Bl÷­, lekar, mor­

Ůa­ er vÝst ekki alltaf teki­ ˙t me­ sitjandi sŠldinni a­ vera bla­ama­ur. Undangengin tÝu ßr hafa 339 bla­amenn veri­ drepnir vi­ i­ju sÝna vÝ­s vegar um heiminn, og ■ar af voru 246 myrtir, a­rir třndu lÝfinu Ý styrj÷ldum, g÷tuˇeir­um og ■ess hßttar. Af ■eim 246, sem voru myrtir me­ k÷ldu blˇ­i, haf­i 60 ß­ur veri­ hˇta­ lÝflßti, og 23 bla­am÷nnum var rŠnt og haldi­ Ý gÝslingu, ß­ur en ■eim var st˙ta­. Fˇrnarl÷mbin voru řmist myrt til a­ refsa ■eim fyrir skrif, sem ■egar h÷f­u birzt, e­a til a­ koma Ý veg fyrir frekari skrif af sama tagi. Skrif um hva­? Ůa­ segir sig sjßlft, nema hva­: spillingu, mannrÚttindabrot og anna­, sem ekki ■olir dagsbirtu. T÷lurnar a­ ofan eru teknar af vefsetri virtra samtaka bla­amanna Ý New York, Committee to Protect Journalists (www.cpj.org).

Bla­amannamor­in undangengin ßr eru ˇvenjuleg m.a. fyrir ■ß s÷k, a­ mor­ingjarnir komust yfirleitt undan. Af mor­unum 246, sem minnzt var ß a­ framan, hafa a­eins 35 veri­ upplřst og mor­ingjarnir fengi­ dˇm. Me­ ÷­rum or­um: 85% ■essara vÝga eru enn ˇupplřst, enda ■ˇtt ■a­ blasi vi­ a.m.k. Ý sumum tilfellum, hverjir s÷kudˇlgarnir eru. Ef bla­ama­ur X afhj˙par ˇl÷glegt athŠfi stjˇrnmßlamanns Y e­a vi­skiptaj÷furs Z og er sÝ­an skotinn til ˇlÝfis ß ˙tidyratr÷ppunum heima hjß sÚr, ■ß ■arf ekki mikla leikni Ý lÝkindafrŠ­i til a­ leysa mßli­ – e­a hva­?

HŠttulegasta landi­ fyrir bla­amenn er n˙ ═rak: ■ar hafa 36 bla­amenn veri­ drepnir sÝ­an 1995, allir reyndar sÝ­an BandarÝkjamenn o.fl. rÚ­ust inn Ý landi­ Ý marz 2003. Fram a­ innrßsinni h÷f­u bl÷­in ÷ll og a­rir fj÷lmi­lar dansa­ eftir pÝpu einrŠ­isherrans, Saddams H˙ssein, engin ˇ■Šg­ ■ar, ekki fyrr en nřir fj÷lmi­lar kv÷ddu sÚr hljˇ­s eftir innrßsina. NŠsthŠttulegast er AlsÝr, ■ar sem ofsatr˙armenn eru a­ reyna a­ nß v÷ldum af n˙verandi herstjˇrn. Ůß kemur eiturlyfjabŠli­ KˇlumbÝa og ■ß R˙ssland, ■ar sem 29 bla­amenn hafa třnt lÝfi sÝ­an 1995, margir a­ vÝsu Ý TsÚtsÚnÝu, alrŠmdu ˇfri­arbŠli, en samt ekki allir: ellefu bla­amenn hafa veri­ myrtir Ý R˙sslandi, sÝ­an P˙tÝn komst til valda ßri­ 2000. Íll ■essi mor­ bera svip leigumor­a. Ekkert ■eirra hefur veri­ upplřst.

Bla­amenn Ý okkar heimshluta ■urfa ekki a­ ˇttast um lÝf sitt. Og ■ˇ: R˙ssland er Ý okkar heimshluta. ═slenzkir bla­amenn hafa veri­ ˇhultir, a.m.k ß fri­artÝmum, allar g÷tur sÝ­an Jˇn Ëlafsson ritstjˇri (1850-1916) ■urfti a­ flřja land Ý tvÝgang vegna ˇgŠtilegra skrifa um yfirv÷ld. En ■ß er einnig ■ess a­ gŠta, a­ fram ß sÝ­ustu ßr hafa Ýslenzkir fj÷lmi­lar margir hverjir veri­ frekar au­sveipir stjˇrnv÷ldum og ■ß um lei­ řmsum oddvitum vi­skiptalÝfsins, enda voru ■eir margir handgengnir stjˇrnmßlaflokkunum og ÷fugt. Dagbl÷­in voru flest flokksbl÷­ og ■÷g­u um řmis ˇ■Šgileg mßl. Fßmenni landsins ßtti tr˙lega ■ßtt Ý ■essu hßttalagi og ß enn, ■vÝ a­ t.a.m. spilling er ˇ■Šgilegri um a­ fßst Ý nßvÝgi en ˙r fjarlŠg­. Mestan ■ßtt Ý ˇsjßlfstŠ­i flestra Ýslenzkra fj÷lmi­la fram ß sÝ­ustu ßr ßtti veldi stjˇrnmßlaflokkanna langt umfram umsvif ■eirra Ý nßlŠgum l÷ndum. Valddreifing undangenginna ßra hefur grafi­ undan veldi flokkanna og skapa­ skilyr­i til aukinnar grˇsku Ý fj÷lmi­laheiminum, og ■ß byrja­i a­ molna ˙r ■agnarm˙rnum. Nokkrir hugrakkir bla­amenn hafa gengi­ ß undan me­ gˇ­u fordŠmi. 

N˙ situr ■ekktur bandarÝskur bla­ama­ur Ý fangelsi fyrir a­ neita a­ rj˙fa tr˙na­ vi­ heimildarmann, sem ˇska­i nafnleyndar. Annar bla­ama­ur haf­i birt nafn ß starfsmanni leyni■jˇnustunnar CIA fyrir nokkru og bori­ fyrir sig hßtt setta embŠttismenn Ý HvÝta h˙sinu. Ůa­ var­ar vi­ bandarÝsk l÷g a­ ljˇstra upp n÷fnum njˇsnara, svo a­ grunur vakna­i um l÷gbrot Ý innsta hring Bush forseta. Vi­url÷gin eru allt a­ 20 ßra fangavist. Eftir mikla rekistefnu var sÚrst÷kum saksˇknara fali­ a­ rannsaka mßli­. Hann kalla­i m.a. fyrir sig bla­amann New York Times, konu, sem haf­i vi­a­ a­ sÚr efni Ý grein um mßli­, en ekkert birt af ■vÝ enn. H˙n neita­i a­ segja til heimildarmanns sÝns og situr ■vÝ inni. Annar bla­ama­ur leysti frß skjˇ­unni. N˙ ganga ritstjˇrar fram fyrir skj÷ldu og lřsa ■vÝ, a­ ■eir ■urfi a­ neita lesendum um leknar upplřsingar, ■vÝ a­ ■eir eigi n˙ tveggja kosta v÷l: a­ ljˇstra upp um ■ß, sem lßku, yr­i ■ess krafizt fyrir rÚtti, e­a fara Ý fangelsi. Af tvennu illu ■ykir ■eim flestum skßrra a­ sitja ß upplřsingunum en a­ sitja Ý fangelsi.

FrÚttabla­i­, 21. j˙lÝ 2005.


Til baka