Bankar og flk

Bankar eru til margra hluta nytsamlegir, mikil skp, en eir geta jafnframt veri httulegir. a stafar af v, a strir bankar geta umfram flest nnur fyrirtki valdi saklausu flki skakkafllum, ef eim hlekkist . Bankakreppa getur jafnvel valdi efnahagshruni eins og dmin sanna. ess vegna rur , a eignarhaldi banka s vel skipa og eim stjrni hft og heiarlegt flk. mrgum lndum og einnig slandi gera lgin srstakar hfiskrfur til eigenda banka og annarra fjrmlafyrirtkja. Engum stafar htta af Tsku- og hanzkabinni Sklavrustgnum Reykjavk, en hn fagnai fimmtugsafmli snu dgunum. Slk fyrirtki gera rum gott og eru yfirleitt alveg httulaus. Ef smfyrirtki hlekkist ea mealstru, tekur a yfirleitt fa ara me sr fallinu, a skilur versta falli einhverja birgja eftir me greidda reikninga. Aldrei kmi til lita, a rki kmi slku fyrirtki til hjlpar ea jntti a, ekki fyrir opnum tjldum. Strbankar og risafyrirtki eru anna ml. General Motors, framleiandi Chevrolet-bla, er hryggjarstykki bandarsku efnahagslfi, var lngum sagt. Af essu hugarfari spratt meinleg meirimttarkennd, sem var til ess, a GM drst smm saman aftur r samkeppni vi erlenda blaframleiendur og komst endanum vlkar krggur, a alrkisstjrnin Washington greip til ess rs a jnta sjlft hryggjarstykki. Knverjar kmdu. General Motors var tali vera of strt til a falla: a hefi teki of marga saklausa vegfarendur me sr fallinu. jnting GM var sguleg minning til Bandarkjamanna og heimsbyggarinnar um nausyn ess a ba vel um hntana blnduum markasbskap. Almannavaldi arf jfnum hndum a hla a einkaframtaki og veita v ahald til a tryggja heilbriga samkeppni. Lg og reglur samflagsins urfa a tryggja, a ekkert fyrirtki geti krafti strar sinnar komizt astu til a leggja fjrhag fjlda flks rst. etta brst Bandarkjunum, va Evrpu og einnig hr heima me alkunnum afleiingum. Skmmu fyrir hrun spurist g fyrir um a bnkunum rem hr heima, hvaa hugsun byggi a baki rum vexti eirra. g fkk au svr, a engin srstk hugsun byggi a baki vextinum. Bankarnir uxu til a vaxa. Misserum saman hafi veri ljst, a gjaldeyrisfori Selabankans dugi hvergi nrri til a verja bankana falli, yru eir uppiskroppa me skammtmalnsf fr tlndum. Lausafjrurr blasti v vi hva sem ru lei, en hvorki Selabankinn n rkisstjrnin hfu neinn vibna svo sem Rannsknarnefnd Alingis lsir skrslu sinni. Selabankinn hefi til dmis tt a hkka bindiskyldu bankanna eins og g margbenti hr Frttablainu, en Selabankinn kva heldur a vera vi skum bankanna um lgri bindiskyldu. Rannsknarnefndin taldi vanrkslu stjrnvalda svo alvarlegs elis, a kanna yrfti, hvort rr rherrar, rr selabankastjrar og forstumaur Fjrmlaeftirlitsins hefu gerzt brotlegir vi lg me v a vanrkja skyldur snar. Stemma arf lgum stigu fyrir of rum vexti banka lkt og sjlfsagt ykir a lgfesta hmarkshraa vegum. Hugsunin er hin sama bum dmum: a vernda saklausa vegfarendur. Hraahindranir bankalggjf geta veri me msu mti. Hgt er a halda vexti banka skefjum me skattlagningu, bi breytilegri skattheimtu af tekjum og srstakri skattheimtu af fjrmlagerningum svo sem n er fyrirhuga Evrpu. v arf trausta eldveggi milli stjrnmla og bankamla. Vanti slka veggi, er htt vi, a skattlagningu banka s btavant, v a menn skattleggja helzt ekki vini sna. Einnig er hgt a leggja kvair banka um a leggja umframf bundna reikninga selabnkum, til a halda aftur af tlnavexti, mta afskriftum og rum fllum og vernda bankana fyrir sjlfum sr. Loks er hgt a reisa eldveggi milli venjulegrar bankastarfsemi og fjrfestingarstarfsemi, svo sem rkisstjrn Roosevelts leiddi lg Bandarkjunum kreppunni miklu 1933. essir eldveggir voru rifnir niur eftir 1990. Margir telja, a til ess niurrifs megi rekja fall Lehman Brothers 2008 og mikla erfileika margra annarra banka vestan hafs og austan eftir a. Arir benda , a Kanada hafi aldrei veri talin vera rf fyrir slka eldveggi. Kanadskum bnkum hefur aldrei hlekkzt , a heiti geti, hvorki kreppunni 1929-39 n hremmingum sustu ra. Skringin virist vera flugt fjrmlaeftirlit.

Frttablai, 13. oktber 2011.


Til baka