Allt fyrir ekkert

Hann stendur mÚr Ý fersku minni fundurinn, sem Jˇn Baldvin Hannibalsson utanrÝkisrß­herra hÚlt ß sÝnum tÝma a­ Hˇtel S÷gu Ý ReykjavÝk, nřkominn heim me­ samning um a­ild ═slands a­ Evrˇpska efnahagssvŠ­inu Ý farangrinum. Ůetta var opinn fundur og eftirvŠnting Ý loftinu. Rß­herrann kynnti samninginn fyrir fullum sal og fˇr ß kostum. SjˇnvarpsfrÚttamenn h÷f­u sauma­ a­ honum kv÷ldi­ ß­ur: ,,Hva­ um sÝldina?ö, haf­i einn ■eirra spurt me­ ■jˇsti; anna­ komst varla a­. Og SÝldar˙tvegsnefnd lÚt sig ekki heldur vanta ß fundinn. Rß­herrann lÚt ■ˇ engan bilbug ß sÚr finna og lřsti fj÷lbreyttum ßvinningi ═slendinga. Ůessi samningur er vegabrÚf ═slands inn Ý 21. ÷ldina, sag­i hann sigri hrˇsandi. ╔g man ekki lengur, hvort hann bŠtti ■vÝ vi­ berum or­um e­a ekki, en or­in lßgu a.m.k. Ý loftinu: Vi­ fengum allt fyrir ekki neitt. ŮÚr hef­i ■ˇtt gaman a­ giftast honum, sag­i Úg vi­ konuna mÝna, ■egar Úg kom heim.

Ůvermˇ­ska e­a einur­?

Ůessi tˇnn ľ allt fyrir ekkert ľ var ekki nřr. Hann hefur einkennt, e­a a.m.k. lo­a­ vi­, utanrÝkismßlahef­ ═slendinga frß fyrstu tÝ­. Ůvermˇ­ska, sem sumir myndu kalla einur­, marka­i sjßlfstŠ­isbarßttu ■jˇ­arinnar gegn D÷num a­ Jˇni Sigur­ssyni lßtnum, en ■ß tˇk Benedikt Sveinsson ■ingforseti, fa­ir Einars skßlds, upp merki Jˇns forseta og bar ■a­ fram undir aldamˇt, en samt ekki ß s÷mu forsendum og Jˇn. Jˇn forseti var frjßlslyndur og vÝ­sřnn heimsborgari, en Benedikt var heldur ■r÷ngsřnn ■jˇ­ernissinni frß mÝnum bŠjardyrum sÚ­ og einblÝndi ß stjˇrnskipunarmßl. ┴rin 1880-1900 hÚlt Al■ingi undir forsŠti Benedikts til streitu stjˇrnarbˇtarkr÷fum, sem D÷num ■ˇttu ˇa­gengilegar, svo a­ hvorki gekk nÚ rak.

Ůß kom Valtřr Gu­mundsson fram ß sjˇnarsvi­i­ og einsetti sÚr a­ rj˙fa ■ennan vÝtahring. Hann fylkti um sig ungum, frjßlslyndum menntam÷nnum innan ■ings og utan, m÷nnum, sem vildu leita nřrra lei­a til a­ lyfta landinu upp ˙r fßtŠkt og eymd. Barßttu Valtřs og fÚlaga hans fyrir verklegum framf÷rum var ekki stefnt eing÷ngu gegn d÷nsku stjˇrninni, heldur einnig gegn Benedikt Sveinssyni og fylgism÷nnum hans, sem h÷f­u sett stjˇrnskipulagsmßl ß oddinn og vanrŠkt verklegar framkvŠmdir. ┴greiningurinn snerist sumpart um ■a­, hvort ═slandsmßlarß­herrann Štti a­ sitja Ý Kaupmannah÷fn e­a ReykjavÝk. Valtřr sag­i sem svo: Heldur Hafnarstjˇrn og framfarir en ˇraunhŠfa dagdrauma um heimastjˇrn ľ og st÷­nun. Ůessi barßtta kosta­i h÷r­ ßt÷k. Henni lykta­i me­ sigri Valtřs ß Al■ingi ßri­ 1901, og vŠnti hann ■ess ■ß a­ ver­a rß­herra, en ■a­ var­ ■ˇ ekki, ■vÝ a­ nř frjßlslynd stjˇrn komst um sama leyti til valda Ý Danm÷rku og snerist ß sveif me­ heimastjˇrnarm÷nnum, og ■a­ ger­u einnig řmsir ■eirra, sem ß­ur h÷f­u fylgt Valtř a­ mßlum.

Sagan ßtti eftir a­ endurtaka sig Ý ßt÷kunum um Uppkasti­ 1908, en ■ß var sanngjarnri mßlami­lun Ý stjˇrnlagadeilunni milli ═slands og Danmerkur hafna­ Ý ■ingkosningum gegn vilja bŠ­i Hannesar Hafstein rß­herra og Valtřs, h÷fu­andstŠ­ings Hannesar, og helztu fylgismanna ■eirra beggja. Um ■Šr mßlalyktir sag­i Valtřr Ý brÚfi: ,,A­ heimta, a­ sß sterkari gefi allt eftir, en sß veikari alls ekkert, ■a­ held Úg sÚ nokku­ einstakt Ý samningum.ö

Fullveldi og fyrirvarar

Sami andi sveif ßfram yfir v÷tnum ľ og svÝfur enn. Ůegar vi­ gengum Ý NATO, var ■a­ gert me­ ˇbeinum fyrirvara um vopnleysi o.fl. til a­ koma til mˇts vi­ sjˇnarmi­ ■eirra, sem h÷f­u efasemdir um, a­ vi­ Šttum heima Ý herna­arbandalagi. Fyrirvarinn var settur fram Ý rŠ­u Bjarna Benediktssonar utanrÝkisrß­herra vi­ undirritun Atlantshafssßttmßlans 1949. Bjarni sag­i sÝ­ar: ,, ... sumum ■ˇtti mj÷g dregi­ ˙r skuldbindingum ═slands mi­a­ vi­ a­ra, me­ ■eim fyrirv÷rum, sem ß voru haf­ir Ý rŠ­u minni, og t÷ldu sig setta Ý vanda me­ ■eim.ö Ůetta er skiljanlegt af sjˇnarhˇli t.a.m. Dana og Nor­manna. Fyrirvarinn var ■ˇ ekki tekinn Ý Atlantshafssßttmßlann, heldur var hann haf­ur mest til heimabr˙ks.

A­ild ═slands a­ NATO felur Ý sÚr, a­ vi­ ■urfum a­ deila fullveldi okkar me­ ÷­rum. Ef R˙ssar tŠkju upp ß ■vÝ a­ rß­ast inn Ý Ungverjaland ß morgun, vŠri ═sland komi­ Ý strÝ­, ■vÝ a­ skv. fimmtu grein Atlantshafssßttmßlans telst ßrßs ß eitt NATO-land vera ßrßs ß ■au ÷ll. Ůessi skipan hefur reynzt vel. A­ild a­ Evrˇpusambandinu myndi me­ lÝku lagi lei­a til ■ess, a­ vi­ ■yrftum a­ deila fullveldi okkar me­ ÷­rum ■jˇ­um, okkur og ■eim til hagsbˇta. Ůa­ ■urfum vi­ raunar a­ gera skv. EES-samningnum n˙ ■egar me­ řmislegri l÷ggj÷f, hvort sem vi­ kjˇsum a­ ganga alla lei­ inn Ý ESB e­a ekki. Ůa­ liggur Ý hlutarins e­li.

FrÚttabla­i­, 2. oktˇber 2003.


Til baka