Arabar lÝta Ý eigin barm

Anna­ ßri­ Ý r÷­ hafa Sameinu­u ■jˇ­irnar fali­ nokkrum valinkunnum andans m÷nnum og mennta ˙r hˇpi Araba a­ lřsa sko­un sinni ß ßstandi mßla Ý Arabaheiminum. Ůa­ er skemmst frß ■vÝ a­ segja, a­ skřrslur ■eirra fß hßrin til a­ rÝsa ß h÷f­i lesandans. Segi menn svo, a­ Sameinu­u ■jˇ­irnar hafi engin ßhrif. ╔g hef ß­ur sagt frß fyrri skřrslunni ß ■essum sta­ (Ůrjßr plßgur, 27. febr˙ar 2003). Sko­um n˙ nřju skřrsluna, sem var kynnt Ý Amman, h÷fu­borg JˇrdanÝu, fyrir fßeinum d÷gum.

BŠkur, bŠkur

Nřja skřrslan fjallar a­allega um menntamßl, og ekki a­ ßstŠ­ulausu. Byrjum ß bˇkum. Hva­ Štli margar bŠkur hafi veri­ ■řddar ß arabÝsku sÝ­an ßri­ 1000? Svari­ er Ý mesta lagi tÝu ■˙sund. Ůa­ er sami fj÷ldi bˇka og ■řddur er ß spŠnsku ß hverju ßri. ┴ hverju ßri er ■řdd ein bˇk ß arabÝsku ß hverja milljˇn Ýb˙a Ý Arabaheiminum. Til samanbur­ar eru ■řddar r÷sklega 100 bŠkur ß ungversku ß hverja milljˇn Ýb˙a og nŠstum 200 bŠkur ß spŠnsku. Ůa­ ver­ur ■vÝ ekki sagt, a­ ferskir vindar frß ˙tl÷ndum leiki um andlegt lÝf Araba. ┌tgefnar bŠkur Ý Arabal÷ndum eru a­eins 1% af ÷llum ˙tgefnum bˇkum, ■ˇtt Arabar sÚu 5% af mannfj÷lda heimsins. ┴ri­ 1996 voru gefin ˙t ß arabÝsku innan vi­ tv÷ ■˙sund skßldverk og skyldar bŠkur handa 284 milljˇnum manna Ý 22 l÷ndum. Tyrkir gefa ˙t fleiri slÝkar bŠkur Ý landi, ■ar sem mannfj÷ldinn er fjˇr­ungur af fj÷lda Araba. Venjulegar bŠkur Ý l÷ndum Araba eru gefnar ˙t Ý eitt til ■rj˙ ■˙sund eint÷kum ľ og ■a­ ß mßlsvŠ­i, sem telur 284 milljˇnir manna. Mets÷lubŠkur seljast Ý kannski fimm ■˙sund eint÷kum og ■ykir gott. ═slenzkar mets÷lubŠkur seljast betur en svo, og eru Arabar ■ˇ ■˙sund sinnum fleiri en ═slendingar.

Tr˙arbŠkur eru miklar fyrirfer­ar Ý Arabal÷ndum og ry­ja ÷­rum bˇkum til hli­ar. Leyfum t÷lunum a­ halda ßfram a­ tala. Sj÷tta hver bˇk ß arabÝsku fjallar um tr˙mßl bori­ saman vi­ tuttugustu hverja bˇk Ý heiminum ÷llum. BŠkur eru i­ulega bannvara Ý ey­im÷rkinni. Ritsko­un og l÷gregla leggja ■ungar byr­ar ß h÷funda og ˙tgefendur. Allar bŠkur ■urfa a­ komast Ý gegnum ritsko­un Ý ÷llum l÷ndunum 22. Arabal÷ndin eru ÷ll me­ t÷lu einrŠ­isl÷nd. Sßdi-ArabÝa er har­svÝra­asta einrŠ­isrÝki heims skv. athugunum stjˇrnmßlafrŠ­inga, fŠr enn lŠgri einkunn en Nor­ur-Kˇrea, og konur ■ar eignast enn■ß fimm til sex b÷rn a­ jafna­i hvort sem ■eim lÝkar ■a­ betur e­a verr og kunna fŠstar a­ lesa.

Dagbl÷­ eru a­eins 53 ß hverja ■˙sund Ýb˙a Ý Arabal÷ndum bori­ saman vi­ 285 ß hverja ■˙sund Ýb˙a Ý heiminum ÷llum og meira en tv÷falt hŠrri t÷lu hÚr heima, enda eru ═slendingar Ý allra fremstu r÷­ Ý ˙tgßfu dagbla­a mi­a­ vi­ mannfj÷lda, einkum eftir a­ FrÚttabla­i­ hˇf g÷ngu sÝna. Dagbl÷­, ˙tvarp og sjˇnvarp Ý Arabaheiminum eru yfirleitt Ý eigu rÝkisins.

Og hva­ um t÷lvur? Arabar eiga 18 t÷lvur ß hverja ■˙sund Ýb˙a bori­ saman vi­ 78 t÷lvur ß hverja ■˙sund Ýb˙a Ý heiminum Ý heild og 418 t÷lvur hÚr heima. A­eins sextugasti hver Arabi hefur a­gang a­ netinu ß mˇti tˇlfta hverjum manni Ý heiminum ÷llum og tveim ═slendingum af hverjum ■rem. Jafnvel Ý JˇrdanÝu, ■ar sem ßstandi­ er n˙ einna skßst ß svŠ­inu, hefur a­eins tuttugasti hver ma­ur a­gang a­ netinu. Samt voru milljˇn eint÷k fyrri skřrslunnar um ßstandi­ Ý Arabal÷ndunum sˇtt ß neti­, vŠntanlega mest til heimabr˙ks.

VÝsindi og rannsˇknir

Arabar bjuggu a­ glŠstri menningu ß fyrri tÝ­. ┴ nÝundu og tÝundu ÷ld ■řddu ■eir og ■rˇu­u heimspeki og vÝsindi Grikklands hins forna og var­veittu handa n˙tÝmanum. Ůeir lif­u nřtt blˇmaskei­ Ý bˇkmenntum og vÝsindum vi­ upphaf nÝtjßndu aldar, sumpart fyrir ßhrif vestrŠnnar menningar. En n˙ er ÷ldin ÷nnur. VÝsindi og rannsˇknir Araba eru ekki svipur hjß sjˇn. ═ Arabal÷ndunum starfar n˙ 371 vÝsindama­ur ß hverja milljˇn Ýb˙a ß mˇti 979 Ý heiminum Ý heild. ┌tgj÷ld til rannsˇkna og ■rˇunar nema 0,2% af landsframlei­slu ß mˇti r÷sklega 2% Ý heiminum ÷llum og einnig hÚr heima. ┴rin 1998-2000 fluttust fimmtßn ■˙sund arabÝskir lŠknar burt frß l÷ndum sÝnum. Hlutfall hßskˇlanema Ý raunvÝsindum og verkfrŠ­i er vÝ­ast hvar undir 5% Ý Arabaheiminum ß mˇti 20% Ý Su­ur-Kˇreu. Fjˇr­ungur ■eirra ■rj˙ hundru­ ■˙sunda, sem luku hßskˇlaprˇfi Ý Arabal÷ndunum 1995-96, fˇr burt, fl˙­i land. Ůa­ bŠtir ekki ˙r skßk, a­ arabÝskum st˙dentum Ý bandarÝskum hßskˇlum hefur fŠkka­ um ■ri­jung sÝ­an 11. september 2001.

Vilja Arabar hafa ■etta svona? Au­vita­ ekki. En til a­ breyta ■essu ■arf lř­rŠ­i.

FrÚttabla­i­, 23. oktˇber 2003.


Til baka