Andvaraleysi

Ef menn lra ekki af reynslunni ea gleyma henni ea ykjast gleyma, endurtaka eir eim mun heldur mistk fyrri tar. Sagan geymir mis takanleg dmi um afdrifarka gleymsku.

Bankahremmingar sustu ra vitna um vandann. Byrjum Bandarkjunum. Upphaf hremminganna ar m rekja til ess, a Bandarkjaing felldi r gildi regluverki, sem Franklin Roosevelt forseti og bandamenn hans ingi hfu leitt lg kreppunni miklu snemma fjra ratug sustu aldar. Lg og reglur bnnuu bnkum eftirleiis a braska me innstur og taka me v mti httu kostna annarra. etta fyrirkomulag reyndist vel. En bankamnnum hldu engin bnd eftir 1980. eir fylltu gullkistur stjrnmlamanna og flokka og fengu smm saman til a ykjast ekki muna eftir v, sem allir ttu a vita um varnir rkisstjrnar Roosevelts gegn nrri kreppu. v fr sem fr. Kannski voru mistk Roosevelts au a reyna ekki a leia kreppuvarnirnar stjrnarskr, v a hefi stjrnmlamnnunum ekki veitzt svo auvelt a nema r r gildi. Mli er samt ekki einfalt, ar e Kanadamenn hafa aldrei tali sig urfa a banna brask me innstur og hafa aldrei kalla yfir sig bankakreppu, jafnvel ekki kreppunni miklu, heimskreppunni 1929-39. a kann a stafa af v, a kanadskir stjrnmlamenn hafa vinlega haldi sig hfilegri fjarlg fr bankamnnum og ekki heldur egi umtalsvert f af bnkunum: ar hefur ekki veri innangengt milli. Kanada er mislegt eins og a a vera. Mealfjlskylda Kanada hefur n fyrsta sinn fr v mlingar hfust meira milli handanna en mealfjlskylda Bandarkjunum.  

 

Bandarkin eru anna ml. ar endurtk sagan sig, en ekki nema til hlfs, ar e rkisstjrnir Bandarkjanna og Evrpu brugust a msu leyti rtt vi falli Lehman Brothers 2008 og rum hremmingum og komu annig veg fyrir, a af hlytist n heimskreppa. Rtt vibrg voru au, sem menn hfu lrt af kreppunni miklu og hagfrinemar lra jhagfri, t.d. hj mr Hskla slands: a stga egar svo ber vi bensni me v a auka peningamagn umfer, lkka vexti, auka tgjld rkisins, lkka skatta o.s.frv. Skammtarnir voru a vsu ekki ngu strir fr mnum bjardyrum s og margra annarra, ar e rum fannst, a ekki vri skuldir og rkishallarekstur btandi og mtti til sanns vegar fra. Niurstaan var mlamilun. rangurinn var minni en hann hefi geta ori a minni hyggju, og enn er staa heimsbskaparins tvsn sex rum eftir fall Lehman Brothers. Nsta dmi er nskylt. egar Grikkir komust krggur 2009, kallai rkisstjrn landsins reyki sr til hjlpar: Aljagjaldeyrissjinn (AGS), Evrpusambandi (ESB) og Evrpska selabankann (ECB). Vandi Grikklands var skuldavandi rkisins, ekki bankavandi. Grikkir kunnu ftum snum ekki forr eftir inngngu landsins ESB 1981, eir tku ln erlendum bnkum strum stl og lentu san vanskilum. reyki kom Grikklandi til bjargar me v skilyri, a Grikkir hertu mjg sultarlina. Atvinnuleysi Grikklandi rauk r 8% af mannaflanum upp 18%, og vi a veiktist vitaskuld geta Grikklands til a standa skil skuldum rkisins. Me v a heimta svo harkalegan niurskur Grikklandi geri zka rkistjrnin sig seka um gleymsku, ar e engin Evrpuj tti a vita og muna a betur en jverjar, hversu alvarlegar afleiingar a getur haft a leggja of ungar byrar j rengingum. Svo fr Versalasamningunum 1919, egar bandamenn, sigurvegarar fyrra stri, lgu svo ungar skaabtur jverja, a zkir kjsendur lgu hlustir vi mlflutningi nasista og hleyptu eim til valda 1933. Kreppan lagist smu sveif. mislegt bendir til, a zka stjrnin hafi ri fr reykinu, bi harur mlflutningur Angelu Merkel kanslara gagnvart Grikkjum og s stareynd, a AGS fr samt Norurlndum mildari hndum um sland ri fyrr me allgum rangri. Sjurinn hafi brennt sig Suaustur-Asu 1997-98 og ekki gleymt sgunni. eir, sem tala enn um „svokalla hrun“ hr heima, hafa engu a gleyma. eir sj ekkert athugavert. Alingi lyktai a vsu einum rmi 2010, a „taka veri gagnrni slenska stjrnmlamenningu alvarlega.“ Ekkert bendir til, a hugur hafi fylgt mli. Bankarnir standa blgnir brauftum me fullar hendur fangins fjr og eru n byrjair aftur a borga bnusa og auglsa grimmt sjnvarpi – og halda fram a bera flk t af heimilum snum. Landbankinn, rkisbankinn, bst til a reisa sr glsihll hafnarbakkanum Reykjavk eins og ekkert hafi skorizt. Hr yrfti a vera kanadskur banki, tengdur stjrnmlalfinu, ef lf skyldi kalla.

DV, 6. jn 2014.


Til baka