljˇsi ■ess, a­ stjˇrnarskrßin var upphaflega nŠr ˇbreytt frß ■eirri stjˇrnarskrß, sem Kristjßn nÝundi Danakonungur fŠr­i ═slendingum 1874. Ůeir, sem ˇttast nřja e­a breytta stjˇrnarskrß og reyna a­ varpa rřr­ ß stjˇrnlaga■ingi­, hamra ß kj÷rsˇkninni Ý kosningunni Ý nˇvember (37 prˇsent).

Hver skyldi kj÷rsˇknin hafa veri­, ■egar 37 ■jˇ­kj÷rnir fulltr˙ar voru valdir til setu ß ■jˇ­fundinum 1851? Kj÷ri­ fˇr fram vori­ og sumari­ 1850. ═ bˇk frŠ­imannsins A­algeirs Kristjßnssonar, Endurreisn Al■ingis og ■jˇ­fundurinn (S÷gufÚlag, 1993), kemur fram, a­ heildart÷lur um kj÷rsˇkn fyrir ■jˇ­fundinn eru ekki til. A­algeir safnar saman ■vÝ efni, sem hann nŠr til, bŠ­i ˙r embŠttismannaskřrslum og ÷­rum heimildum. ┌r Vesturamti vantar hann bara eina sřslu. Skeri h˙n sig ekki mj÷g ˙r heildinni, hefur kj÷rsˇkn ■ar veri­ rÚtt yfir 25 prˇsent. SÝ­an vitnar hann um einstakar sřslur me­ kj÷rsˇkn ß bilinu 17 prˇsent upp Ý 76 prˇsent, ■ar af a­eins ■rjßr yfir 50 prˇsent. A­algeir ߊtlar, a­ fyrir landi­ Ý heild hafi kj÷rsˇkn veri­ nokkru meiri en Ý Vesturamtinu. Hann nefnir ekki t÷lu, en af or­alagi hans a­ dŠma vir­ist hann eiga vi­ kj÷rsˇkn Ý kringum 30 prˇsent. A­algeir Kristjßnsson nefnir til samanbur­ar, a­ kj÷rsˇkn vi­ kosningu stjˇrnlaga■ingsins Ý Danm÷rku hafi veri­ 33 prˇsent.

Jafnvel Trampe greifa datt ekki Ý hug a­ reyna a­ varpa rřr­ ß ■jˇ­fundinn 1851 me­ ■vÝ a­ vÝsa til 30 prˇsent kj÷rsˇknar.

Markmi­ sÚrhverrar stjˇrnarskrßr er ÷­rum ■rŠ­i a­ reisa gir­ingar til a­ vernda almenning fyrir yfirv÷ldum. Ůess vegna ß fˇlki­ sjßlft a­ setja sÚr stjˇrnarskrß, ekki stjˇrnmßlamenn. Og ■ess vegna kemur til greina a­ hefja stjˇrnarskrßna Ý fyrstu persˇnu fleirt÷lu svo sem sumar a­rar ■jˇ­ir hafa gert til a­ hnykkja ß ■eirri hugsun, a­ ■a­ er ■jˇ­in, sem břr sÚr til l÷gvar­ar leikreglur og sßttmßla handa sjßlfri sÚr. Ůjˇ­, sem hefur or­i­ fyrir ■ungbŠrum ska­a af v÷ldum stjˇrnmßlamanna og annarra, ■arf nřja e­a breytta stjˇrnarskrß til a­ gir­a fyrir frekari afgl÷p og ofrÝki af ■vÝ tagi, sem ollu ska­anum.

Nř stjˇrnarskrß lř­veldisins gŠti eftir ■essari hugsun hafizt eitthva­ ß ■essa lei­:

Vi­ ═slendingar setjum okkur ■essa stjˇrnarskrß til a­ tryggja almannahag, frelsi, jafnrÚtti, brŠ­ralag, lř­rŠ­i og mannrÚttindi, ßbyrg­, gegnsŠi, rÚttlŠti og velfer­ okkar allra og til a­ efla fri­sŠld og ÷ryggi lř­veldisins okkur ÷llum til heilla og hagsbˇta og afkomendum okkar. Vi­ sitjum ÷ll vi­ sama bor­. SÚrhverjum ═slendingi ber a­ vir­a stjˇrnarskrßna, Š­stu l÷g landsins.

Hvert sŠki Úg hugarfari­ og vinnulagi­, sem Úg Štla a­ bera me­ mÚr inn ß stjˇrnlaga■ingi­? ╔g hef Švinlega eins og flestir a­rir hßskˇlakennarar haft ■ann hßtt ß vinnu minni, a­ Úg neyti lags til a­ leita vÝ­a rß­a. ╔g birti til dŠmis aldrei stafkrˇk Ý bl÷­unum (■etta er 403. greinin mÝn hÚr Ý FrÚttabla­inu frß 2003), nema einhverjir tveir vinir mÝnir e­a fleiri hafi fari­ yfir textann frß or­i til or­s. ╔g haf­i sama hßttinn ß, ■egar Úg lag­i Morgunbla­inu til greinar me­ reglulegu millibili frß 1985 til 2009 og einnig VÝsbendingu frß 1987 til 2005. Ůessum ˇnefndu vinum mÝnum ÷llum er Úg afar ■akklßtur. ╔g held ßfram a­ sŠkja Ý smi­ju til ■eirra og annarra.

╔g sŠki einnig vegarnesti til ■eirra, sem nŠst mÚr stˇ­u, ■ar ß me­al Ůorsteins GÝslasonar, skßlds og ritstjˇra, afa mÝns. ═ kvŠ­i sÝnu EimskipafÚlag ═slands, sem var flutt 1914 vi­ stofnun fÚlagsins, ˇskabarns ■jˇ­arinnar ■ß, or­ar hann hugsun sÝna og mÝna betur en Úg gŠti gert:

Beitt skyldi djarft,

en bo­a varast,

allt me­ gŠtni gert.

Hug og lag

sß hafi jafnt,

er koma vill heill til hafnar.

FrÚttabla­i­, 27. jan˙ar 2011.


Til baka