A fara feti

Engin j allri Evrpu hefur rizt djarfari, skjtari, rttkari og vfemari efnahagsumbtur essum ratug en Eistar. etta kom a vsu ekki til af gu: eir mttu til. eir tldu sig vera a hrkkva ea stkkva. eir stukku — og sj me sanni ekki eftir v. eir hafa bi vi erlenda jn svo a segja alla sgu sna fimm sund r, ef fr eru talin 20 r fr lokum fyrri heimsstyrjaldarinnar til upphafs hinnar sari og sasti ratugur essarar aldar. N var a duga ea drepast.

rangurinn blasir n vi. Eistar eru hpi eirra fimm ja, sem nst vera teknar inn Evrpusambandi. a er tilhlkkunarefni fyrir sjlfa og einnig fyrir , sem fyrir eru Sambandinu. Me inngngu Eistlands fst formleg fullnaarstafesting Evrpusambandsjanna eim grarlega rangri, sem Eistar hafa n. Auk ess geta Eistar kennt rum Evrpujum mislegt um efnahagsumbtur og umbtahraa, til dmis landbnaarmlum, en skipan bnaarmla Eistlandi er hin frjlslegasta allri lfunni: engar niurgreislur, engar tflutningsuppbtur, nstum engir styrkir yfirhfu. Eistneskir bndur standa stoltir eigin ftum til jafns vi ara framleiendur, og neytendur og skattgreiendur njta gs af essu fyrirkomulagi.

Eistar eru bnir a skjta grnnum snum suri, Lettum og Lithum, aftur fyrir sig. Lettar og Lithar gjalda ess n a hafa fari nokkru hgar en Eistar efnahagsumbtur heima fyrir, tt eim hafi eigi a sur tekizt mislegt vel —miklu betur en til a mynda Rssum og sumum rum lndum Sovtrkjanna slugu. Hvorki Lettland n Lithen tti tkt inn Evrpusambandi, egar til tti a taka, svo a bar sitja essar jir n eftir me srt enni. Eistar lta sig sem Norurlandaj vegna frndsemi sinnar og ninna tengsla vi Finna, en eir eiga einnig mislegt sammerkt me Lettum og Lithum og sna samstu me eim. Minnsta og mannfsta Eystrasaltsrki, Eistland, hefur augum umheimsins teki forustuna fyrir hpnum.

Og hvernig er staan? Hva eru Eistar komnir langt?

jartekjur mann Eistlandi voru aeins rsklega 1.000 Bandarkjadollarar mann ri 1993, tveim rum eftir endurheimt sjlfstis jarinnar, en r voru komnar upp undir 4.000 dollara mann fyrra (1998) mti 24.000 dollurum Finnlandi handan flans til samanburar. kaupmttarkvara er munurinn minni, ea rsklega 5.000 dollarar mann Eistlandi mti rflega 18.000 dollurum Finnlandi. Hagvxturinn Eistlandi er r: hann hefur numi nstum 6% ri a jafnai san 1994. Hugsum okkur, a Eistum takizt a halda essum hagvexti 30 r. vera jartekjur Eistlandi komnar langleiina upp undir 30.000 dollara mann ri 2030. Finnar urfa 1,7% hagvexti mann ri a halda a jafnai til a standa jafnftis Eistum ri 2030. Vi v er a bast, a hagvxtur Eistlands hgi sr, egar lfskjr landsmanna frast nr kjrum Finna og annarra Evrpumanna. Hitt er nsta vst, a fi Eistar a vera frii fyrir Rssum og rum, ba eirra svipu lfskjr og arar Evrpujir ba vi, alveg eins og rin milli stra, jafnvel enn betri kjr.

Betri? Hvers vegna betri? J, stan er s, a Eistar hafa lrt mikla lexu af frum Sovtrkjanna slugu. frelsi og jn eru eitur beinum eirra umfram flestar arar Evrpujir. eir eru ess vegna fsari en flestar arar jir til a leyfa skoruu frelsi — frelsi me byrg — a blmstra um van vll. eir eru a sama skapi ltt ginnkeyptir fyrir gylliboum haftaseggja.

Eitt dmi verur lti duga um hugarfari, sem br a baki hagstjrnarinnar Eistlandi. Eistlendingar hafa enga rf fyrir fengis- og tbaksverzlun rkisins. Nei, Tallinn er sgur af vnbum einkaeign me frjlsan opnunartma. Flk, sem kemur seint heim r vinnunni og vantar vn me matnum, getur fari t b a kaupa vn. Birnar eru af msu tagi. Ein eirra heitir Hfaborg, af v a hn srhfir sig slu suurafrskra vna. rvali er miki, og veri er hagsttt neytendum. Eistar hafa ekki lti a aftra sr fr v a vira fullt viskiptafrelsi vnmarkai, a margar eistneskar — og einnig rssneskar! — fjlskyldur landinu hafa tt um srt a binda vegna ofdrykkju og skyldra vandamla. Almannavaldi ltur eigi a sur svo , a hfleg verlagning vns skjli viskiptafrelsis muni stula a meiri og betri vnmenningu me tmanum.

Hr heima hafa vnsluml hinn bginn veri lestri um langt skei. essu veldur meal annars landlg tortryggni gagnvart frjlsum viskiptahttum. Rki heldur uppi hagkvmri einokun og veldur v, a vnbir eru of far mia vi mannfjlda, rvali bunum er of fbroti, rtrin ar er of mikil lagstmum, og vnver er of htt og iulega litlu samrmi vi innkaupsver fr tlndum. Sjlfsagar umbtur, eins og til dmis a veita viskiptavinum kost a greia me krtarkortum eins og rum bum, hafa tt undir hgg a skja, tt etta tiltekna atrii s n a vsu loksins komi hfn. Og n hefur loksins veri kvei a veita auki svigrm sambandi vi opnunartma rkisvnbanna nrri regluger, en samt sjst engin merki ess enn, a einkabir lti dagsins ljs ea kaupmenn fi frelsi til a selja vn og bjr. Vikvi stjrnvalda er: Vi frum feti. Fjrmlarherra komst einmitt annig a ori landsfundi flokks sns dgunum, egar vnslumlin bar gma.

Eistar gera sr ekki vlkt gngulag a gu. eim liggur . eir skilja, a tmi er drmtur. eir vita, a eir, sem fara feti, dragast aftur r rum. Eistar skeia gingum inn framtina, en vi frum bara feti.


Vsbending
, 16. aprl 1999.


Til baka