Bjarni Benediktsson

Svo kynni a­ vir­ast, a­ harkaleg ßt÷k hafi fylgt stjˇrnmßlabarßttu ß ═slandi frß fyrstu tÝ­, en svo er ■ˇ ekki. Jˇn Sigur­sson forseti var fri­sŠll ma­ur og fylgdi ■eirri f÷stu reglu Ý einkavi­rŠ­um lÝkt og Ý stjˇrnmßlaumrŠ­um a­ nefna menn helzt ekki ß nafn nema til a­ hŠla ■eim. Hann ßtti a­ s÷nnu har­a andstŠ­inga, til a­ mynda GrÝm Thomsen, sem var hallur undir Dani og flŠktist ß řmsa lund fyrir Jˇni og barßttu hans, en Jˇn sřndi GrÝmi ■ˇ Švinlega fulla kurteisi. Eftir frßfall Jˇns forseta 1879 ■r˙tna­i andr˙mslofti­. Deilur heimastjˇrnarmanna, sem heimtu­u fulla sjßlfsstjˇrn, og Valtřinga, sem t÷ldu hyggilegra a­ taka eitt skref Ý einu, lřstu dj˙pri ˇvild og ofstŠki, ■ˇtt Valtřr Gu­mundsson vŠri rˇma­ pr˙­menni. Eftir heimastjˇrn 1904 tˇk ekki betra vi­, og enn versna­i ßstandi­ vi­ upphaf flokkaskipanar n˙tÝmans um 1920, me­ ■vÝ a­ ■ß komu fram ß sjˇnarsvi­i­ ˇvenjuhar­skeyttir stjˇrnmßlamenn og sp÷ru­u hvergi vopnin. Mest fˇr fyrir Jˇnasi Jˇnssyni frß Hriflu, sem hrakyrti andstŠ­inga sÝna ßn aflßts Ý TÝmanum og ÷­rum bl÷­um Framsˇknarflokksins, og h÷fu­andstŠ­ingi hans, Ëlafi Thors. Inn Ý ■ennan heim gekk Bjarni Benediktsson 1933, nřkominn me­ kosningarrÚtt, og ger­ist me­ tÝmanum hŠgri h÷nd Ëlafs Thors, formanns SjßlfstŠ­isflokksins 1934-61. Ëlafur kom ˙r ═haldsflokknum, en Bjarni mun hafa fylgt Frjßlslynda flokknum a­ mßlum og střr­i fundinum, ■ar sem Frjßlslyndi flokkurinn sameina­ist ═haldsflokknum Ý SjßlfstŠ­isflokknum 1929. Bjarni lauk kornungur lagaprˇfi Ý Hßskˇla ═slands me­ frßbŠrum vitnisbur­i, fˇr utan til frekara nßms Ý BerlÝn og Kaupmannah÷fn og sneri sÝ­an heim og var­ prˇfessor Ý Hßskˇlanum 1932, 24 ßra a­ aldri. Hann var kj÷rinn borgarstjˇri Ý ReykjavÝk 1940 og var sÝ­an rß­herra 1947-56 og aftur frß 1959 til dau­adags 1970 og ritstjˇri Morgunbla­sins Ý millitÝ­inni 1956-59. Upplag hans og ˙tivistin opnu­u honum vÝ­a ˙tsřn til umheimsins og mˇtu­u verk hans ÷ll. Ëlafur Thors fˇl Bjarna Benediktssyni forustu um tv÷ mikilvŠg utanrÝkismßl, sem v÷ktu har­ar deilur. Fyrra mßli­ var­a­i konungssambandi­ vi­ Danm÷rku. Ůegar Ůjˇ­verjar hernßmu Danm÷rku 1940, taldi Bjarni nau­synlegt a­ slÝta sem fyrst sambandinu vi­ Dani og stofna lř­veldi me­ ■eim r÷kum, a­ hernumin Danm÷rk megna­i ekki a­ uppfylla skyldur sÝnar gagnvart ═slandi. Bretar og sÝ­an BandarÝkjamenn komu Ý veg fyrir hra­skilna­. L÷gskilna­armenn vildu bÝ­a strÝ­slokanna og stofna ■ß lř­veldi Ý fri­i og sßtt vi­ frjßlsa Danm÷rku. Ni­ursta­an var­ mßlami­lun: lř­veldi­ var stofna­ me­ nřrri stjˇrnarskrß 1944, ■egar 25 ßra frestur sambandslagasamningsins frß 1918 var li­inn. Stofnun lř­veldis 1944 Ý skugga styrjaldar var sam■ykkt nŠr einrˇma Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu. Hitt mßli­ var innganga ═slands Ý Atlantshafsbandalagi­ 1949. Ůriggja flokka rÝkisstjˇrn Stefßns Jˇhanns Stefßnssonar ßkva­ a­ bera mßli­ ekki undir ■jˇ­aratkvŠ­i lÝkt og sambandsslitin, heldur lei­a ■a­ til lykta Ý s÷lum Al■ingis me­ Šstan m˙ginn og l÷gregluna ˙ti fyrir ß Austurvelli. Ëlafur Thors bar ■ungar sakir ß andstŠ­inga sÝna og a­ra og sag­i Ý rŠ­ustˇl Al■ingis daginn eftir ˇeir­irnar: „═ marga mßnu­i hefur ■jˇ­in veri­ Šr­ upp og henni sagt, a­ veri­ vŠri a­ svÝkja f÷­urlandi­. ... Menn eins og Sigurbj÷rn docent Einarsson, Pßlmi Hannesson rektor, Klemens Tryggvason, Einar Ëlafur Sveinsson og Gylfi Ů. GÝslason – ■essir menn hafa Šst bßli­ og ß ■eim hvÝlir ■ung ßbyrg­ um ■ß atbur­i, sem hÚr ur­u Ý gŠr. Ůa­ kann a­ vera, a­ ■eir hafi ekki Štlazt til a­ vi­ vŠrum drepnir. En ■eir Štlu­u a­ halda fund ...“ Sigurbj÷rn, sÝ­ar biskup, og fÚlagar hans fjˇrir bß­u Al■ingi me­ brÚfi a­ svipta Ëlaf ■inghelgi, svo a­ hŠgt vŠri a­ fß ummŠlum hans hnekkt fyrir dˇmi, en af ■vÝ var­ ekki. Bjarni bar­ist einnig af h÷rku vi­ andstŠ­inga inng÷ngunnar Ý Natˇ og haf­i ßsamt Ëlafi og ÷­rum samherjum fullan sigur. Ătla mß, a­ meiri fri­ur og sßtt hef­u rÝkt um utanrÝkismßlin, hef­i ■jˇ­in fengi­ a­ grei­a atkvŠ­i um inng÷nguna. En Bjarni Benediktsson leiddi bŠ­i mßlin til rÚttra lykta ■rßtt fyrir ßgreining um lei­ir a­ settu marki. Ůa­ or­ fˇr af Bjarna eftir ■essi ßt÷k, a­ hann vŠri har­ur Ý horn a­ taka. Margir lofu­u jafnframt rÚttsřni hans, sßttfřsi og verksvit. Forustan fyrir vi­reisnarstjˇrninni eftir daga Ëlafs Thors ■ˇtti leika Ý h÷ndum Bjarna, og voru samverkamenn hans Ý stjˇrninni sammßla um ■a­ og a­rir, ■ar ß me­al verklř­sforingjar, sem unnu nßi­ me­ honum a­ fri­i ß vinnumarka­i. Har­skeyttur stjˇrnmßlaforingi var or­inn a­ mildum landsf÷­ur. Bjarni sag­i f÷­ur mÝnum 1969, a­ hann hyg­ist hŠtta afskiptum af stjˇrnmßlum, fŠri svo, a­ SjßlfstŠ­isflokkurinn ■yrfti a­ mynda rÝkisstjˇrn me­ Framsˇknarflokknum eftir kosningar 1971. ┴ ■ann ßsetning reyndi ■ˇ ekki, ■vÝ a­ sumari­ 1970 var Bjarni hrifinn burt Ý ljˇma lÝfsins ßsamt SigrÝ­i Bj÷rnsdˇttur konu sinni og kornungum dˇttursyni, Benedikt Vilmundarsyni. Ůß sß Úg f÷­ur minn grßta.

 

FrÚttabla­i­, 1. maÝ 2008.


Til baka