Um si­blindu

Hruni­, a­dragandi ■ess og eftirleikur breyttu ═slandi Ý hßlfgildings blˇ­v÷ll eins og b˙ast mßtti vi­. ┌lf˙­in tekur ß sig řmsar myndir. Ůungar ßsakanir eru bornar fram. Einelti og ofsˇknir hafa fŠrzt Ý v÷xt ß vinnust÷­um, einnig mßlaferli. Ůess eru dŠmi, a­ reynt hafi veri­ a­ ■agga ni­ur Ý m÷nnum me­ ■vÝ a­ hˇta ■eim l÷gsˇkn e­a draga ■ß fyrir dˇm. A­rir hafa misst vinnuna vegna sko­ana sinna. Ůung or­, sem menn notu­u sjaldan e­a ekki ß­ur fyrr svo a­rir heyr­u, eru n˙ břsna algeng Ý opinberri umrŠ­u. Eitt ■eirra er si­blinda, sem t.d. Jˇnas Kristjßnsson ritstjˇri notar stundum um stjˇrnmßlamenn og a­ra.

Aukin harka birtist me­ řmsu ÷­ru mˇti. Fv. dˇmsmßlarß­herra hefur lřst ■eirri sko­un, a­ e­lilegt sÚ, a­ l÷greglustjˇri h÷fu­borgarsvŠ­isins hafi a­komu a­ vali nřs se­labankastjˇra, ■ar e­ „ß ßbyrg­ se­labankastjˇra hafa veri­ teknar ßkvar­anir sem sumir telja brjˇta Ý bßga vi­ l÷g.“ Ůa­ vir­ist ekki skipta rß­herrann fv. mßli, ekki frekar en l÷greglustjˇrann sjßlfan, a­ l÷greglustjˇrinn er sem stendur umsŠkjandi um anna­ starf hjß rÝkinu. Til a­ gir­a fyrir hagsmunaßrekstra af ■essu tagi og vanda til verka er forseta ═slands fali­ a­ skipa formann sjßlfstŠ­rar nefndar til a­ fjalla um skipun Š­stu embŠttismanna skv. frumvarpi til nřrrar stjˇrnarskrßr, sem 2/3 hluta kjˇsenda sam■ykktu Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni 20. oktˇber 2012 og Al■ingi heldur n˙ Ý gÝslingu. Eitt dŠmi enn um aukna h÷rku: Fram er komin annars vegar kŠra og hins vegar opinber ßs÷kun um l÷gbrot ß hendur tveim sitjandi hŠstarÚttardˇmurum og sÚrst÷kum saksˇknara. Morgunbla­i­ birti 25. j˙nÝ 2006 eftirminnilegt ReykjavÝkurbrÚf um „andr˙msloft dau­ans“ – ■a­ var ßhrifarÝk aldarfarslřsing – og felldi sÝ­an tali­.

Si­blinda er ungt or­. Elzta dŠmi­ Ý Or­abˇk Hßskˇlans er a­ finna Ý ritger­ eftir Halldˇr Laxness, sem hann endurbirti Ý Sjßlfsag­ir hlutir 1946. Ůß eins og n˙ var hiti Ý m÷nnum. Si­leysi er hundra­ ßrum eldra or­ og kom stundum fyrir Ý fj÷lmi­lum l÷ngu fyrir hrun.

Munurinn ß si­blindu og si­leysi er sß, a­ si­leysinginn ■ekkir muninn ß gˇ­um og vondum si­um og veit ■vÝ, hvenŠr hann fer ˙t fyrir velsŠmism÷rk. Si­blindinginn ■ekkir ekki muninn ß gˇ­um si­um og si­leysi og hefur ■vÝ ekki hugmynd um, hvenŠr hann fer yfir striki­. Hvor er ßmŠlisver­ari? Kannski si­leysinginn eftir kenningu Krists: „Fyrirgef ■eim ■vÝ ■eir vita ekki hva­ ■eir gj÷ra“.

Ůessi merkingarmunur er hli­stŠ­ur muninum ß lygum og ■vŠttingi eins og Harry G. Frankfurt, heimspekiprˇfessor Ý Princetonhßskˇla, hefur lřst Ý bˇk sinni On Bullshit (2005; Um ■vŠtting). Lygarinn ■ekkir muninn ß sannindum og ˇsannindum og hallar rÚttu mßli vitandi vits. Bullarinn hefur ekki fyrir ■vÝ a­ kynna sÚr sta­reyndir og fer ßhyggjulaust me­ sta­lausa stafi. Hvor er ska­legri?

Heimska var brˇ­urpartinn af ÷ldinni sem lei­ nßnast bannor­ Ý bandarÝskri stjˇrnmßlaumrŠ­u. StÝflan brast ßri­ 2001, eftir a­ HŠstirÚttur BandarÝkjanna skipa­i George W. Bush forseta BandarÝkjanna me­ fimm atkvŠ­um gegn fjˇrum eftir flokkslÝnum. John Paul Stevens, einn reyndasti hŠstarÚttardˇmari BandarÝkjanna fyrr og sÝ­ar, sag­i, a­ me­ ■essu hef­i HŠstirÚttur fyrirgert ■vÝ trausti, sem fˇlki­ Ý landinu gŠti bori­ til rÚttarins. Alan M. Dershowitz lagaprˇfessor Ý Harvardhßskˇla tekur Ý sama streng Ý bˇk sinni Supreme Injustice: How the High Court Hijacked Election 2000. Eftir ■etta var heimska ekki lengur bannor­ Ý bandarÝskri stjˇrnmßlaumrŠ­u. Demˇkratar og rep˙blikanar ß BandarÝkja■ingi talast varla vi­, svo mikil er ˙lf˙­in. BandarÝkin njˇta ekki lengur s÷mu vir­ingar og sama trausts og ß­ur. Ůessir atbur­ir vestra rÝma vi­ reynsluna hÚr heima. Jˇnas Kristjßnsson birti 7. j˙lÝ s.l. ÷rlei­ara ß vefsetri sÝnu undir yfirskriftinni Si­rof HŠstarÚttar. Ůar segir: „HŠstirÚttur framdi si­rof, ■egar hann ˇgilti kosningar til stjˇrnlaga■ings ß tŠknilegum forsendum. Hann gat ßvÝta­ Landskj÷rstjˇrn e­a beitt vi­eigandi vi­url÷gum fyrir losaralega t˙lkun ß reglum um fyrirkomulag ß kj÷rst÷­um. En HŠstirÚttur gat ekki lßti­ ■etta koma ni­ur ß ■jˇ­inni og mßtti ekki. Engar vÝsbendingar h÷f­u komi­ um kosningasvik. HŠstirÚttur var bara a­ skemmta sÚr ß kostna­ saklausra. Vi­ ■etta brast tr˙ margra ß kerfi­. Bankar, rÝkisstjˇrn og al■ingi h÷f­u brug­izt og ■arna brßst dˇmsvaldi­ lÝka.“ Kannski er vandinn ekki sß, a­ or­rŠ­an er n˙ har­ari og a­gangsharkan meiri en ß­ur. Kannski er vandinn sß, a­ Šrin tilefni gefast Ý hrundu landi til vŠg­arleysis til or­s og Š­is. Veldur hver ß heldur.

DV, 18. j˙lÝ 2014.


Til baka