Bankaskjlfti Bandarkjunum

Atkvisrttur ingkosningum var ndveru bundinn vi eignir manna og fr sums staar eftir fjlda glugga hsum eirra. Hugsunin var s, a eignamnnum einum vri treystandi fyrir stjrnmlum. Framskn lrisins okkar heimshluta rauf essi tengsl milli lrttar og aus me v a veita eignaleysingjum atkvisrtt og nnur rttindi til jafns vi aumenn. Eftir sem ur var a yfirleitt tali skilegt, a menn ttu eignir og r nytu verndar a lgum, v a eignamenn hefu hag af framfrum umfram eignalausa leigulia. Eftir essari hugsjn hefur eim Bandarkjamnnum, sem ba eigin hsni, fjlga r 40 prsentum af heildinni 1930 upp tp 70 prsent n og 80 prsent hr heima. Almannavaldi hefur stutt vi sjlfseignarstefnuna me v til dmis a halda ti opinberum balnasjum og annarri lnafyrirgreislu til a tryggja sem flestum agang a drum hsnislnum og me v a heimila skattgreiendum a draga vexti af hsnislnum fr skattskyldum tekjum. etta tkast um alla Evrpu og allan heim. Um og eftir 1990 komu bankamenn Bandarkjunum auga njan markhp: atvinnulaust flk og  eignalaust. Bankaflran hafi breikka skjli frjlslegri laga um banka og fjrmlastarfsemi: etta voru au r, egar fjrmlafyrirtki tku sr stu vi hli gmlu bankanna til a skka eim og bja mislega jnustu, sem eir hfu ekki hirt um a veita. annig var Kauping til, svo a dmi s teki, og olli smm saman byltingu slenzkum bankarekstri meal annars fyrir tilstilli lngu tmabrrar einkavingar rkisbankanna og opinberra fjrfestingarsja. Nju hsnislnin vestra ttu a gera ftku flki kleift a eignast ak yfir hfui me v a veita v lgvaxtaln me vei fasteignunum, sem lnin voru veitt til a kaupa. Bankarnir fru sig upp skafti og tku a veita slk ln me srlega lgum vxtum fyrstu tv rin, en eftir a hkkuu vextirnir talsvert; verhkkun fasteignanna tti a standa undir vaxtahkkuninni. Ftklingar bitu margir agni og lentu fyrirsjanlega vanskilum a lgvaxtatmanum loknum. Vanskilin tku san a hlaa utan sig. millitinni hfu tsjnarsamir bankamenn bi til miss konar markasverbrf r skuldbindingum ftklinganna og blanda eim saman vi betri og tryggari brf og selt au fjrmlastofnunum og fjrfestingarsjum. essu malli m lkja vi gullgerarlist mialda: menn bjuggu til dr verbrf r verminni papprum. Me tmanum kom ljs, og hefi reyndar tt a blasa vi fr byrjun, a greislugeta nja markhpsins var ltil, og hlutu brfin, sem hfu a hluta veri bin til r skuldbindingum ftklinganna, a lkka veri. Stflan brast um daginn, egar nokkrir verbrfasjir, sem ttu of miki undir slkum brfum, neyddust til a leggja upp laupana. Vextir Bandarkjunum og heimsmarkai hafa fari hkkandi, og barhsnisver vestra fer n lkkandi fyrsta skipti san 1991. Memphis Tennessee, ar sem Elvis Presley var lagur til hinztu hvlu, arf borgarblai hverjum degi a nota tuttugu sur stru broti undir smletursauglsingar um lgtk; birnar og hsin eru san boin t kippum trppum dmhssins, rjtu eignir hverri kippu. Bera menn ekki sjlfir byrg eim skuldbindingum, sem eir skrifa undir? a m jafnan til sanns vegar fra, en etta liggur samt ekki alveg augum uppi. msum lgum er tla a vernda grunlausa kaupendur gegn prttnum seljendum. Samkeppnislgum er rum ri tla a verja neytendur fyrir okrurum; fum dettur hug, a samkeppnislg su rf, ar e kaupendum s sjlfsvald sett, hvort eir skipta vi okrara. hinn bginn er engin rf fyrir srstk lg gegn okri samkeppnismarkai, ar e okrarar vera jafnan undir frjlsri samkeppni. Ekki er alveg vst, a allir viskiptavinir banka skilji til fulls muninn nafnvxtum og raunvxtum og muninn v til dmis a taka ln slenzkum krnum og erlendri mynt. Viskiptavinirnir sitja v ekki allir vi sama bor og bankamennirnir. ess vegna hafa msir kalla eftir strangara eftirliti me lnveitingum bandarskra banka. Vi ekkjum vandann ru samhengi hr heima. lknalgum segir: „Hvers konar skottulkningar eru bannaar hr landi.“ essu kvi er tla a vernda sjklinga fyrir fskurum. a er leitin spurning hr ekki sur en annars staar, hvort flki landinu arf sams konar lagavernd a halda vegna bankaviskipta. Engar hmlur eru lagar fsk bifvlavigerum. Einhvers staar arf a draga mrkin. Hvorum megin liggja bankarnir?

Frttablai, 23. gst 2007.


Til baka