Minning um Benjamn

Vi Benjamn Eirksson vorum vinir. Vinskapur okkar hfst me svolti srkennilegum htti. Hann rakst fyrir mrgum rum inn skrifstofu mna Odda, hsi Hsklans, slbjrtum sunnudegi; a var eins og hann hefi gengi gegnum verhandarykka harviarhurina, v a g var ess ekki var, a hann kmi inn. Allt einu st hann miju glfi me strtt skeggi maganum og hatt hfi og spuri mig til vegar um hsi. Hann kynnti sig ekki, en g vissi, hver hann var, og ekkti hann vel af afspurn. Heimsknin var svo stutt, a hann var eiginlega farinn t aftur, ur en hann kom inn.

Svo la mrg r. hringir hann mig einn gan veurdag, kynnir sig og spyr, hvort hann megi lta til mn skrifstofuna. g bau hann velkominn. Erindi hans var etta: hann hafi fundi einhvers staar frum snum fein eintk bundin af bk, sem hann birti 1938 og gaf sjlfur t, og ht Orsakir erfileikanna atvinnu- og gjaldeyrismlunum, prileg bk, og vildi fra mr rita, innbundi eintak. etta var 1995. Vi spjlluum saman drykklanga stund. Hann lk als oddi, vildi kk frekar en kaffi og rifjai upp lfsreynslusgur af sjlfum sr fr Rsslandi, Svj, zkalandi og Bandarkjunum, ar sem hann dvaldist ungur maur vi nm og strf.

Hann sagi mr lka sguna af v, egar Ragnar Jnsson Smra gaf t doktorsritgerina hans. annig var, a Benjamn skrifai ritger um peningaml Harvardhskla Bandarkjunum undir leisgn Jsefs Schumpeter, eins helzta hagfrings heimsins 20. ld, og vari hana ar vestra ri 1946. Hann var fimmti slendingurinn, sem lauk doktorsprfi hagfri vi erlendan hskla, og hinn fyrsti, sem a geri utan zkalands. Ritger hans birtist ekki prenti a v sinni, og mr er ekki heldur kunnugt um, a Benjamn hafi hirt um a birta greinar r henni aljlegum fritmaritum, svo sem tkaist um r doktorsritgerir, sem komu ekki t heilu lagi, og hefur tkazt auknum mli san. Eftir a hann var fluttur heim 1951, rakst Benjamn Ragnar Smra Listamannasklanum, og hafi Ragnar heyrt um ritgerina og vildi lmur f a gefa hana t. Benjamn sagist hafa vara Ragnar vi a forma slkt, v a varla gti veri mikillar slu a vnta, etta vri fririt handa frimnnum og rum ekki. En Ragnar gaf sig ekki, og bkin kom t (Outline of an Economic Theory, Helgafell, 1954). Benjamn var orinn bankastjri Framkvmdabankans. Ragnar borgai Benjamn me mlverki, enda hafi Ragnar iulega ann httinn ritlaunagreislum handa frimnnum.

Mrgum rum sar sagist Benjamn hafa hitt Ragnar aftur frnum vegi og innt hann varfrnislega eftir v, hvort hann hefi bei mikinn skaa af tgfu doktorsritgerarinnar. ,,Skaa? a er n eitthva anna,” sagi Ragnar. ,,Bkin er uppseld!” Benjamn skemmti sr vel yfir v og sagi svo: ,,En n er mlverki, sem g fkk a launum hj Ragnari, komi hinga niur kjallara, v a g var lngu sar a lta a fr mr.” Benjamn vissi sem var, a kjallaranum Odda er mlverkageymsla Listasafns Hskla slands, og ar hafi myndin lent, sagi hann. Og hann btti vi: ,,Lfi hefur stundum veri mr vi erfiara en g hefi kosi.” g hafi ekki uppburi mr til a bja honum niur kjallara og bija safnstjrann a sna honum verki.

Eftir ennan fund tluum vi oft saman sma, og einu sinni fr g heim til hans. Mr ttu blaagreinar hans um efnahagsml yfirleitt afbragsgar og dr enga dul a. ar var engin ellimrk honum a sj, ru nr, enda tt hann vri kominn htt nrisaldur. g di hann ekki szt fyrir a, a hann hugsai og skrifai um efnahagsml eins og ungur maur, kvikur og klr hugsun og hrddur vi yfirvld. Hann tk heils hugar og tpitungulaust undir sjnarmi yngri hagfringa um frjlslegri landbnaarstefnu og gjaldtku fyrir aganginn a fiskimiunum og um skynsamlega hagstjrn almennt og skrifai margar beittar blaagreinar um au ml og birti r ritgerasfnum snum. Hi sasta kom t hittifyrra (Ntt og gamalt, 1998).

Benjamn var heimsborgari a hugarfari og hf starfsferil sinn Aljagjaldeyrissjnum Washington strax a loknu nmi 1946 og starfai ar til rsins 1951, egar hann flutti heim og gerist runautur slenzku rkisstjrnarinnar efnahagsmlum. Embttisferil Benjamns ytra og san hr heima rin 1951-1965 ekki g aeins af ljsri afspurn. Ef til vill var hann eli snu meiri  frimaur en framkvmda. g veit a ekki. En mr ykir lklegt ljsi eirra ritverka, sem liggja eftir hann, a hann hefi n prilegum rangri sem frimaur innan lands og utan, hefi hann kosi a ganga sl frekar en embttisveginn hr heima.

Og n er Benjamn allur. g minnist hans me vinarhug, viringu og akklti, og ekki szt fyrir a rtta miklu yngri mnnum rvandi hnd og ausna eim samstu og sma.

 

Vsbending, 28. jl 2000.


Til baka