Atli Heimir Sveinsson

Reykjavík – Ţađ var um 1960 ađ ungur tónsmíđanemi í Köln fékk símskeyti frá Íslandi ţar sem hann var beđinn ađ fara á járnbrautarstöđina í Hamborg til ađ taka á móti mikilvćgum gesti frá Berlín og fylgja honum á Hotel Vier Jahreszeiten, fínasta hótel Hamborgar ţá sem nú. Og ţá sem nú var jafnlangt frá Köln til Hamborgar eins og frá Akureyri til Reykjavíkur. Gesturinn var Jón Leifs tónskáld. Neminn var Atli Heimir Sveinsson. Atli kom á stöđina á tilskildum tíma, lestin kom frá Berlín, en Jón Leifs var hvergi ađ sjá. Atli beiđ nćstu lestar frá Berlín og ekki birtist Jón. Enn beiđ Atli unz hann sá ađ eitthvađ hlaut ađ hafa fariđ úrskeiđis svo hann fór á hóteliđ. Ţar var Jón. Hann hafđi tekiđ sér leigubíl frá Berlín, tćplega 300 km leiđ.

Atli Heimir leit upp til Jóns Leifs. Ef viđ tökum upp nýjan ţjóđsöng, sagđi Atli, ţá á hann ađ vera lag Jóns Leifs viđ „Rís ţú, unga Íslands merki“ eftir Einar Benediktsson. Tónverk Jóns Leifs náđu ekki mikilli hylli međan Jón lifđi, hún kom síđar. Jón vissi sem var ađ tónlist hans ţyrfti tíma og lét ţađ ekki á sig fá. Eftir hans dag voru verk hans flutt ć oftar og víđar og seljast nú á diskum eins og heitar lummur heima og erlendis.

Atli Heimir naut ţess umfram Jón Leifs ađ lögin hans mörg sungu sig inn í hjarta ţjóđarinnar, lög sem nćstum allir kunna. Ţađ kom sér vel á leikhúsferđalagi Íslendinga um Ţýzkaland fyrir mörgum árum ţegar listafólkiđ fremst í rútunni tók eftir ţví ađ Atli sat einn aftarlega í bílnum hnugginn ađ sjá. Eitthvađ virtist angra hann. Einn farţeginn bađ ţá litla stúlku ađ fara til Atla og syngja fyrir hann. Barniđ fór aftur í og söng fyrir hann „Kvćđiđ um fuglana“ (Snert hörpu mína, himinborna dís), lag Atla viđ kvćđi Davíđs Stefánssonar, öll erindin. Atli tók gleđi sína. Atli var jafnan glađur og reifur, afburđaskemmtilegur félagi, frjálslyndur, fróđur og víđsýnn og sjór af sögum.

Sönglög Atla Heimis eru fágćtur fjársjóđur og fjölbreyttur. Lögin hans 27 viđ kvćđi Jónasar Hallgrímssonar hafa veriđ hljóđrituđ tvisvar, 1997 og 2007, og eru einnig til á prenti. Atli sagđist vilja „hafa lögin alţýđleg, einföld og rómantísk; einhvers stađar á milli Schuberts og Sigvalda Kaldalóns.“ Atli tónsetti kvćđi mikils fjölda innlendra og erlendra skálda, ţ.m.t. Einar Benediktsson og Pablo Neruda sem ekki mörg önnur tónskáld hafa glímt viđ. Atli skildi ađ kvćđi skáldanna geta lifađ lengur séu ţau sungin.

Stundum er sagt um Edvard Grieg, helzta tónskáld Norđmanna, ađ hann geti varla talizt hafa veriđ stórbrotiđ tónskáld. Ţađ ţykir mér undarleg skođun á tónskáldi sem samdi einn fínasta píanókonsert heimsins viđ hliđ smćrri píanóverka og sönglaga sem eru mest fyrirferđar á verkaskrá Griegs.

Atli Heimir Sveinsson var jafnvígur á stórvirki og smćrri verk. Hann var stórbrotiđ tónskáld, einn međ öllu. Auk sönglaga hans, ţ.m.t. kórverk og leikhústónlist, liggja eftir hann sex sinfóníur, fimm óperur, fjölmargir konsertar og verk fyrir smćrri hljóđfćrahópa ýmist í framsćknum eđa gömlum stíl eftir atvikum. Verk hans eru til á 45 diskum.

Atli gerđi sér stundum leik ađ ţví ađ bregđa sér í líki annarra tónskálda. Hvernig skyldi Wagner hafa haft ţetta lag eftir Kaldalóns? gat Atli átt til ađ spyrja, settist viđ hljóđfćriđ og leyfđi vinum sínum ađ heyra. Allir skellihlógu.

Sum stórvirkja Atla Heimis hafa náđ útbreiđslu um heiminn, önnur bíđa, einkum sinfóníurnar sex. Ţćr ţyrfti ađ flytja á ný og gefa út. Heildarútgáfa ţeirra myndi auka hróđur Íslands.

Atli sendi mér fyrir mörgum árum einkahljóđritun af flutningi Sinfóníuhljómsveitar Íslands á 2. sinfóníu hans, frábćrt verk sem tekur heila klukkustund í flutningi. Nokkru síđar kom gamall kennari minn og kollegi frá Princeton-háskóla í heimsókn til Reykjavíkur, sérfróđur um evrópska nútímatónlist. Hann ţekkti verk Jóns Leifs og bađ mig ađ benda sér á yngri tónskáld íslenzk. Ég fékk leyfi Atla til ađ senda manninum hljóđritiđ af 2. sinfóníunni. Nokkrum vikum síđar fékk ég svohljóđandi skeyti frá Princeton: Sveinsson er betri en Leifs. Ég framsendi skeytiđ til Atla. Hann fór hjá sér eins og feiminn unglingur. Hann hampađi ekki sjálfum sér. Honum var ekki sýnt um ađ koma verkum sínum á framfćri. Atli vissi eins og Jón Leifs á undan honum ađ framsćknar tónsmíđar eru langhlaup út yfir líf og gröf.

Nú er rödd hans ţögnuđ, en tónlist Atla Heimis Sveinssonar mun lifa lengi á Íslandi og úti um heim.

Fréttablađiđ, 25. apríl 2019.


Til baka