Fjˇrar bŠkur um hrun

═slenzkir kvikmyndager­armenn munu vonandi b˙a til gˇ­ar bݡmyndir um hruni­ lÝkt og Ýtalskir kvikmyndamenn hafa gert mynd eftir mynd um spillinguna ß ═talÝu. Sumt fˇlk křs a­ horfa heldur ß bݡmyndir og fara Ý leikh˙s en lesa bl÷­ og bŠkur. Bݡ, bŠkur, hßskˇlar og leikh˙s eiga a­ hjßlpast a­ vi­ a­ upplřsa almenning um ßstandi­ Ý samfÚlaginu. PˇlitÝskt leikh˙s er varla til ß ═slandi, ekki enn. Nřleg undantekning er sřningin Ů˙ ert hÚr eftir Mindgroup Ý Borgarleikh˙sinu. Ůar var fjalla­ um hruni­. Eitt fyndnasta og ßhrifamesta atri­i sřningarinnar var l÷ng og mŠr­armikil lofrŠ­a manns Ý blindfullum embŠttisskr˙­a um ═sland og ═slendinga, ß me­an tveir a­rir hßmu­u Ý sig pylsur hinum megin ß svi­inu, ca. ■˙sund pylsur. RŠ­an var h÷f­ or­rÚtt eftir biskupi og forseta ═slands. Fjˇrar bŠkur hafa n˙ birzt um hruni­. Ein ■eirra er Sofandi a­ feig­arˇsi eftir Ëlaf Arnarson, fyrrum framkvŠmdastjˇra ■ingflokks sjßlfstŠ­ismanna og a­sto­armann rß­herra. Samantekt Ëlafs vitnar um gl÷ggan skilning ß a­draganda og eftirk÷stum hrunsins og lřsir rßs atbur­anna vel, en bŠtir ■ˇ ekki vi­ miklu af nřjum upplřsingum. H÷fundurinn kemst a­ ■eirri ni­urst÷­u, a­ hruni­ stafi ekki fyrst og fremst af „glannaskap ˙trßsarvÝkinga“, heldur a­allega af „sj˙klegu ßstandi“ SjßlfstŠ­isflokksins (bls. 212). Ůetta er rau­i ■rß­urinn Ý bˇkinni. Mß af ■vÝ rß­a nau­syn ■ess, a­ ˇhß­ir erlendir menn rannsaki tildr÷g hrunsins. Tryggvi Gunnarsson l÷gfrŠ­ingur, einn ■riggja Ý rannsˇknarnefnd Al■ingis, sat Ý stjˇrn Heimdallar, fÚlags ungra sjßlfstŠ­ismanna, 1973-75. Bˇk Gu­na Th. Jˇhannessonar, Hruni­, er lengri en bˇk Ëlafs. H˙n er eins og langt sÝmtal, og ■au eru misj÷fn a­ gŠ­um: bˇk Gu­na rekur atbur­arßsina og řmis ummŠli um hana Ý belg og bi­u, ßn ■ess a­ sÚ­ ver­i, a­ h÷fundurinn hafi mynda­ sÚr skřra sko­un ß vi­fangsefninu e­a hafi l÷ngun til a­ draga lŠrdˇma af ■vÝ. ═ bˇkinni ÷rlar varla ß greiningu ß ors÷kum og aflei­ingum hrunsins og ekki heldur ß s÷gulegri sřn ß innvi­i og umhverfi bankanna, og er h÷fundurinn ■ˇ mikils metinn sagnfrŠ­ingur, rith÷fundur og hßskˇlakennari. Sums sta­ar Ý textanum er engu lÝkara en h÷fundurinn blandi saman innstŠ­um og skuldum, ■egar hann fjallar um skuldbindingar bankanna (bls. 131). Ůessum greinarmun ver­ur ■ˇ ßvallt a­ halda til haga, ■vÝ a­ Ýslenzkir skattgrei­endur bera ßbyrg­ a­ l÷gum ß innstŠ­um Ý g÷mlu b÷nkunum heima og erlendis upp a­ ßkve­nu marki, en ekki ß erlendum skuldum bankanna, enda voru ■eir einkabankar. Gu­ni segir: „HßskˇlasamfÚlagi­ ß ═slandi reyndist litlu skßrra en mestu oflßtungar ˙trßsarinnar“ (bls. 99) ßn ■ess a­ vÝkja Ý ■vÝ vi­fangi a­ ■eim hßskˇlam÷nnum, sem ßrum saman v÷ru­u vi­ ofvexti bankanna og lÝklegum aflei­ingum hans. Bˇk Ůorkels Sigurlaugssonar, Nř framtÝ­arsřn, er af ÷­rum toga af kßpunni a­ dŠma. Ůar fjallar eitt hvellasta gjallarhorn ˙trßsarinnar um endurreisn efnahagslÝfsins og bŠtt vi­skiptasi­fer­i. ╔g hef ekki lesi­ bˇkina og hef ■vÝ ekkert meira um hana a­ segja. Rektor Hßskˇlans Ý ReykjavÝk, ■ar sem ■eir Gu­ni og Ůorkell starfa bß­ir, hefur lřst ■vÝ ß starfsmannafundum Ý skˇlanum, hvernig henni tˇkst a­ for­a sjˇ­um skˇlans Ý skjˇl Ý tŠka tÝ­, ß­ur en h˙n hvarf ˙r bankarß­i Landsbankans eftir hruni­. Bˇk Jˇns F. Thoroddsen, ═slenska efnahagsundri­, rekur hags÷gu sÝ­ustu ßra Ý samhengi vi­ li­na tÝ­. Bˇkin lřsir hlutverki fj÷lmargra, sem koma vi­ s÷gu bankanna, og nefnir n÷fn. Frˇ­leg er lřsingin ß samskiptum bankanna vi­ stjˇrnendur lÝfeyrissjˇ­a, sem hÚldu ßfram a­ kaupa brÚf Ý FL Group l÷ngu eftir a­ ljˇst mßtti vera, a­ ■au voru lÝtils vir­i. H÷fundurinn lřsir starfsemi ver­brÚfafyrirtŠkisins Burnham International ß ═slandi, ■ar sem Hannes Smßrason (■ß hjß ═slenskri erf­agreiningu, sÝ­ar hjß FL Group) og Bjarni Benediktsson, n˙ forma­ur SjßlfstŠ­isflokksins, sßtu hli­ vi­ hli­ Ý stjˇrn. FÚlagi­ sřsla­i me­ netbˇlufyrirtŠki og missti starfsleyfi­ 2001. LÝfeyrissjˇ­ur Austurlands tapa­i miklu fÚ ß vi­skiptum vi­ Burnham og ■urfti a­ sker­a lÝfeyrisgrei­slur til sjˇ­sfÚlaga. VÝkingarnir r÷­u­u stjˇrnmßlam÷nnum Ý stjˇrnir fyrirtŠkja sinna eins og til a­ kaupa sÚr fri­. Bˇk Jˇns lřkur ß ■essum or­um: „ ... ß ═slandi viku hagsmunir heildarinnar fyrir hagsmunum fßrra. Ůa­ er ein meginßstŠ­an fyrir ■vÝ hvernig fˇr og hvernig n˙ er ßstatt fyrir ═slendingum. SÚrhagsmunir Ýslenskra ˙trßsarvÝkinga, vi­skiptablokka og jafnvel rß­amanna gengu ■vert ß ■jˇ­arhagsmuni. Og ... ÷llum virtist standa ß sama.“ ╔g hef tala­ um ■etta Ý tuttugu ßr. Fyrsta bˇkin mÝn hÚt einmitt Almannahagur (1990).

 

FrÚttabla­i­, 18. j˙nÝ 2009.


Til baka