Skuldirnar taka kipp

Žaš žótti sęta tķšindum, žegar erlendar langtķmaskuldir žjóšarbśsins fóru ķ fyrsta skipti upp fyrir helming af landsframleišslunni. Žetta var 1993. Forsagan er fróšleg. Erlendu langtķmaskuldirnar höfšu numiš röskum fjóršungi af landsframleišslu 1960, minnkušu sķšan nišur ķ sjöttung į sķldarįrunum um og eftir 1965 og ruku sķšan upp ķ žrišjung af landsframleišslu, žegar sķldin hvarf og gengi krónunnar féll meš brauki og bramli 1967-68. Sķšan hélzt skuldahlutfalliš sęmilega stöšugt milli žrišjungs og fjóršungs af landsframleišslunni ķ allmörg įr, en dašraši žó ašeins viš 50 prósenta markiš um og eftir 1983, žegar menn óttušust, aš žorskurinn vęri į sömu leiš og sķldin, en 50 prósenta markinu var sem sagt ekki nįš fyrr en 1993. Eftir žaš héldust skuldirnar stöšugar mišaš viš landsframleišslu ķ nokkur įr og tóku sķšan į rįs upp į viš 1997, nokkru eftir aš fjįrstreymi aš og frį landinu var gefiš frjįlst til fulls ķ krafti samningsins um Evrópska efnahagssvęšiš. Langtķmaskuldirnar rufu 100 prósenta mśrinn 2003 og eru nś komnar upp ķ tęp 250 prósent af landsframleišslunni samkvęmt glęnżjum tölum frį Sešlabanka Ķslands. Heildarskuldir žjóšarbśsins – langtķmaskuldir auk skammtķmaskulda – eru enn meiri, eša 294 prósent af landsframleišslu. Į móti žessum skuldum standa eignir, rétt er žaš, en žęr eru fjóršungi minni en skuldirnar, svo aš hrein staša žjóšarbśsins viš śtlönd er neikvęš sem žvķ nemur. Ašeins fjögur lönd heimsins skulda meira ķ śtlöndum en Ķsland mišaš viš landsframleišslu, žar af eru žrjś ķ Afrķku og eitt ķ Karķbahafi. Takiš eftir einu ķ frįsögninni hér aš framan: erlendu skuldirnar snögghękkušu jafnan, žegar į móti blés ķ bśskap žjóšarinnar, žvķ aš menn tóku žį lįn til aš fleyta sér yfir erfišleikana, og skuldirnar hjöšnušu sķšan aftur mišaš viš landsframleišsluna, žegar efnahagslķfiš rétti śr kśtnum. Nś er öldin önnur. Skuldirnar viš śtlönd halda įfram aš aukast hröšum skrefum ķ langvinnu góšęri. Annaš vekur athygli, žegar skuldatölurnar eru skošašar aftur ķ tķmann. Į fyrri tķš stóšu rķkisvaldiš og rķkisbankarnir į bak viš mestan hluta skuldsetningarinnar erlendis, mešal annars til aš byggja upp og endurnżja fiskiskipaflotann og til aš virkja orkulindirnar. Nś stendur einkageirinn aš miklu leyti į bak viš skuldasöfnunina: fólkiš ķ landinu er ķ óša önn aš stękka viš sig hśsnęši og endurnżja bķlana sķna, og innlend fyrirtęki taka erlend lįn fyrir milligöngu ķslenzkra banka til aš kaupa fyrirtęki ķ śtlöndum. Rķkiš og byggširnar lįta sitt ekki eftir liggja, žvķ aš Landsvirkjun tekur enn sem fyrr lįnin til aš fjįrmagna virkjunarframkvęmdir. Hvaš er óhętt aš skulda mikiš ķ śtlöndum? Viš žeirri spurningu er ekki hęgt aš gefa einhlķtt svar. Mikiš rķšur į žvķ, aš sem mestum hluta lįnsfjįrins sé variš til aršbęrra framkvęmda, svo aš aršurinn af framkvęmdunum geti stašiš undir vaxtagreišslum og afborgunum, žvķ aš ella eru menn aš vešsetja vinnutekjur sķnar fram ķ tķmann. Žess vegna ekki sķzt žurfa orkuframkvęmdirnar į hįlendinu aš bera višunandi arš. Žaš er einnig brżnt, aš śtrįs ķslenzkra einkafyrirtękja į erlend miš beri arš, og žaš er ekki einkamįl śtrįsarmanna, žvķ aš einkabankar eiga hęgt meš aš velta skakkaföllum yfir į saklausa vegfarendur, ef illa fer, eins og ég lżsti į žessum staš fyrir viku. Neyzlulįn til bķlakaupa bera yfirleitt ekki beinan arš og gera žvķ lķtiš til aš bęta endurgreišslugetu lįntakenda. Yfirleitt lķta menn svo į, aš erlendar skuldir megi helzt ekki fara upp fyrir helming af landsframleišslunni af öryggisįstęšum. Nżja-Sjįland hefur aš vķsu gengiš lengra en svo, en žar hafa erlendar skuldir haldizt stöšugar nįlęgt 100 prósentum af landsframleišslu eša žar um bil sķšan 1998 į móti tęplega 300 prósentum nś hér heima. Žaš er einnig algeng višmišun śti ķ heimi, aš erlendar skammtķmaskuldir megi helzt ekki fara upp fyrir gjaldeyrisforša sešlabankans, žvķ aš foršinn žarf į hverjum tķma aš duga fyrir skyndilegri endurgreišslu skammtķmaskulda, ef į skyldi reyna. Žetta brįst ķ Taķlandi sumariš 1997, žegar erlendir bankar veigrušu sér viš žvķ aš halda įfram aš dęla lįnsfé inn ķ landiš, svo aš Taķlendingar neyddust fyrst til aš ganga mjög į gjaldeyrisforša sinn til aš brśa biliš og fella sķšan gengi bahtsins meš illum afleišingum. Erlendar skammtķmaskuldir Ķslendinga nema nś nęrri fimmföldum gjaldeyrisforšanum. Žaš lķtur ekki vel śt.

Fréttablašiš, 9. marz 2006.


Til baka