Vald eigandans

Žvķ er stundum haldiš fram, aš Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn hegši sér eins og framlengdur armur Bandarķkjastjórnar og gangi erinda hennar ķ żmsum mįlum. Žess eru dęmi, žaš er rétt. Sjóšurinn hjįlpaši til dęmis Kongó, sem hét žį Saķr, žótt vita mętti, aš Móbśtś keisari stęli öllu steini léttara ķ landi sķnu, žar į mešal erlendu lįnsfé, og legši žżfiš inn į bankareikninga ķ Sviss og vķšar. En Kongó fékk samt lįn śr sjóšnum eins og önnur ašildarrķki svo lengi sem formlegum lįnsskilyršum var fullnęgt. Margir žóttust vita, aš lykillinn aš lįnveitingunum vęri velžóknun Bandarķkjastjórnar į Móbśtś, žar eš hann hélt landi sķnu saman meš žvķ aš verja žaš gegn framrįs kommśnista og annarra uppreisnarmanna. Stundum skarst ķ odda innan sjóšsins; einn virtasti hagfręšingurinn žar, sem ég žekkti vel, sagši starfi sķnu lausu til aš andmęla afskiptum bandarķska fjįrmįlarįšuneytisins af ašstoš sjóšsins viš Egyptaland. Gjaldeyrissjóšurinn er eign eigenda sinna og tekur eftir settum reglum miš af sjónarmišum žeirra. Reglunum er ętlaš aš tryggja jafnręši ašildarlandanna. Frumreglan ķ stjórnarskrį sjóšsins er, aš ašildarlöndin standa jafnfętis frammi fyrir sjóšnum, žegar žau žurfa į ašstoš hans aš halda, en žó žannig aš tekiš sé tillit til séržarfa og stašhįtta hvers lands. Helztu eigendur sjóšsins eru išnrķkin, sem stofnušu sjóšinn 1944. Eignarhlutur žeirra ķ sjóšnum hefur minnkaš hęgar en hlutur žeirra ķ heimsbśskapnum. Landsframleišsla Bandarķkjanna nam helmingi heimsframleišslunnar 1944, en nemur nś ašeins um fimmtungi. Nś er unniš aš žvķ aš leišrétta slagsķšuna ķ yfirstjórn sjóšsins meš žvķ aš auka hlut žróunarlanda, žar į mešal Indlands og Kķna, til samręmis viš aukinn hlut žeirra ķ heimsbśskapnum. Žaš mjakast. En fjölmišlar? Eru žeir framlengdur armur eigendanna? Ég les New York Times. Žaš hvarflar ekki aš mér, aš eigendur blašsins reyni aš hafa įhrif į skošanir mķnar frį degi til dags. En ritstjórarnir reyna žaš og einnig dįlkahöfundar og höfundar ašsendra greina eins og ešlilegt er. Eigendurnir velja ritstjóra, og ritstjórnin velur dįlkahöfunda og tekur įkvaršanir um birtingu ašsendra greina. Erfitt er aš sjį, aš hęgt vęri aš reka gott blaš meš öšrum hętti. Mér er til efs, aš eigendur New York Times hafi skipt sér af vali dįlkahöfunda eša skrifum žeirra. Sama mįli gegnir um mörg önnur blöš, til dęmis Financial Times ķ London og Dagens Nyheter ķ Stokkhólmi, frjįlslynd blöš. Frjįlslyndiš lżsir sér ķ leišaraskrifum og vali į żmsu efni. New York Times truflaši samt Nixon Bandarķkjaforseta (og žaš gerši ekki sķšur Washington Post, sem įtti upptökin aš afsögn Nixons meš vansęmd 1974), og blašiš heldur įfram aš trufla marga bandarķska repśblikana, sem telja blašiš mótdręgt sér og sķnum sjónarmišum. Andśš repśblikana į frjįlslyndum fjölmišlum virtist leiša til žess, aš aukin harka fęršist ķ bandarķska fjölmišlun. Til dęmis mį nefna śtvarpsmanninn Rush Limbaugh, sem fylgir repśblikönum aš mįlum gegnum žykkt og žunnt. Annaš dęmi er sjónvarpsfréttastöšin Fox News, žar sem fréttažulir og žįttastjórnendur śthella skošunum sķnum. Žessi ašferš hefur fęrzt yfir į ašrar stöšvar, til dęmis CNN, žar sem fréttamenn létu sér įšur nęgja aš flytja fréttir og lżsa nś einnig skošunum sķnum. Žessi tilhneiging hefur borizt hingaš heim. Żmsir blašamenn taka nś beina afstöšu ķ skrifum sķnum ekki sķšur en ritstjórarnir. Žessi breyting viršist endurspegla aukna hörku ķ skošanaskiptum mešal annars vegna haršnandi įtaka um skiptingu aušs og tekna į glórulausri öld gręšginnar. Aukin misskipting hefur knśiš ójafnašarmenn til varnar fyrir eigin aušsöfnun og jafnašarmenn og ašra til gagnsóknar, einkum gegn sjįlftöku. Aukin harka ķ įtökum um auš og völd meš vaxandi misskiptingu kann aš żta undir įhuga fjįrsterkra manna į aš eiga fjölmišla og beita žeim fyrir sig og stafar kannski aš einhverju leyti af nżju eignarhaldi. Žaš vekur eftirtekt, einnig erlendis, aš eigendur bankanna žriggja, sem komust allir ķ žrot ķ haust leiš, skyldu allir įsęlast og eignast öll dagblöšin auk annarra mišla. Til hvers? Rannsókn bankahrunsins žarf aš nį til eignarhalds eigenda bankanna į fjölmišlum.

Fréttablašiš, 16. aprķl 2009.


Til baka