Vonir og ve­rabrig­i

Bangkok – Hann hÚt fullu nafni Phra Bat Somdet Phra Poraminthra Maha Chulalongkorn Phra Chunla Chom Klao Chao Yu Hua og var konungur SÝams 1868-1910. Hann er betur ■ekktur sem Rama konungur V. Hann innleiddi nřja stjˇrnarhŠtti Ý SÝam, sem heitir n˙ TaÝland, afnam ■rŠlahald og for­a­i landinu undan ßsŠlni erlendra nřlenduherra. Fr÷kkum tˇkst a­ leggja undir sig KambˇdÝu, Laos og VÝetnam Ý nŠsta nßgrenni en ekki SÝam. Bretar rÚ­u B˙rmu og MalasÝu. SÝam var ■vÝ umkringt brezkum og fr÷nskum nřlendum ß alla vegu, eina sjßlfstŠ­a rÝki­ Ý IndˇkÝna. Rama V fˇr til Evrˇpu 1897 a­ sŠkja sÚr fyrirmyndir og heimsˇtti ■ß m.a. ═talÝu, Sviss, Pˇlland, R˙ssland, Danm÷rku og SvÝ■jˇ­. Vel fˇr ß me­ honum og Ëskari II SvÝakonungi, svo vel a­ Rama fŠr­i Ëskari fÝl a­ gj÷f Ý kve­juskyni. Hvernig endurgeldur ma­ur svo veglega gj÷f? spur­i Ëskar konungur Š­starß­gjafa sinn. Hva­ get Úg gefi­ Rama Ý sta­inn? Kannski Noreg? spur­i rß­gjafinn ß mˇti. Nor­menn rufu konungssambandi­ vi­ SvÝ■jˇ­ 1905, tveim ßrum ß­ur en Rama V kom aftur til SvÝ■jˇ­ar 1907 ß sÝ­ari yfirrei­ sinni um Evrˇpu og fˇr ■ß m.a. nor­ur fyrir heimskautsbaug. Fyrsti hßskˇli TaÝlands, Chulalongkorn-hßskˇli, stofna­ur 1917, heitir Ý h÷fu­i­ ß Rama V en Rama V er ■ˇ tr˙lega frŠgastur Ý Evrˇpu og AmerÝku fyrir s÷ngleik Rodgers og Hammersteins, The King and I, og samnefnda kvikmynd ■ar sem Yul Brinner leikur Rama IV og Deborah Kerr leikur (frßskilda!) brezka kennslukonu sem kˇngurinn fÚkk til a­ uppfrŠ­a konur sÝnar, Rama V og systkini hans. Tveir heimar takast ß, ■ar er drama­, ßstin blˇmstrar, b÷rnin eru engin fyrirsta­a, en allar ■essar eiginkonur kˇngsins Ý h÷llinni flŠkja st÷­una. TaÝland er margfalt rÝkara en grannl÷ndin mŠlt Ý kaupmŠtti ■jˇ­artekna ß mann. H÷fu­skřringin ß ■essum mikla mun er a­ TaÝland var aldrei komm˙nistarÝki eins og KambˇdÝa, Laos og VÝetnam fyrir austan og B˙rma sem heitir n˙na Mjanmar fyrir vestan. TaÝlendingar kusu heldur a­ stunda marka­sb˙skap og frÝverzlun a­ vestrŠnni fyrirmynd og v÷ktu heimsathygli fyrir gˇ­an ßrangur Ý efnahagsmßlum ßsamt nokkrum ÷­rum l÷ndum Ý AsÝu og annars sta­ar. Herinn tˇk v÷ldin Ý TaÝlandi 1932 og hÚlt ■eim til 1973. SÝ­an ■ß hafa TaÝlendingar b˙i­ vi­ lř­rŠ­i og herforingjarŠ­i ß vÝxl, t.d. vi­ lř­rŠ­i 1995-2005 og aftur frß 2008 til 2013 ■egar herinn tˇk v÷ldin enn ß nř. B˙rma, KambˇdÝa, Laos og VÝetnam hafa ß hinn bˇginn ekki fengi­ a­ kynnast lř­rŠ­i nema Ý afskrŠmdri mynd.

Menn tˇku eftir miklum ßrangri AsÝu-landanna um svipa­ leyti og komm˙nisminn hrundi Ý SovÚtrÝkjunum og fylgirÝkjum ■eirra Ý Mi­- og Austur-Evrˇpu 1989-1991. Hvort tveggja  fyllti menn bjartsřni um efnahags- og lř­rŠ­ishorfur ■essara landa. Sumar vonir rŠttust, a­rar ekki. Eistar drˇgu ß Finna. Kaupmßttur ■jˇ­artekna ß mann Ý Eistlandi nam ■ri­jungi af kaupmŠtti ■jˇ­artekna ß mann Ý Finnlandi 2000 og tveim ■ri­ju 2017. Eistar munu me­ sama ßframhaldi standa jafnfŠtis Finnum innan tÝ­ar eins og ■eir ger­u ßrin milli heimsstyrjaldanna tveggja.

Sumir ßttu jafnvel von ß a­ TaÝland myndi sigla fram ˙r m÷rgum Evrˇpul÷ndum fyrir 2020 e­a jafnvel fyrr lÝkt og t.d. Su­ur-Kˇrea, en svo fˇr ekki. T÷kum ═sland. Munurinn ß kaupmŠtti ■jˇ­artekna ß mann ß ═slandi og Ý TaÝlandi var fimmfaldur 1990, fjˇrfaldur 2000 og ■refaldur 2017. Munurinn ß ═slandi og TaÝlandi n˙ er ■vÝ hinn sami og munurinn ß Finnlandi og Eistlandi um aldamˇtin 2000. Bili­ hefur mjˇkka­. Me­ sama ßframhaldi mun ■a­ taka TaÝlendinga a.m.k. mannsaldur enn a­ loka gapinu.

M÷rg g÷mlu komm˙nistarÝkjanna hafa me­ lÝku lagi valdi­ vonbrig­um. Sums sta­ar, einkum Ý su­urrÝkjum SovÚtrÝkjanna sßlugu, hafa komm˙nistar haldi­ ßfram a­ deila og drottna eins og ekkert hafi Ý skorizt. Annars sta­ar, einkum Ý Pˇllandi og Ungverjalandi, da­ra stjˇrnv÷ld vi­ fasisma langt umfram leyfilega ESB-sta­la. ═ Pˇllandi var l÷gum breytt ß ■ann veg a­ einst÷k frambo­ ■urfa 5% kj÷rfylgi til a­ nß fulltr˙um ß ■ing og samsteypuframbo­ ■urfa 8%. Ůannig duttu 16% atkvŠ­a ni­ur dau­ Ý kosningunum 2015 svo a­ stjˇrnarflokknum sem kennir sig vi­ l÷g og rÚtt tˇkst a­ halda meiri hluta Ý ■inginu me­ 38% atkvŠ­a a­ baki sÚr. Allt var ■etta me­ rß­um gert. Hljˇmar ■etta kannski kunnuglega? ═ al■ingiskosningunum 2013 duttu 12% atkvŠ­a ni­ur dau­ svo a­ g÷mlu helmingaskiptaflokkarnir nß­u 60% ■ingsŠta me­ 51% atkvŠ­a a­ baki sÚr.

Lř­rŠ­i ß n˙ undir h÷gg a­ sŠkja um allan heim. BandarÝkin eru ekki lengur ˇskora­ lř­rŠ­isrÝki, og ■a­ eru ═sland, Pˇlland og Ungverjaland ekki heldur. BandarÝskir rep˙blikanar ganga langt til a­ svipta bl÷kkumenn atkvŠ­isrÚtti. Bß­ir flokkarnir vestra breyta kj÷rdŠmam÷rkum frß einum ■ingkosningum til annarra Ý eiginhagsmunaskyni. Bß­ir ganga fyrir sÝauknum fjßrstyrkjum au­manna. Sumir ganga enn lengra. Hun Sen forsŠtisrß­herra KambˇdÝu s.l. 33 ßr trygg­i sÚr eitt kj÷rtÝmabil enn Ý kosningum ß sunnudaginn var me­ ■vÝ a­ loka sjßlfstŠ­um fj÷lmi­lum og fangelsa lei­toga stjˇrnarandst÷­unnar. HŠstirÚttur banna­i stjˇrnarandst÷­uflokkinn.

FrÚttabla­i­, 2. ßg˙st 2018.


Til baka