Vešsettir žingmenn

Undangengin 50 įr, frį 1967 til 2017, voru aš jafnaši framin fjöldamorš ķ Bandarķkjunum į fjögurra mįnaša fresti. Fórnarlömbin, žau sem tżndu lķfi, voru įtta aš mešaltali ķ hverri įrįs, nęstum 1100 alls. Fjöldamoršum žar sem fórnarlömbin eru fjögur eša fleiri hefur fjölgaš sķšustu įr og hafa žau aš undanförnu įtt sér staš į tveggja mįnaša fresti aš jafnaši. Žrjś mannskęšustu fjöldamorš sķšustu 50 įra hafa įtt sér staš sķšustu fimm mįnuši. Žar féllu samtals 101 og er žį fjöldi sęršra ekki talinn meš.

Og žį eru ótalin hin hversdagslegri moršin sem ķ Bandarķkjunum eru fimm sinnum fleiri mišaš viš mannfjölda en ķ Evrópu. Moršin eru fimm į įri į hverja 100.000 ķbśa vestra į móti einu morši į įri į hverja 100.000 ķbśa ķ Evrópu og į Ķslandi skv. samantekt Alžjóšabankans. Samt hefur moršum ķ Bandarķkjunum fękkaš um 10% frį aldamótum.

Hvaša žjóšir skyldu fremja flest morš? Žaš eru Salvadorar (109 morš į hverja 100.000 ķbśa 2015) og Hondśrassar (64). Žį kemur Venesśela (57). Kaninn meš sķn fimm morš į hverja 100.000 ķbśa stendur langt aš baki Gręnlendingum (12) og Rśssum (11).

Allir vita aš tķš morš ķ Bandarķkjunum stafa fyrst og fremst af rangsleitinni byssulöggjöf sem į engan sinn lķka ķ Evrópu eša Kanada. Bandarķskur almenningur kallar eftir breytingum į byssulöggjöfinni en samt stendur hśn óbreytt mann fram af manni. Ekki nóg meš žaš. Trump forseti lét žaš verša eitt sitt fyrsta verk ķ embętti aš nema śr gildi takmarkanir sem Obama forseti hafši lagt viš byssukaupum gešsjśkra. Hvers vegna?

Svariš blasir viš. Bandarķska Byssuvinafélagiš (e. National Rifles Association) eys fé ķ žingmenn, einkum repśblikana, bęši ljóst og leynt. Engin rök, engar tölur fį haggaš stušningi vešsettra žingmanna viš óbreytta löggjöf um skotvopnaeign og eftirlit. Žeir bregšast viš fjöldamoršunum meš bęnahaldi og meš žvķ aš leggja til aukinn vopnaburš ķ skólum og vķšar.

Skošum tölurnar. Tķu öldungadeildaržingmenn repśblikana hafa mörg undangengin įr hver fyrir sig žegiš frį žrem upp ķ sjö milljónir dala frį Byssuvinafélaginu beint eša óbeint. Žaš gerir um 300 til 700 milljónir króna į hvern žessara žingmanna. Ašrir žiggja minna. Sami vandi herjar į fulltrśadeildina og fylkisžingin 50. Flestir žingmenn reyna aš breiša yfir žessi fjįrhagstengsl, en Trump forseti flaggar žeim. Hann sagši į opnum fundi félagsins fyrir kosningarnar 2016: „Žiš stóšuš meš mér og ég mun standa meš ykkur.“ Viš bętast framlög einstakra byssuvina til žingmanna og vina žeirra og velunnara. Žingmenn snišganga lög meš žvķ aš vķsa févana kjósendum sem til žeirra leita til örlįtra nafnlausra byssuvina.

Įžekkur vandi er uppi hér heima. Engin rök, engin tölfręši, engar įhyggjur af lżšręši eša velsęmi fį haggaš sérhagsmunažjónkun meiri hluta Alžingis ķ fiskveišistjórnarmįlinu jafnvel žótt 83% kjósenda hafi lżst žvķ yfir ķ žjóšaratkvęšagreišslunni 2012 aš binda žurfi ķ nżrri stjórnarskrį įkvęši um aš aušlindin ķ hafinu er sameign žjóšarinnar meš sama hętti og olķan ķ lögsögu Noregs er óskoruš žjóšareign. Žingmenn fįst ekki til aš hlżša žessu kalli kjósenda og viršast fśsir til aš kosta til nįnast hverju sem er til aš styggja ekki śtvegsmenn enda styrkja žeir stjórnmįlaflokkana rķkulega, einkum Sjįlfstęšisflokkinn og Framsókn. Žetta er nęrtękasta skżringin į framferši Alžingis ķ stjórnarskrįrmįlinu.

Alžingi nżtur trausts 22% kjósenda skv. könnun  Gallups, nęsti bęr viš Fjįrmįlaeftirlitiš (19%). Ķsland dregst hratt nišur eftir alžjóšlegum listum um lżšręši og velsęmi. Freedom House hefur undangengin įr lękkaš lżšręšiseinkunn Ķslands śr 100 ķ 95. Transparency International hefur meš lķku lagi lękkaš spillingareinkunn Ķslands śr 97 fyrir 2005 ķ 77 fyrir 2017 boriš saman viš 84 til 88 ķ Danmörku, Finnlandi, Noregi og Svķžjóš og 75 ķ Bandarķkjunum. Ašrar vķsbendingar hnķga ķ sömu įtt.

Allt er žetta į sömu bókina lęrt. Forusta žingsins reynir jafnvel aš breiša yfir meint misferli ķ žinginu sjįlfu. Alžingismenn halda įfram aš berja höfšinu viš steininn eins og žeir skeyti hvorki um skömm né heišur – nś undir virkri forustu Vinstri hreyfingarinnar – Gręns frambošs.

Vanmegnugir stjórnarandstęšingar innan žings og utan malda ķ móinn, en allt kemur fyrir ekki.

Viš žaš veršur ekki lengur unaš.

Fréttablašiš, 1. marz 2018.


Til baka