BelgÝska Kongˇ

Einn stˇrvirkasti fj÷ldamor­ingi s÷gunnar stÚ aldrei fŠti ß vÝgv÷llinn, hann sendi menn fyrir sig, ■oldi ekki blˇ­. Leˇpold II BelgÝukonungur er n˙ a­ mestu fallinn Ý gleymsku, en ■a­ er of snemmt, eins og Adam Hochschild lřsir Ý bˇk sinni Skuggi Leˇpolds konungs (1998). Leˇpold fylgdist grannt me­ Švintřrum landk÷nnu­anna, sem leitu­u a­ uppt÷kum NÝlar. Ůegar Stanley sneri aftur heim frß AfrÝku ˙r mikilli frŠg­arf÷r og haf­i fundi­ Livingstone nŠr dau­a en lÝfi inni Ý mi­jum frumskˇgi eftir langa leit, ■ß ger­i Leˇpold bo­ fyrir Stanley og fÚkk hann til a­ fara aftur su­ur eftir a­ kaupa land og fÝlabein – Ý vÝsindaskyni, nema hva­. Ůa­ haf­i ekki fari­ fram hjß kˇnginum, a­ hollenzkur nřlenduli­sforingi, Peter Minuit, haf­i keypt Manhattan af indjßnum fyrir 24 dollara. Stanley beit ß agni­ og ger­i eina 450 landakaupsamninga me­ ˇskoru­um nřtingarrÚtti fyrir h÷nd Leˇpolds. Ăttbßlkah÷f­ingjarnir Ý Kongˇ kunnu hvorki a­ lesa nÚ skrifa og ger­u sÚr enga grein fyrir ■vÝ, a­ ■eir voru a­ selja frß sÚr land og fˇlk. Ůa­ var eftir miklu a­ slŠgjast: Kongˇ var 80 sinnum stŠrri en BelgÝa a­ flatarmßli: meira flŠmi en England, Frakkland, Ůřzkaland, Spßnn og ═talÝa samanlagt. BandarÝkjamenn vi­urkenndu yfirrß­ Leˇpolds yfir Kongˇ 1884, og Frakkar ger­u sama sk÷mmu sÝ­ar. LandamŠrin voru innsiglu­ me­ samningum ß BerlÝnarfundinum 1885.

Og ■ß hˇfst g˙mmÝŠ­i­. Ůannig vildi til, a­ John Dunlop dřralŠknir ß ═rlandi var a­ dytta a­ rei­hjˇli sonar sÝns og datt ■ß ofan ß loftfyllta g˙mmÝdekki­. Ůessi uppfinning kom sÚr vel fyrir Leˇpold, ■vÝ a­ Ý Kongˇ var nˇg af g˙mmÝtrjßm: n˙ lÚt hann sÝna menn ■ar su­ur frß ■r÷ngva innfŠddum til a­ vinna g˙mmÝ baki brotnu. Konum og b÷rnum var haldi­ Ý gÝslingu ß me­an; ef menn skoru­ust undan, voru konurnar drepnar og b÷rnin. Vinnulaun voru b÷nnu­ me­ l÷gum, og verzlunareinokun var komi­ ß. Kongˇ var ˇskoru­ einkaeign Leˇpolds konungs Ý 23 ßr, 1885-1908. LÝfi­ lÚk vi­ hann.

Har­stjˇrnin spur­ist ˙t. BandarÝski rith÷fundurinn Mark Twain var Ý hˇpi ■eirra, sem skßru upp her÷r gegn ■rŠlahaldinu Ý Kongˇ. Brezki h÷fundurinn Joseph Conrad fˇr um svŠ­i­ og skrifa­i skßlds÷gu um ßstandi­ (Heart of Darkness, 1902). Leˇpold brßst vi­ ßreitinu me­ ■vÝ a­ m˙ta bla­am÷nnum, ritstjˇrum og stjˇrnmßlam÷nnum Ý stˇrum stÝl og stofna­i m.a.s. eigi­ forlag til a­ gefa ˙t bŠkur Ý ■ßgu nřlenduk˙gunarinnar og ßrßsir ß andstŠ­inga sÝna, en ■eir gßfu sig ekki. Skipin, sem fluttu fÝlabein og g˙mmÝ Ý tonnatali frß Kongˇ til Evrˇpu, fluttu nŠr ekkert til baka anna­ en byssur og k˙lur. Fyrir hverja k˙lu ■urfti herinn Ý Kongˇ skv. tilskipun a­ skila einni afh÷ggvinni hendi ß mˇti. En menn Leˇpolds h÷f­u lÝka gaman af villidřravei­um og hjuggu ■ß hendurnar af lifandi fˇlki til a­ standa Ý skilum. Afskornir ˙tlimir voru v÷rumerki nřlendustjˇrnarinnar. Bretar sendu mann su­ur eftir til a­ skrifa skřrslu um ßstandi­. ┴ endanum, 1908, neyddist belgÝska stjˇrnin vegna vondrar pressu til a­ taka vi­ rekstri nřlendunnar, yfirtˇk allar skuldir og greiddi kˇnginum ska­abŠtur. ╔g heyri fyrir mÚr rŠ­urnar, sem hann hlřtur a­ hafa haldi­ um helgi eignarrÚttarins. StjˇrnartÝ­ hans kosta­i 8-10 milljˇnir mannslÝfa.

Leˇpold II var ekki einn um ˇdŠ­isverk Ý AfrÝku. Ferill annarra nřlenduvelda er einnig blˇ­i drifinn. En Leˇpold var stˇrtŠkastur. Nřlenduveldin skildu ekki eftir sig lř­rŠ­i eins og ■au bjuggu vi­ heima fyrir, heldur har­ř­gi, einrŠ­i og ar­rßn. Ůa­ hefur ekki reynzt au­velt fyrir AfrÝku■jˇ­ir a­ brjˇtast undan skugganum. Ůegar Kongˇ hlaut sjßlfstŠ­i 1960, h÷f­u 30 heimamenn loki­ hßskˇlaprˇfi: ■ar voru engir verkfrŠ­ingar, engir lŠknar, engir b˙frŠ­ingar. Fˇlki­ stˇ­ ■arna me­ tvŠr hendur tˇmar (og kopar, gull, demanta, olÝu, ˙ranÝum). ═ hßtÝ­arrŠ­u sinni vi­ sjßlfstŠ­ist÷kuna sag­i Baldvin BelgÝukonungur: ,,N˙ stendur ■a­ upp ß ykkur, herrar mÝnir, a­ sřna, a­ ■i­ sÚu­ trausts okkar ver­ir.” Helzti stjˇrnmßlaforingi landsins, dr. Patrice L˙m˙mba, var myrtur m.a. skv. tilskipun Eisenhowers BandarÝkjaforseta. Dag Hammarskj÷ld, framkvŠmdastjˇri Sameinu­u ■jˇ­anna, var einnig myrtur Ý Kongˇ, tr˙lega a­ undirlagi belgÝskra vi­skiptaj÷fra, sem vildu fß a­ sitja a­ au­lindum landsins Ý fri­i. Mˇb˙t˙ hersh÷f­ingi var ekki lengi a­ velja sÚr fyrirmynd, ■egar hann nß­i v÷ldum Ý landinu 1965.

FrÚttabla­i­, 19. maÝ 2005.


Til baka