Framar ß flestum svi­um?

Gylfi Magn˙sson, n˙ vi­skiptarß­herra, flutti eftirminnilega rŠ­u ß Austurvelli laugardaginn 17. jan˙ar s.l. Ůar sag­i hann me­al annars: „S˙ hugmyndafrŠ­i sem kom okkur Ý n˙verandi st÷­u er andlega gjald■rota. Ůeir sem fˇru fyrir henni ■urfa a­ vÝkja strax af svi­inu og lßta ÷­rum eftir uppbygginguna. Hvort sem ■eir eru Ý stjˇrnmßlum, stjˇrnkerfinu, fyrirtŠkjarekstri, fara fyrir hagsmunasamt÷kum e­a voru bara Ý klappli­inu. Fyrsta skrefi­ til fyrirgefningar er a­ ■etta fˇlk rÚtti fram sßttah÷nd og axli ßbyrg­ me­ ■vÝ a­ vÝkja. ŮvÝ mi­ur hefur lÝti­ sÚst til ■eirrar sßttahandar enn ■ß. Ůa­ glittir bara Ý l÷ngut÷ng. Allt ■etta fˇlk mß au­vita­ starfa a­ uppbyggingunni en ■a­ mß ekki og getur ekki stjˇrna­ henni. Ůeir sem str÷ndu­u ■jˇ­arsk˙tunni eiga ekki a­ střra henni af strandsta­. Ůeir geta ekki hvatt landa sÝna til dß­a. Ůa­ hefur enginn tr˙ ß ■eirra lausnum. Ůeir mega hins vegar leggjast ß ßrarnar me­ ÷llum hinum. ┴ almennu farrřmi.“ Viku sÝ­ar sag­i Magn˙s Bj÷rn Ëlafsson bla­ama­ur undir lok rŠ­u sinnar ß sama sta­ og vitna­i ˇbeint Ý Nietzsche: „Stund hinnar miklu fyrirlitningar er upp runnin!“ A­ loknum rŠ­uh÷ldum s÷ng Ůjˇ­kˇrinn Šttjar­arl÷g ß tr÷ppum Al■ingish˙ssins. Taflinu var loki­. Tveim d÷gum sÝ­ar sag­i rÝkisstjˇrnin af sÚr. Nokkrum d÷gum sÝ­ar tˇk nř rÝkisstjˇrn vi­ v÷ldum og bo­a­i til al■ingiskosninga. Nřja stjˇrnin hefur gengi­ a­ řmsum helztu kr÷fum mˇtmŠlenda. Bankastjˇrn Se­labankans var viki­ frß me­ nřjum l÷gum um bankann og einnig stjˇrn og forstjˇra Fjßrmßlaeftirlitsins. Enn sem komi­ er hefur enginn ■eirra, sem bera ■yngsta ßbyrg­ ß bankahruninu, be­izt afs÷kunar, en řmsir ■eirra ■urftu ■ˇ loksins a­ vÝkja fyrir nřju fˇlki. St÷ldrum n˙ sem sn÷ggvast vi­ einn hˇp: eigendur og stjˇrnendur stˇrfyrirtŠkja. Eigendur og stjˇrnendur bankanna eru efni Ý a­ra grein. ═ skřrslu Vi­skiptarß­s hßlfu ßri fyrir hrun segir svo: „Vi­skiptarß­ leggur til a­ ═sland hŠtti a­ bera sig saman vi­ Nor­url÷ndin enda st÷ndum vi­ ■eim framar ß flestum svi­um.” Ůessi or­ rß­smanna vitna hvorki um au­mřkt nÚ nŠman skilning ß, a­ hagkerfi­ var ß fleygifer­ fram af bjargbr˙ninni. Ůau vitna jafnframt um skeytingarleysi um ■ß sta­reynd, a­ ═sland sag­i sig einmitt ˙r l÷gum vi­ ÷nnur Nor­url÷nd me­ ■vÝ a­ l÷glei­a mj÷g aukna misskiptingu rß­st÷funartekna heimilanna, svo sem upplřsingar rÝkisskattstjˇra og annarra sřna ljˇslega. Gamla stjˇrnin ■rŠtti fyrir ■essa ■rˇun. En rÝkisskattstjˇraembŠtti­ her­ir n˙ enn ß bo­skapnum Ý tÝmariti embŠttisins, TÝund, en ■ar segja rÝkisskattstjˇri og vararÝkisskattstjˇri Ý forustugrein: „═ fj÷lmi­laumrŠ­u er ■vÝ haldi­ fram a­ ═slands sjßlft÷kumenn hafi geta­ leiki­ lausum hala utan laga og rÚttar og haft Ý frammi ˇtr˙lega athafnasemi Ý ■ßgu eigin velsŠldar. ŮvÝ mi­ur bendir margt til a­ svo kunni a­ hafa veri­ og a­ aflei­ingar ■eirra gj÷rninga ver­i upplifun landsmanna um ˇkomin ßr.“ Hafi einhver efazt Ý alv÷ru um aukna misskiptingu ß ═slandi fyrir hrun, Šttu augu ■eirra n˙ a­ hafa opnazt upp ß gßtt. ═ bandarÝskum fyrirtŠkjum hefur hlutfall forstjˇralauna og launa ˇbreyttra starfsmanna ß heildina liti­ hŠkka­ ˙r 30 ßri­ 1970 Ý nŠstum 300 n˙. SambŠrilegar t÷lur um ═sland eru ekki til, en leitnin vir­ist hafa veri­ svipu­. T÷kum dŠmi til a­ lřsa ßstandinu. Vi­skiptarß­ birti 2006 stutta skřrslu ■ess efnis, a­ bankarnir og vi­skiptalÝfi­ vŠru ß grŠnni grein, og greiddi ÷­rum tveggja h÷funda skřrslunnar 135 ■˙sund BandarÝkjadollara (15 milljˇnir krˇna) fyrir ˇmaki­ samkvŠmt frßs÷gn Wall Street Journal. Ătla mß, a­ a­rar ■ˇknanir Vi­skiptarß­s fyrir ßmˇta vi­vik hafi veri­ svipa­ar. Fjßrhagskr÷ggur fyrirtŠkjanna Ý landinu ■arf a­ sko­a Ý ■essu ljˇsi. Ekki vir­ast stjˇrnendur Vi­skiptarß­s e­a einstakra fyrirtŠkja innan vÚbanda ■ess ■ˇ hafa sÚ­ ßstŠ­u til a­ axla ßbyrg­ ß ˇrß­sÝunni me­ ■vÝ a­ vÝkja fyrir nřju fˇlki svo sem Gylfi Magn˙sson lřsti eftir ß Austurvelli. Myndi krafa fyrirtŠkjanna um lŠgri vexti ekki hljˇma betur, ef stjˇrnendur ■eirra fengjust til a­ vi­urkenna, a­ ofurlaun ■eirra, kauprÚttir, starfslokasamningar og ÷nnur sjßlftaka voru mist÷k? M÷rg fyrirtŠki ■urfa a­ skipta um bŠ­i eigendur og stjˇrnendur, sum a­ undangengnu gjald■roti. M÷rgum ÷­rum fyrirtŠkjum dugir a­ rß­a nřja stjˇrnendur me­ nřtt vi­horf og hugarfar. HŠfileg au­mřkt me­al forustumanna atvinnulÝfsins myndi grei­a fyrir sßttfřsi fˇlksins Ý landinu og flřta fyrir nau­synlegri endurheimt trausts innan lands og ˙t ß vi­.

FrÚttabla­i­, 26. marz 2009.


Til baka