Borgunarmenn

Hvers vegna eru Ýslenzkir vinnuveitendur ekki borgunarmenn fyrir betri launum en raun ber vitni um? Hvers vegna standast kaup og kj÷r Ýslenzkra laun■ega upp og ni­ur launastigann ekki samanbur­ vi­ ÷nnur Nor­url÷nd? Hvers vegna ■urfa Ýslenzkir laun■egar yfirleitt a­ vinna myrkranna ß milli til a­ nß endum saman? Hvers vegna tapa ═slendingar fleiri d÷gum Ý verkf÷ll en flestar a­rar ■jˇ­ir um okkar slˇ­ir? Ůessar spurningar brunnu ß v÷rum margra l÷ngu fyrir hrun, t.d. 1995, ■egar Úg birti bˇk mÝna SÝ­ustu forv÷­, og brenna enn.

N˙ er a­ vÝsu or­i­ ljˇst, a­ samanbur­ur ═slands vi­ ÷nnur Nor­url÷nd ß ekki lengur a­ ÷llu leyti vel vi­. Hruni­ 2008 afhj˙pa­i bresti Ý innvi­um Ýslenzks samfÚlags, sem eiga sÚr enga hli­stŠ­u annars sta­ar um Nor­url÷nd. NŠgir ■ar a­ nefna, a­ 67% kjˇsenda ß ═slandi telja spillingu ˙tbreidda Ý Ýslenzkum stjˇrnmßlum ß mˇti 14% Ý SvÝ■jˇ­ og 15% Ý Danm÷rku skv. nřlegri rannsˇkn Gallups, sem nŠr um allan heim. MŠlingar Transparency International ß spillingu Ý vi­skiptum draga upp ß■ekka mynd. Ůar fŠr ═sland n˙ einkunnina 7,8 ß mˇti 8,6 Ý Noregi, 8,7 Ý SvÝ■jˇ­, 8,9 Ý Finnlandi og 9,2 Ý Danm÷rku. (Skalinn nŠr frß 0 upp Ý 10. Nor­ur-Kˇrea og SˇmalÝa skrapa botninn me­ einkunnina 0,8. Danm÷rk er d˙xinn me­ 9,2).

Spilling grefur undan trausti. MŠlingar World Values Survey ß trausti milli manna sřna, a­ trausti­, sem ═slendingar bera hver til annars, var jafnvel l÷ngu fyrir hrun miklu minna en annars sta­ar um Nor­url÷nd eins og Úg hef ß­ur lřst ß ■essum sta­. Ătla mß, a­ traust milli manna hafi dvÝna­ enn frß hruni, en slÝkar mŠlingar vantar. Traust skiptir mßli.

Undirrˇt lßgra launa mß yfirleitt rekja til rřrra afkasta řmist af hßlfu vinnuaflsins e­a vinnuveitenda, nema hvort tveggja sÚ. Rřr afk÷st ß bß­a bˇga geta ßtt sÚr řmist sÚrtŠkar skřringar e­a sameiginlegar rŠtur Ý ßstandi og innvi­um samfÚlagsins.

Fyrir liggur, a­ menntun mannaflans hÚr heima stendur langt a­ baki menntun mannaflans annars sta­ar um Nor­url÷nd, ■ar e­ mun hŠrra hlutfall mannaflans hÚr en ■ar hŠtti nßmi a­ lokinni skˇlaskyldu. Ůetta hefur veri­ raki­ Ý m÷rgum skřrslum, t.d. frß OECD Ý ParÝs og Al■ř­usambandinu hÚr heima. Samt sitja menntamßl enn ß hakanum. Danir framlei­a heimsfrŠg hljˇmtŠki, SvÝar heimsfrŠga bÝla og Finnar heimsfrŠgar lyftur. ═slendingar hafa ekkert sambŠrilegt fram a­ fŠra, ekki frekar en t.d. R˙ssar. I­nvarningur nam 14% af v÷ru˙tflutningi ═slands 2012 ß mˇti 16% Ý R˙sslandi og 79% Ý L˙xemborg, sem er litlu fj÷lmennara land en ═sland. DŠmin sřna, a­ smŠ­in, fˇlksfŠ­in, er ekki vandinn hÚr.

Vi­ bŠtist landlŠgur klÝkuskapur Ý rß­ningum og me­virkni, einkum ß vegum rÝkis og bygg­a og einnig sums sta­ar Ý einkageiranum. Hvort tveggja rřrir afk÷st vinnuaflsins. HÚr bera vinnuveitendur ßbyrg­ina, ekki laun■egar. Ofan ß ■etta leggjast landlŠgir skipulagsbrestir, sem gera hagsmunahˇpum kleift a­ halda langtÝmum saman Ý řmislegt ˇhagrŠ­i ß kostna­ almennings og koma Ý veg fyrir e­a tefja umbŠtur, sem gŠtu hjßlpa­ vinnuveitendum me­ ■vÝ a­ gera ■ß a­ borgunarm÷nnum fyrir betri launum. Lßtum tv÷ dŠmi duga.

Ě      FyrirtŠki ■urfa a­ bera mikinn vaxtakostna­ aukreitis vegna fßkeppni Ý bankakerfinu og hafa eftir ■vÝ minna afl÷gu til launagrei­slna. Samt voru ■a­ ekki bankarnir sjßlfir, sem keyptu og birtu hvÝt■vottarskřrslurnar um bankana 2006 og 2008, rÚtt fyrir hrun, heldur var ■a­ Vi­skiptarß­, einn helzti samrß­svettvangur vinnuveitenda.

Ě      RÝki­ veitir ˙tvegsm÷nnum nßnast ˇkeypis a­gang a­ sameignarau­lindinni Ý sjˇnum og erlendum fyrirtŠkjum a­gang a­ orku ß ni­ursettu ver­i og hefur eftir ■vÝ minna afgangs til a­ grei­a lŠknum og ÷­rum laun■egum Ý almanna■jˇnustu sˇmasamleg laun. Hvorki Samt÷k atvinnulÝfsins nÚ Vi­skiptarß­ vir­ast hafa neitt vi­ ■essa skipan a­ athuga.

BŠtt skipulag bankamßla og fullt gjald fyrir a­ganginn a­ au­lindum Ý ■jˇ­areigu skv. nřrri stjˇrnarskrß myndi ßsamt ÷­ru gera vinnuveitendur a­ borgunarm÷nnum fyrir betri launum.

DV, 12. desember 2014.


Til baka