egar sland var Afrka

egar furamma mn og afi stofnuu heimili ingholtunum Reykjavk vi upphaf heimastjrnar 1904, voru jartekjur mann slandi svipaar og r eru n Gnu, fyrsta sjlfsta Afrkulandinu (1957). Amma mn eignaist sex brn, en mealfjldi barnsfinga hverja konu hafi a vsu minnka r sex um 1860 fjrar um 1900. Og fjgur brn hverja konu voru mealtali slandi jafnvel 1960 eins og Gnu okkar dgum, svo a munurinn slandi og Gnu a essu leyti er ekki nema hlf ld ea ar um bil. a tk Gnu innan vi hlfa ld a fkka barnsfingum hverja konu um rjr, r sj fjrar. a tk sland hlfa ara ld, fr 1860 til dagsins dag, a fkka fingum hverja konu um rjr, r fimm tvr. Gana hefur a snnu dregi meira r flksfjlgun en mrg nnur Afrkulnd. Mealfjldi fddra barna hverja konu Afrku sunnan Sahara hefur minnka r tpum sj 1960 rsk fimm 2005. essi mealtl leyna talsverum mun frjsemi einstkum lndum. Mritus miju Indlandshafi er flksfjlgunin komin niur tv brn hverja konu lkt og hr heima mti nstum sex 1960. Botsvnu eignast hver kona n rj brn a mealtali, ekki sj eins og 1960. a er engin tilviljun, a Mritus og Botsvana ba vi mestar tekjur mann allri Afrku. rum miar hgar. Kenu eignast hver kona n fimm brn, ekki tta eins og 1960, og Malav og Tansanu sex brn frekar en sj.
   Frri brn eru framfr ftkum lndum, v a barnmargar ftkar fjlskyldur hafa ekki efni a senda au ll skla. Fjlskyldur me frri brn – segjum tv ea rj – eru betur stakk bnar a bja llum brnum snum og ekki bara elzta syninum ga menntun og opna annig fyrir eim llum glugga og gttir, sem annars kynnu a standa lokaar. sitja ll brn vi sama bor, og ekkert eirra arf a fara alls mis. Hgari flksfjlgun helzt annig hendur vi meiri og betri menntun, betri lan og lengri vir. 
   Sfellt fleira flk um allan heim tekur langar vir litlum fjlskyldum fram yfir stuttar vir strum fjlskyldum. Gnu hefur vi heimamanna lengzt um rska rj mnui ri san 1960, ea r 46 rum 1960 58 r 2005. Afrku hefur framfrin veri hgari heildina liti: ar hefur mealvin lengzt r 41 ri 1960 47 r 2005. vilkur Afrkumanna fara n aftur vaxandi, en r fru minnkandi eftir 1990 einkum af vldum eyniveirunnar.
Ef sland mmu minnar og afa vi upphaf heimastjrnar var svipuu hagrunarstigi og Gana er n, hvar stum vi strslok 1945? voru jartekjur mann slandi svipaar og r eru n Namibu. 1960? stum vi smu sporum og Botsvana n. ar eru jartekjur mann n um rijungur tekna mann hr heima, og hr hafa tekjur mann rflega refaldazt fr 1960. Til eirrar refldunar urfti minni hagvxt en margur skyldi halda: tekjur mann uxu hr um 2,8 prsent ri 1960-2005. Vi hefum geta vaxi hraar.
   Gana hefur n haft hlfa ld til a leysa sig undan oki vagamallar ftktar. a hefur flkinu ar ekki enn tekizt nema a litlu leyti. Hva arf til ess? Aeins rskur fjrungur fullorinna Afrkumanna kunni a lesa og skrifa 1970. N kunna rr af hverjum fjrum fullta Afrkumnnum a lesa og skrifa, en a er ekki ng. lsinu arf a eya til fulls, svo a enginn s skilinn t undan. Nr allir slendingar voru lsir vi upphaf heimastjrnar.
   Me almennu lsi tti Afrka a geta teki strstgum framfrum stuttum tma lkt og vi gerum. Hvort arf a koma undan, hgari flksfjlgun ea aukin menntun? Svari er: etta tvennt helzt hendur, og hitt kemur af sjlfu sr. Ftktin flr undan almennri hagsld. Engin fullls og fullvalda j ltur bja sr almenna ftkt til langframa. Saga slands ber vitni, lifandi fjlskyldusaga. Amma mn giftist Gnu, steig aldrei fti erlenda grund og d Suur-Afrku. Sjlfur sleit g barnssknum Botsvnu, ar sem tekjur mann eru n fimm sinnum meiri en Gnu. Botsvana sigldi fram r Gnu 1965 og er enn fleygifer.

 Frttablai, 27. desember 2007.


Til baka