Ůjˇ­areign er au­skilin

┴kvŠ­i­ um au­lindir Ý ■jˇ­areigu Ý frumvarpi Stjˇrnlagarß­s til nřrrar stjˇrnarskrßr er nřmŠli, en ■a­ ß sÚr ■ˇ langa fors÷gu. Ůjˇ­areignarhugtaki­ ß sÚr vir­ulega s÷gu Ý r÷krŠ­um um nßtt˙ruau­lindir. Au­lindaßkvŠ­i­ Ý stjˇrnarskrßrfrumvarpi Stjˇrnlagarß­s er sprotti­ af og nßtengt fyrri frumv÷rpum um mßli­. Samt klifa sumir ■ingmenn SjßlfstŠ­isflokksins ß ■vÝ, a­ ■jˇ­areignarhugtaki­ sÚ ˇljˇst. Ůeir sn˙a baki vi­ fyrri frumv÷rpum sjßlfstŠ­ismanna og annarra um nřja stjˇrnarskrß. Prentu­ greinarger­ me­ frumvarpi Stjˇrnlagarß­s rekur s÷guna.

Dr. Gunnar Thoroddsen, forsŠtisrß­herra og forma­ur stjˇrnarskrßrnefndar 1978-1983, lag­i fram ß Al■ingi 1983 stjˇrnarskrßrfrumvarp me­ nřrri grein um nßtt˙ruau­lindir: „Nßtt˙ruau­lindir landsins skulu vera Švarandi eign ═slendinga. Au­lindir hafs og hafsbotns innan Ýslenskrar l÷gs÷gu eru ■jˇ­areign.“ ═ athugasemdum vi­ frumvarpi­ segir m.a.: „Lřst er yfir ■jˇ­areign a­ au­lindum hafs og hafsbotns vi­ ═sland. Jafnframt a­ nßtt˙ruau­lindir landsins skuli vera Švarandi eign ═slendinga.“ Gunnari Thoroddsen ■ˇtti ■jˇ­areignarhugatki­ ekki torskili­.

Ekki ■ˇtti DavÝ­ Oddssyni ■jˇ­areignarhugtaki­ heldur torskili­. Hann lag­i fram ß Al■ingi sem forsŠtisrß­herra stjˇrnarfrumvarp 1995 me­ nřrri grein um nßtt˙ruau­lindir Ý stjˇrnarskrß: „Nytjastofnar ß hafsvŠ­i ■vÝ sem fullveldisrÚttur ═slands nŠr til eru sameign Ýslensku ■jˇ­arinnar.“ HÚr er nota­ or­alagi­ „sameign Ýslensku ■jˇ­arinnar“ um ■ß ■jˇ­areignarhugsun, sem lřst var Ý frumvarpi Gunnars Thoroddsen tˇlf ßrum ß­ur me­ or­inu „■jˇ­areign.“

═ frumvarpi oddvita rÝkisstjˇrnar SjßlfstŠ­isflokks og Framsˇknarflokks, Geirs H. Haarde forsŠtisrß­herra og Jˇns Sigur­ssonar i­na­ar- og vi­skiptarß­herra, ß Al■ingi 2007 var l÷g­ til nř stjˇrnarskrßrgrein: „Nßtt˙ruau­lindir ═slands skulu vera ■jˇ­areign ...“

═ skřrslu au­lindanefndar ßri­ 2000 undir forustu dr. Jˇhannesar Nordal, fv. se­labankastjˇra, var lagt til svohljˇ­andi stjˇrnarskrßrßkvŠ­i: „Nßtt˙ruau­lindir og landsrÚttindi sem ekki eru hß­ einkaeignarrÚtti eru ■jˇ­areign eftir ■vÝ sem nßnar er ßkve­i­ Ý l÷gum.“ Frumvarp oddvita rÝkisstjˇrnar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – grŠns frambo­s ß Al■ingi 2009, Jˇh÷nnu Sigur­ardˇttur forsŠtisrß­herra, SteingrÝms J. Sigf˙ssonar fjßrmßlarß­herra og fleiri flutningsmanna bau­ upp ß sama or­alag: „Nßtt˙ruau­lindir sem ekki eru hß­ar einkaeignarrÚtti eru ■jˇ­areign.“

Af ■essari s÷gulegu upprifjun mß rß­a ■ß brei­u samst÷­u, sem rÝkt hefur um a­ lei­a ßkvŠ­i um au­lindir Ý ■jˇ­areigu Ý nřja stjˇrnarskrß. ═ ljˇsi ■essarar fors÷gu ber a­ sko­a og skilja au­lindaßkvŠ­i­ Ý frumvarpi Stjˇrnlagarß­s: „Au­lindir Ý nßtt˙ru ═slands, sem ekki eru Ý einkaeigu, eru sameiginleg og Švarandi eign ■jˇ­arinnar. Enginn getur fengi­ ■Šr, e­a rÚttindi tengd ■eim, til eignar e­a varanlegra afnota og ■vÝ mß aldrei selja ■Šr e­a ve­setja.“

HÚr er fylgt langri hef­ ß bak vi­ notkun hugtaksins ■jˇ­areign. Or­alag Ůingvallalaganna frß 1928 er nota­ Ý anda Gunnars Thoroddsen til a­ skřra, a­ ■jˇ­areign er eign, sem mß aldrei afhenda til eignar e­a varanlegra afnota og mß ■vÝ aldrei selja e­a ve­setja. Ůessari hugsun er einnig lřst Ý greinarger­ me­ ßkvŠ­inu um menningarver­mŠti, t.d. ■jˇ­minjar og fornhandrit, svo a­ ekkert fari ß milli mßla. Eftir ■essum skilningi deilir n˙lifandi kynslˇ­ nßtt˙ruau­lindum Ý ■jˇ­areign me­ ˇbornum kynslˇ­um og hefur ■vÝ ekki rÚtt til a­ rß­stafa au­lindunum Ý eigin ■ßgu. Skor­urnar, sem ßkvŠ­inu er Štla­ a­ reisa vi­ rß­st÷fun au­linda Ý ■jˇ­areign, eiga einnig vi­ um rÚttindi tengd au­lindunum og ekki a­eins vi­ au­lindirnar sjßlfar. Au­lindaßkvŠ­i­ er Ý nßnu efnislegu samrŠmi vi­ fyrirliggjandi dr÷g a­ nřrri stjˇrnarskrß FŠreyja, en ■ar segir svo um au­lindir og umhverfi: „Margfeldi­ ß landi og ß havlei­um landsins, sum privat ikki eiga, er tilfeingi og ogn fˇlksins.“ Sem sagt: Ůjˇ­in ß au­lindirnar. FŠreyingar eiga ekki Ý neinum erfi­leikum me­ a­ skilja hugtaki­ ■jˇ­areign.

DV, 25. maÝ 2012.


Til baka