Um ═sland og Noreg

Ůa­ hef­i geta­ gerzt Ý gŠr. ╔g var ß opinberlega auglřstum fundi Ý hjarta ReykjavÝkur fyrir m÷rgum ßrum, haf­i ßsamt ÷­rum veri­ be­inn um a­ hafa frams÷gu um fiskvei­istjˇrn og lřsti fyrir fundarm÷nnum, a­ vel gŠti reynzt a­ leita til Noregs um fyrirmynd a­ hagkvŠmri og rÚttlßtri stjˇrn ß nßtt˙ruau­lindum. Nor­menn h÷f­u fyrir l÷ngu me­ rammger­ri lagasetningu lagt grunninn a­ olÝuau­i Ý ■jˇ­areign, og olÝusjˇ­urinn var byrja­ur a­ taka ß sig mynd. Nema flestir fundarmanna komu af fj÷llum. Ů÷gn slˇ ß mannskapinn. Leyfir ma­urinn sÚr a­ bera saman olÝu og fisk? hugsu­u sennilega einhverjir Ý salnum, en enginn sag­i neitt. MÚr var­ hugsa­ til reynslu eins kollega mÝns af eldri kynslˇ­inni, sem haf­i Ý rŠ­ustˇl ß fundi m÷rgum ßrum fyrr lřst ■eirri sko­un, a­ enginn viti borinn eigandi laxvei­ißr myndi hleypa vei­im÷nnum Ý ßna sÝna ßn endurgjalds og s÷mu b˙hyggindi Šttu a­ sjßlfs÷g­u vi­ um sameiginarau­lindina ß mi­unum umhverfis ═sland. Ůß reis einn fundarma­urinn upp (hann var bŠ­i al■ingis- og ˙tvegsma­ur) og spur­i me­ ■jˇsti: Leyfir prˇfessorinn sÚr a­ bera saman ■orsk og lax? Hvar st÷ndum vi­ n˙? Nor­menn eiga olÝusjˇ­, sem ■eir kalla eftirlaunasjˇ­ og geyma Ý ˙tl÷ndum utan seilingar stjˇrnmßlamanna, og nemur hann n˙ 4,4 milljˇnum norskra krˇna – ■a­ gerir r÷sklega 82 milljˇnir Ýslenzkra krˇna – ß hverja fj÷gurra manna fj÷lskyldu Ý Noregi. Ekki bara ■a­: ■jˇ­artekjur ß mann Ý Noregi eru n˙ tv÷faldar ß vi­ ═sland, og ■jˇ­artekjur ß hverja vinnustund Ý Noregi eru nŠrri ■refaldar ß vi­ ═sland. Nor­menn hafa Ý krafti hyggilegrar hagstjˇrnar og au­lindastjˇrnar teki­ ˙t aukna velsŠld ekki bara Ý auknum tekjum, heldur einnig Ý auknum tˇmstundum, ■.e. minni vinnu. Atvinnuleysi Ý Noregi er minna en nokkurs annars sta­ar Ý Evrˇpu. Velgengni sÝna eiga Nor­menn ÷­rum ■rŠ­i ■vÝ a­ ■akka, a­ ■eir gŠttu sÝn ß a­ lřsa olÝuna ■jˇ­areign skv. l÷gum og hleypa hagsmunahˇpum ekki Ý hana, en ß ■vÝ svelli hefur m÷rgum ÷­rum olÝul÷ndum or­i­ hßlt, t.d. NÝgerÝu. Fˇlki­ Ý NÝgerÝu situr eftir me­ tvŠr hendur tˇmar, en Nor­menn hafa fullar hendur fjßr. Ůar skilur milli feigs og ˇfeigs. Or­in „olÝukˇngur“ og „olÝudrottning“ eru ekki til Ý norskum or­afor­a, enda engin ßstŠ­a til, ■ar e­ norska ■ingi­ girti fyrir hŠttuna ß ˇj÷fnum a­gangi a­ ■jˇ­arau­lindinni.

 

Hef­u ═slendingar fari­ eins a­ vi­ stjˇrn fiskvei­a vi­ ═sland og Nor­menn vi­ stjˇrn olÝuau­sins, vŠri tr˙lega ÷­ruvÝsi umhorfs hÚr heima en n˙ er. ╔g benti ß ■a­ fyrir brß­um 30 ßrum, a­ ßlagning vei­igjalds ß marka­sforsendum myndi ■ß duga til a­ fjßrmagna afnßm tekjuskatts einstaklinga, og hef­i ═sland ■ß or­i­ fyrsta tekjuskattslausa landi­ ß OECD-svŠ­inu. Hef­i ■jˇ­in sem rÚttur eigandi fiskimi­anna teki­ fullt gjald af afnotunum af eign sinni strax Ý ßrdaga kvˇtakerfisins og ßfram og lagt tekjurnar til hli­ar frekar en a­ afnema tekjuskattinn, hef­i hla­izt upp gildur sjˇ­ur, sem gŠti n˙ slaga­ hßtt upp Ý olÝusjˇ­ Nor­manna mi­a­ vi­ fˇlksfj÷lda. Ekkert af ■essu mßtti ■ˇ ver­a, ■ar e­ Al■ingi lß­ist a­ verja fˇlki­ Ý landinu fyrir ßgangi hagsmunahˇpa. Al■ingi veitti ■eim beinlÝnis fŠri ß a­ hrifsa au­lindina til sÝn. Stjˇrnmßlaflokkarnir reyndu a­ bŠta fyrir vanrŠksluna einn af ÷­rum eftir d˙k og disk me­ ■vÝ a­ taka vei­igjald ß stefnuskrß sÝna lÝkt og til mßlamynda, og Al■ingi leiddi lÝtils hßttar vei­igjald Ý l÷g 2002, en ska­inn var ske­ur. ┌tvegsmenn voru or­nir a­ rÝki Ý rÝkinu, svo a­ ═sland ber n˙ a­ řmsu leyti rÝkari svip af R˙sslandi en Noregi, Danm÷rku og SvÝ■jˇ­. Afsta­a fˇlksins Ý landinu er skřr og birtist m.a. Ý ■vÝ, a­ 83% kjˇsenda lřstu fylgi vi­ au­lindir Ý ■jˇ­areigu Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni um nřja stjˇrnarskrß 20. oktˇber 2012. Al■ingi kom sÚr undan ■vÝ a­ sta­festa vilja kjˇsenda Ý stjˇrnarskrßrmßlinu og ■ß um lei­ Ý fiskvei­istjˇrnarmßlinu og reynir n˙ a­ drepa mßlinu ß dreif til a­ ■ˇknast ˙tvegsm÷nnum enn frekar en or­i­ er.   Mßli­ er samt ekki einfalt. Ůegar olÝa fannst vi­ Noreg, voru engir olÝugreifar til sta­ar. Norska ■ingi­ ■urfti ■vÝ ekki a­ setja gamalgrˇnum hagsmunum stˇlinn fyrir dyrnar, heldur dug­i a­ gir­a fyrir yfirvofandi hŠttu. Ůegar aflaheimildir ur­u ver­mŠtar vi­ uppt÷ku kvˇtakerfisins hÚr heima, bi­u ˙tvegsmenn vi­ dyrnar. Ůeir voru gˇ­u vanir frß fyrri tÝ­, ■egar ■eir fengu margir sjßlfsafgrei­slu Ý b÷nkunum og gßtu fellt gengi­ nßnast eftir ge­■ˇtta. Ůeir ■urftu ekki a­ kunna fˇtum sÝnum forrß­, ■eim var alltaf bjarga­. Ůa­ hef­i ■vÝ ■urft sterk bein til a­ segja ■eim a­ standa n˙ loksins utan dyra. ŮvÝ var ekki a­ heilsa ß Al■ingi. Raunar er fiskvei­istjˇrn Nor­manna sama marki brennd og hÚr heima, en Nor­menn hafa rß­ ß ■vÝ, ■ar e­ sjßvar˙tvegur skiptir litlu mßli Ý ■jˇ­arb˙skap Nor­manna ß heildina liti­, ■ˇtt hann sÚ mikilvŠgur Ý bygg­arl÷gunum me­fram langri og vogskorinni strandlengju Noregs.

DV, 10. oktˇber 2014.


Til baka