TvŠr lei­ir Ý ljˇsi s÷gunnar

Stjˇrnarskrßr eru nŠstum aldrei samdar upp ˙r ■urru. ŮŠr ver­a ■vert ß mˇti nŠr alltaf til af Šrnu tilefni, eins og t.d. Ý kj÷lfar kerfisbreytingar, styrjaldar e­a hruns. Ůa­ er engin tilviljun, a­ andstŠ­ingar frumvarpsins a­ nřrri stjˇrnarskrß, sem n˙ er til annarrar umrŠ­u ß Al■ingi, eru einmitt margir Ý hˇpi ■eirra, sem halda ßfram a­ ■rŠta fyrir augljˇsa ßbyrg­ sÝna ß hruninu e­a jafnvel fyrir hruni­ sjßlft og tala um „svokalla­ hrun“. Stu­ningur ■eirra vi­ nřja stjˇrnarskrß fŠli Ý sÚr ˇbeina vi­urkenningu ß tilefninu, ■.e. ß hruninu, og til ■ess mega margir ■eirra ekki hugsa. Ůess vegna stendur ■ingflokkur sjßlfstŠ­ismanna n˙ ˇskiptur gegn frumvarpi til nřrrar stjˇrnarskrßr, einn flokka, ■ˇtt ljˇst sÚ, a­ sjßlfstŠ­ismenn greiddu ■˙sundum saman atkvŠ­i me­ frumvarpinu og einst÷kum ßkvŠ­um ■ess Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni 20. oktˇber s.l. ┴n atkvŠ­a stu­ningsmanna SjßlfstŠ­isflokksins hef­i frumvarpi­ varla hloti­ nß­ fyrir augum 73 ■˙sund kjˇsenda. ┴n sjßlfstŠ­ismanna hef­i au­lindaßkvŠ­i­ varla heldur hloti­ nß­ fyrir augum 85 ■˙sund kjˇsenda, persˇnukj÷r fyrir augum 78 ■˙sund kjˇsenda, jafnt vŠgi atkvŠ­a fyrir augum 67 ■˙sund kjˇsenda og beint lř­rŠ­i fyrir augum 73 ■˙sund kjˇsenda. Enda rÝmar stjˇrnarskrßrfrumvarpi­ vel vi­ stefnu SjßlfstŠ­isflokksins fyrr og n˙, ■ar ß me­al ßkvŠ­in um au­lindir Ý ■jˇ­areigu og jafnt vŠgi atkvŠ­a auk fj÷lda annarra ßkvŠ­a, sem eru Ý samrŠmi vi­ breytingartill÷gur stjˇrnarskrßrnefndar Al■ingis undir forustu Bjarna Benediktssonar, sÝ­ar forsŠtisrß­herra, svo sem Bjarni ger­i grein fyrir ■eim 1953. Ůa­ hefur gerzt ß­ur, a­ nau­syn ■ˇtti bera til a­ sam■ykkja breytingar ß stjˇrnarskrßnni gegn atkvŠ­um stŠrsta flokksins ß Al■ingi. Ůa­ ger­ist 1942, ■egar Framsˇkn var­ a­ l˙ta ßkv÷r­un Al■ingis um stjˇrnarskrßrbreytingu. Framsˇkn ßtti eftir ■a­ ekki afturkvŠmt Ý rÝkisstjˇrn fyrr en fimm ßrum sÝ­ar, 1947. Sagan endurtˇk sig 1959, ■egar Framsˇkn, ■ß nŠststŠrsti flokkurinn ß ■ingi, var­ enn a­ l˙ta ßkv÷r­un Al■ingis um stjˇrnarskrßrbreytingu. Framsˇkn ßtti eftir ■a­ ekki afturkvŠmt Ý rÝkisstjˇrn fyrr en 12 ßrum sÝ­ar, 1971. SjßlfstŠ­isflokkurinn er n˙ Ý ß■ekkri st÷­u ß ■ingi. Vi­ h÷fum sÚ­ ■etta allt saman ß­ur.

Ůa­ er řmist, a­ stjˇrnmßlamenn fela sjßlfum sÚr e­a sÝnum fulltr˙um a­ semja nřjar stjˇrnarskrßr e­a sÚrkj÷rnum fulltr˙um fˇlksins. Fyrri lei­in er jafnan hß­ tveim annm÷rkum. Ůegar ■ingmenn taka verki­ a­ sÚr ß eigin spřtur, er hŠtt vi­ hagsmunaßrekstri og sjßlft÷ku. Ůingm÷nnum getur hŠtt til a­ gera ■inginu of hßtt undir h÷f­i Ý stjˇrnarskrß, t.d. me­ ■vÝ a­ kve­a ß um ■ingkj÷rinn forseta frekar en ■jˇ­kj÷rinn eins og reynt var 1944. Hinn gallinn er, a­ stjˇrnarskrß samin af stjˇrnmßlam÷nnum hneigist Ý ßtt a­ lŠgsta samnefnara. Reynslan frß 1944 er gott dŠmi. Ůß sŠttust ■ingmenn ß smßvŠgilegar breytingar ß stjˇrnarskrßnni vegna lř­veldisstofnunarinnar, lofu­u a­ rß­ast Ý gagngerar breytingar strax eftir 1944 og reyndust sÝ­an ˇfŠrir um a­ efna lofor­in allar g÷tur fram yfir hruni­ 2008. Ůß loksins ßkva­ Al■ingi a­ velja sÝ­ari lei­ina og fela sÚrst÷ku stjˇrnlaga■ingi, sem sÝ­ar var­ a­ Stjˇrnlagarß­i, a­ semja nřja stjˇrnarskrß a­ loknum 950 manna ■jˇ­fundi, sem allir ═slendingar 18 ßra og eldri h÷f­u sama fŠri ß a­ sitja. ┌r var­ frumvarp a­ nřrri stjˇrnarskrß, sem dregur hvorki taum Al■ingis nÚ annarra. Frumvarpi­ hneigist ekki heldur a­ lŠgsta samnefnara af tillitssemi vi­ sÚrhagsmuni nÚ heldur vÝkur ■a­ svo neinu nemi frß ni­urst÷­um ■jˇ­fundarins. ═ ■essu ljˇsi ■arf a­ sko­a yfirgnŠfandi stu­ning kjˇsenda vi­ frumvarpi­ Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni 20. oktˇber s.l.

 

Stjˇrnarskrßr fˇlksins, samdar ß sÚrst÷kum stjˇrnlaga■ingum frekar en ß l÷ggjafar■ingum, skipta tugum. BandarÝska stjˇrnarskrßin frß 1787 er Ý ■essum flokki. H˙n var ekki fullkomin frekar en a­rar stjˇrnarskrßr. H÷fundar hennar l÷g­u t.d. ekki til atl÷gu gegn ■rŠlahaldi; ■a­ bei­ Ý nŠstum 80 ßr. Franska stjˇrnarskrßin 1789 var einnig samin ß stjˇrnlaga■ingi og lag­i grunninn a­ l÷ggj÷f um frelsi, jafnrÚtti og brŠ­ralag, l÷ggj÷f, sem breiddist ˙t um alla Evrˇpu og allan heim. Ei­svallarstjˇrnarskrß Noregs var einnig samin ß stjˇrnlaga■ingi, sem var fyrirmynd ■jˇ­fundarins hÚr heima 1851. Fyrsta lř­rŠ­islega kosningin Ý s÷gu R˙sslands var kosningin til stjˇrnlaga■ings 1917, en ■a­ var leyst upp me­ ofbeldi Ý blˇ­ugri byltingu komm˙nista. Lř­rŠ­isstjˇrnarskrß R˙sslands var kŠf­ Ý fŠ­ingu. Stjˇrnarskrß Indlands var samin ß stjˇrnlaga■ingi 1947-50 og lag­i grunn a­ lř­rŠ­i Ý ■essu fj÷lmennasta lř­rŠ­isrÝki heimsins. M÷rg ÷nnur dŠmi um frŠgar stjˇrnarskrßr fˇlksins mŠtti nefna. ═ ljˇsi ■essarar s÷gu m.a. er fylgzt vel innan lands og utan me­ afdrifum stjˇrnarskrßrfrumvarpsins ß Al■ingi n˙. Lř­rŠ­i felur Ý sÚr, a­ engum leyfist, ekki heldur Al■ingi, a­ taka rß­in af heilli ■jˇ­. Fˇlki­ Ý landinu er yfirbo­ari Al■ingis. ═slenzka ■jˇ­in er ekki bo­flenna Ý eigin landi.

DV, 8. febr˙ar 2013.


Til baka