Ef bankarnir fŠru ˙r landi

Hvernig er bezt a­ lřsa skuldas÷fnun ═slendinga Ý ˙tl÷ndum? Erlendar skuldir eru oftast metnar eins og ■Šr koma af skepnunni og bornar vi­ landsframlei­sluna, ■vÝ a­ hana mß hafa til marks um endurgrei­slugetu innlendra lßntakenda. Stundum er skuldasta­an heldur borin saman vi­ ˙tflutningstekjur, ■vÝ a­ ■Šr skila sÚr allar Ý erlendum gjaldeyri og eru ■vÝ skßrri mŠlikvar­i ß endurgrei­slugetuna en landsframlei­slan, sem skilar sÚr a­ mestu Ý Ýslenzkum krˇnum frekar en Ý beinh÷r­um gjaldeyri, en lßtum ■a­ vera. Ef skuldirnar vaxa lÝkt og landsframlei­slan, ■ß er ekkert athugavert vi­ skuldas÷fnunina, h˙n er ■vert ß mˇti e­lileg Ý grˇandi ■jˇ­lÝfi. Ef skuldirnar vaxa hra­ar en framlei­slan, svo a­ hlutfall erlendra skulda og landsframlei­slunnar hŠkkar me­ tÝmanum, ■ß er ßstŠ­a til a­ staldra vi­ og athuga, hvort skuldahlutfalli­ stefnir Ý ˇvi­rß­anlegar hŠ­ir og hvort v÷xtur skuldanna stenzt samanbur­ vi­ ■rˇun skulda Ý ÷­rum ß■ekkum l÷ndum. Sumir lÝta svo ß, a­ ■essi algenga a­fer­ eigi ekki lengur jafnvel vi­ og ß­ur. Ůeir segja: frß skuldunum ■arf a­ draga eignirnar, sem keyptar eru fyrir lßnsfÚ­, og lÝta ß hreinar skuldir vi­ ˙tl÷nd, ■a­ er erlendar skuldir a­ frßdregnum erlendum eignum. Ůeir bŠta ■vÝ gjarnan vi­, a­ sÝ­ustu ßr hafi Ýslenzkir bankar Ý stˇrauknum stÝl mi­la­ lßnsfÚ milli erlendra vi­skiptavina og auknar skuldir bankanna vegna erlendra vi­skipta eigi ■vÝ naumast heima Ý yfirlitst÷lum um erlendar skuldir ═slands. Hva­ er hŠft Ý ■essu? Fyrri ßbendingin ß vi­ gild r÷k a­ sty­jast. Ef lßn er teki­ til a­ standa straum af fjßrfestingu, er lßntakan hagkvŠm svo lengi sem eignin, sem fjßrfest er Ý, skilar meiri ar­i en sem nemur vaxtagrei­slum og afborgunum af skuldinni. Af ■essu mß rß­a nau­syn ■ess, a­ framkvŠmdirnar vi­ Kßrahnj˙ka skili nŠgum og gagnsŠjum! – ar­i. Ůeir, sem eru lŠsir ß ßrsreikninga fyrirtŠkja, geta a­ s÷nnu rß­i­ ar­semina nokkurn veginn af ßrsreikningum Landsvirkjunar, en samt vir­ast Landsvirkjun og yfirbo­arar hennar Ý rÝkisstjˇrninni sjß sÚr hag Ý a­ sveipa mßli­ leyndarhj˙p. Leyndin hefur torvelda­ umrŠ­u um hagkvŠmni framkvŠmdanna og vaki­ skiljanlega tortryggni. G÷gnum Se­labankans um erlend eignakaup innlendra a­ila og um fjßrstreymi a­ og frß landinu yfirleitt er me­ lÝku lagi ßbˇtavant. Skekkjan Ý grei­slujafna­arbˇkhaldi Se­labankans fyrir 2005 nemur 6% af landsframlei­slu, en svo mikil bˇkhaldsskekkja er fßheyr­ Ý se­labankareikningum ■rˇa­ra rÝkja. Ůa­ ver­ur ■vÝ ekki me­ gˇ­u mˇti rß­i­ af g÷gnum bankans, hversu mikil eignamyndun hefur ßtt sÚr sta­ ß mˇti skuldas÷fnun ═slendinga Ý ˙tl÷ndum. ŮŠr t÷lur, sem Se­labankinn birtir, benda ■ˇ til ■ess, a­ erlendar skuldir hafi aukizt langt umfram fastar erlendar eignir, enda er ■a­ alkunna, a­ ═slendingar hafa keypt sÚr bÝla, Ýb˙­arh˙snŠ­i og neyzluv÷rur Ý stˇrum stÝl frekar en framlei­slutŠki fyrir erlent lßnsfÚ. Skřr sundurli­un erlendra eigna er nau­synleg forsenda fullnŠgjandi ßhŠttumats ß erlendum skuldum ■jˇ­arinnar, en slÝka sundurli­un er ■ˇ hvergi a­ finna Ý g÷gnum Se­labankans. SÝ­ari ßbendingin – um  ■a­, a­ erlendar skuldir ■jˇ­arb˙sins myndu minnka til muna, ef bankarnir flyttu b˙ferlum til ˙tlanda, og ■Šr sÚu ■vÝ ofmetnar eftir ■vÝ – orkar tvÝmŠlis. Hugsum okkur, a­ KB banki flytti til Englands me­ allt sitt hafurtask e­a Landsbankinn til R˙sslands og tŠki me­ sÚr ■anga­ austur skuldirnar, sem hann hefur stofna­ til vegna erlendra vi­skiptavina sinna. Vi­ ■a­ myndu skrß­ar erlendar skuldir ═slendinga skreppa saman sem ■vÝ nŠmi. En ■a­ ■ř­ir ■ˇ ekki, a­ erlendar skuldir ═slendinga sÚu a­ sama skapi ofmetnar eins og sakir standa. Svo lengi sem KB banki og Landsbankinn eru Ýslenzkir bankar, hlřtur ■a­ Ý ljˇsi s÷gunnar a­ teljast lÝklegt, a­ Ýslenzka rÝki­ hlypi undir bagga me­ ■eim, ef ß ■yrfti a­ halda. Ef bankarnir fŠru ˙r landi og tŠkju sÚr ÷nnur rÝkisf÷ng, myndi ˇbein og ˇskrifu­ ßbyrg­ Ýslenzka rÝkisins og ■ß um lei­ Ýslenzkra skattgrei­enda gagnvart b÷nkunum minnka. S˙ vi­tekna bˇkhaldsvenja a­ taka allar erlendar skuldir me­ Ý reikninginn, einnig ■Šr, sem stofna­ er til vi­ millig÷ngu Ýslenzkra banka milli erlendra lßnveitenda og erlendra skuldara, ß ■vÝ fullan rÚtt ß sÚr. ŮŠr skuldir, sem Ýslenzkir bankar hafa stofna­ til me­ ■vÝ til dŠmis a­ veita ensku sparifÚ til danskra fyrirtŠkja, eru ■vÝ rÚttmŠtur hluti af heildarskuldum ═slendinga Ý ˙tl÷ndum.

FrÚttabla­i­, 2. nˇvember 2006.


Til baka