Uppruni okkar í Afríku

Hann stóđ viđ útidyrnar heima hjá sér í Boston og komst ekki inn, lásinn stóđ á sér, svo hann fór ţá inn bakdyramegin og gat ekki heldur opnađ útidyrnar innan frá. Hann fór út aftur til ađ freista ţess ásamt bílstjóra sínum ljúka upp útidyrahurđinni utan frá, hann var ađ koma heim frá Kína. Ekkert gekk. Hann fór ţá inn aftur til ađ hringja í húsvörđinn og biđja um hjálp, og ţá birtist löggan. Hann var handtekinn ţótt hann gćti sannađ á stađnum ađ hann var heima hjá sér. Hann er blökkumađur, heitir Henry Louis Gates og er sennilega frćgasti svarti prófessorinn í Harvard-háskóla, ţekktur međal almennings einkum fyrir sjónvarpsţćtti sína. Fjölmiđlar og Obama forseti fjölluđu um máliđ. Forsetinn sagđi ađ löggan hefđi hegđađ sér heimskulega. Samhengiđ var viđkvćmt. Ţađ gerist aftur og aftur ađ blökkumenn vestra láta jafnvel lífiđ af litlu tilefni í viđureign viđ lögreglu sem mörgum virđist fordómafull gagnvart blökkumönnum – enn í dag, meira en 150 árum eftir ađ ţrćlahald lagđist af.

Ţegar ég hóf störf í Alţjóđagjaldeyrissjóđnum 1976 kom ţađ mér undarlega fyrir sjónir ađ ţessi frekar fámenni vinnustađur í hjarta Washington skyldi hafa eigin veitingastađ innan dyra auk mötuneytis. Ég spurđi vinnufélaga mína hverju ţetta sćtti. Ţeir sögđu: Viđ gćtum ekki fariđ međ gesti frá Gönu í hádegisverđ á veitingastađ í borginni ţví ţeim yrđi ekki hleypt inn. Ţannig var ástandiđ í höfuđborg Bandaríkjanna fyrir 40 árum. Ţetta var skömmu eftir uppţotin sem brutust út ţegar blökkuleiđtoginn dr. Martin Luther King var skotinn til bana 1968. Óeirđirnar stóđu í sex daga og eyđilögđu stór flćmi borgarinnar. Tólf létu lífiđ og 1.100 manns slösuđust. Forstjóri alríkislögreglunnar FBI, J. Edgar Hoover, er sagđur hafa fyrirskipađ skothríđ á mótmćlendur en forsetaskipađur oddviti borgarinnar, Walter Washington, síđar borgarstjóri, fyrsti svarti borgarstjórinn í landinu, kom sér undan ađ framfylgja skipuninni og tók sér heldur stöđu međal mótmćlendanna. J. Edgar, eins og vinir hans kölluđu hann, var ekki skemmt. Lyndon Johnson forseti sendi hermenn og ţjóđvarđliđa á vettvang til ađ stilla til friđar. Ţađ tókst. Óeirđir brutust einnig út í öđrum borgum, t.d. Baltimore og Chicago.

Morđiđ á Martin Luther King var ekki orsök óeirđanna heldur korniđ sem fyllti mćlinn. Yfirgnćfandi hluti íbúa Washington var og er blökkumenn sem bjuggu margir viđ kröpp kjör og töldu sig enn beitta órétti. Húsakostur ţeirra var miklu verri en húsakostur hvítra, skólarnir miklu lakari og atvinnuleysi međal blökkumanna var tvisvar sinnum meira en međal hvítra. Og svo er enn, ekki ađeins í Washington heldur einnig á landsvísu. Munurinn var og er enn meiri međal ungs fólks.

Sumir segja enn: „Sjáiđ Afríku. Ţarf einhvern ađ undra hversu hallar á blökkumenn í Bandaríkjunum?“

Undangengna áratugi hefur ný vitneskja gerbreytt ímynd Afríku. Beinafundir sýna ađ allt mannkyn er ćttađ frá Afríku. Forfeđur og formćđur okkar allra voru svertingjar í miđri Afríku fyrir um 200.000 árum og fóru fótgangandi norđur til Evrópu og austur til Asíu, gengu á ís yfir Beringssundiđ frá Síberíu til Norđur-Ameríku og fóru ţađan einnig suđur eftir allri Suđur-Ameríku. Ţannig byggđist heimurinn, frá Afríku.

Keníski mannfrćđingurinn Richard Leakey telur ađ kveikja útrásarinnar frá Afríku hafi veriđ menningin sem batt fólkiđ saman, trúlega tungumál. Sumir urđu eftir í Afríku og ţar varđ til víđa um álfuna ríkuleg siđmenning sem fólk í öđrum heimsálfum er ađ uppgötva fyrst núna. Rithöfundar í Timbúktú í Malí skrifuđu t.d. merkar bćkur um listir, lćknisfrćđi, heimspeki og vísindi á 13. öld, ţ.e. um svipađ leyti og höfundar Íslendingasagna. Enginn hefur átt meiri ţátt í ađ kynna sjónvarpsáhorfendum ţessa hliđ Afríku en Henry Louis Gates sem ólst upp í ţeirri trú ađ Afríkumenn hefđu aldrei skrifađ bćkur. Hann segist hafa brostiđ í grát og séđ líf sitt ljúkast upp ţegar hann komst á snođir um handritin í Timbúktú. Um alla Afríku og ekki bara í Egyptalandi eru stórkostleg mannvirki og hallir líkt og á Indlandi og í Kína, sum árţúsundagömul, og vitna um mikla sögu og menningu, m.a. markverđa myndlist sem mörg helztu listasöfn heimsins keppast nú viđ ađ sýna gestum sínum.  

Ţar til nýlega töldu menn ađ elztu hellaristur heimsins vćri ađ finna í Frakklandi, 30.000 ára gömul listaverk. Fyrir fáeinum árum fundust áđur óţekktar hellaristur í Suđur-Afríku, 160.000 ára gamlar.

Eđa músíkin, mađur lifandi. Hvađan heldur ţú, lesandi minn góđur, ađ rokkiđ sé komiđ og rúmban? Frá Kongó.

Fréttablađiđ, 16. marz 2017.


Til baka