Veršbólga aftur ķ ašsigi?

Stjórn peningamįla hefur vķša veriš aušveldari višfangs undangengin įr en į fyrri tķš. Ytri skilyrši hafa aš żmsu leyti veriš hagstęš. Vextir hafa veriš lįgir į heimsmarkaši, sums stašar engir, ž.e. 0%, eša jafnvel neikvęšir į stöku staš, t.d. ķ Sviss og Svķžjóš. Veršbólga hefur vķšast hvar veriš meš allra minnsta móti, m.a. vegna mikillar lękkunar olķuveršs frį 2014 sem er bśbót handa löndum sem eru hįš innfluttu eldsneyti. Ašalverkefni sešlabanka hefur sķšustu įr veriš aš standa į bensķngjöfinni frekar en bremsunni. Bensķngjöfin er jafnan žakklįtari en bremsan. 

Nś kann aš vera breyting ķ vęndum. Hjólin snśast nś aftur į ešlilegum hraša śti ķ heimi og einnig hér heima eins og viš var aš bśast. Sagan sżnir aš žaš tekur yfirleitt įtta til tķu įr fyrir efnahagslķfiš aš jafna sig į hremmingum eins og žeim sem rišu yfir 2008. Ķsland fylgir reglunni. Engin sérstök įstęša er aš svo stöddu til aš ętla aš veršbólga aukist aš marki ķ Evrópu eša Amerķku enda hefur veršbólga jafnan veriš lķtil žar meš fįum undantekningum. Ķsland er annaš mįl. Hér segir frį žvķ.

Landlęg veršbólga hér heima var kvešin nišur um 1990 einkum aš frumkvęši žriggja manna fyrir hönd verklżšshreyfingarinnar og vinnuveitenda. Hśn hefur haldizt hófleg sķšan ef frį er tališ veršbólguskotiš ķ hruninu 2008 sem hękkaši veršlag um 25% į einu bretti 2008 og 2009 og žyngdi til muna fjįrskuldbindingar žeirra sem žurftu aš standa skil į verštryggšum lįnum. Eftir aš skotiš leiš hjį hjašnaši veršbólgan aftur og hefur haldizt undir 2,5% veršbólgumarkmiši Sešlabankans frį 2014. Bankinn og Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn spį lķtilli veršbólgu nįlęgt 2,5% fram til 2022. Eru svo bjartar spįr lķklegar til aš rętast?

Skošum mįliš. Tvennt getur fariš śrskeišis og hleypt veršbólgunni upp, annaš ķ śtlöndum, hitt hér heima.

Ytri skilyrši eru aš żmsu leyti hagstęš eins og ég var aš segja. Verš hlutabréfa vestan hafs er hęrra en nokkru sinni fyrr og vitnar um bjartsżni mešal athafnamanna og sparifjįreigenda m.a. vegna žeirrar skattalękkunar sem Bandarķkjažing įkvaš nżlega aušmönnum til handa. Verš hlutabréfa er einnig hįtt vķša ķ Evrópu. Sagan sżnir žó aš hlutabréfaverš getur lękkaš ķ skyndingu og dregiš efnahagslķfiš nišur meš sér ķ fallinu. Sumir telja nś hęttu į lękkun 2019 eša jafnvel 2018 ef ķ ljós kemur aš bankar hafa haldiš įfram aš taka of mikla įhęttu meš žvķ aš ženja śtlįn sķn įn žess aš sjįst fyrir. Viš bętist aš aukinn ójöfnušur og missętti af hans völdum kann aš valda gangtruflunum ķ efnahagslķfinu og ekki bara į vettvangi stjórnmįlanna.

Verš į olķu er einnig mun lęgra en oft įšur en žaš getur rokiš upp aftur ef meiri hįttar ófrišur brżzt śt vegna óeiršanna ķ Ķran, óeirša sem stafa m.a. af lękkun olķuveršs, óstjórn og efnahagsžvingunum, eša ef strķšiš ķ Jemen sem er öšrum žręši laumustrķš milli Ķrans og Sįdi-Arabķu veršur aš opnu strķši milli žessara helztu stórvelda ķ Austurlöndum nęr. Fari svo illa munu Bandarķkin ekki žurfa aš gjalda fyrir hękkun olķuveršs žar eš žau eru nś nżoršin nokkurn veginn sjįlfum sér nęg um eldsneyti vegna aukinnar olķuframleišslu heima fyrir, en olķuinnflutningslönd eins og Ķsland munu žį fį skell. Kannski fer allt ķ bįl og brand žarna austur frį, kannski ekki.

Vķkur nś sögunni hingaš heim. Įstandiš į vinnumarkaši viršist nś lķklegt til aš hleypa veršbólgunni upp. Kaup og kjör rįšast öšrum žręši af samanburši milli starfsstétta. Žaš er jafnan illa séš žegar sumir hópar launžega ryšjast fram śr öšrum og raska launahlutföllum nema um sé aš ręša leišréttingar sem vķštęk sįtt er um. Slķk togstreita ólķkra hópa um kaup og kjör getur oršiš aš sjįlfstęšum veršbólguvaldi. Hęttan į žvķ blasir viš nś einkum vegna įkvaršana Kjararįšs um mikla og stundum afturvirka hękkun launa žingmanna og żmissa embęttismanna langt umfram hękkun launa į almennum vinnumarkaši. Alžżšusambandiš og Višskiptarįš hafa sakaš Kjararįš um aš stušla aš upplausn į vinnumarkaši og hvatt rįšiš til aš draga žessar hękkanir til baka. Žaš bętir ekki śr skįk aš rįšiš įkvaš žingmönnum og rįšherrum mikla kauphękkun fyrir kosningarnar 2016 en tilkynnti ekki um įkvöršun sķna fyrr en eftir kosningar. Ašrir telja aš śrskuršir Kjararįšs séu ešlileg leišrétting mišaš viš launahlutföll 2006 og aš um žį ętti žvķ aš geta nįšst sįtt. Kannski mun slķk sįtt nįst, kannski ekki.

Marga kjarasamninga žarf aš gera 2018 og 2019. Nįist ekki sįtt um śrskurši Kjararįšs stefnir ķ haršar deilur į vinnumarkaši, deilur sem geta leitt annašhvort til verkfalla eša til launahękkunar eša annars konar kjarabóta sem fyrirtękin telja sig naušbeygš til aš taka aftur aš hluta meš žvķ aš velta žeim śt ķ veršlagiš.

Fréttablašiš, 4. janśar 2018.


Til baka