Er botninum nß­?

╔g sag­i frß honum ß ■essum sta­ ß sÝnum tÝma, su­ur-afrÝska hry­juverkamanninum fyrrverandi, sem ˇk mÚr su­ur ß Gˇ­rarvonarh÷f­a um ßri­ og lřsti ■vÝ fyrir mÚr, hvernig villiarmur AfrÝska ■jˇ­arrß­sins fÚkk menn eins og hann til a­ vinna vo­averk. Listin var a­ byrja smßtt, fß menn til a­ sprengja fyrst meinlausar smßbombur og fikra sig sÝ­an upp ß skafti­. Ůetta er alsi­a Ý glŠpafÚl÷gum: menn fß ekki inng÷ngu, nema ■eir hafi sřnt og sanna­, a­ ■eir geti frami­ glŠp. Ůa­ var ■etta, sem brennuvargur ═slands ßtti vi­, ■egar hann sag­i eftir misheppna­a Ýkveikju, a­ ■a­ ■řddi ekkert anna­ en a­ fß stßlhei­arlega menn til a­ kveikja Ý fyrir sig. Ůessi einfalda undirheimaregla ■jˇnar tvennum tilgangi: h˙n tryggir samsekt og innsiglar me­ ■vÝ mˇti tr˙na­ manna vi­ mßlsta­inn, og h˙n slŠvir si­vit ■eirra og gerir ■ß smßm saman ˇnŠma fyrir illvirkjunum, sem ■eir eru fengnir til a­ fremja. Si­aveiklunin ver­ur smßm saman a­ si­blindu.

Ůessi einfalda undirheimaregla breg­ur ljˇsi ß stjˇrnmßla■rˇun ═slands undangengin ßr. Hvernig? ┴ri­ 1983 fŠr­u n˙verandi rÝkisstjˇrnarflokkar ˙tvegsm÷nnum fiskimi­in umhverfis landi­ ß silfurfati. Stjˇrnarandsta­an Šmti hvorki nÚ skrŠmti og ekki heldur verklř­shreyfingin. Kvˇtal÷gin komu stjˇrnarflokkunum ß brag­i­, og ■eir hafa sÝ­an reitt fram hvern silfurbakkann ß eftir ÷­rum eins og eftir r˙ssneskri forskrift, t.d. bankana, ■ar sem ■eir silfurbakkabrŠ­ur Finnur Ingˇlfsson og Kjartan Gunnarsson sitja n˙ hvor Ý sÝnu bankarß­inu me­ gamla laginu. Og n˙ er SÝminn nŠstur.

Eitt lei­ir af ÷­ru eftir reglunni. Flokkar og menn, sem hafa lßti­ sig hafa ■a­ a­ svipta ■jˇ­ sÝna dřrmŠtri sameign, ver­a smßm saman ˇnŠmir fyrir ■eirri almennu hneykslan, sem atferli ■eirra vekur. Ůß munar ■ß t.d. ekkert um ■a­ heldur a­ s÷lsa undir sig og sÝna Š fleiri embŠtti, sem ■eir eru ˇhŠfir til a­ gegna. Ůa­ er engin tilviljun, a­ klÝkuskapur Ý rß­ningum ß vegum rÝkisins hefur keyrt um ■verbak undangengin ßr. Og ■ß munar ekkert um ■a­ heldur a­ reyna jafnvel a­ loka fj÷lmi­lum ÷­rum en ■eim, sem ■eir ■ykjast hafa Ý vasanum, e­a brjˇta stjˇrnarskrßna. ËnŠmi­ fyrir and˙­ almennings sljˇvgar tilfinningu ■eirra fyrir almennu velsŠmi, og ■ß byrja ■eir smßm saman a­ reka sig ß veggi – og rotast ß endanum. Vandinn liggur ekki endilega e­a a.m.k. ekki eing÷ngu Ý einstaklingunum, sem gera sig seka um velsŠmisrof, heldur einnig Ý veikri byggingu okkar unga lř­veldis, sem veitir ■eim ˇnˇgt a­hald og eftirlit, svo a­ ˇpr˙ttnir menn hljˇta ■ß a­ ganga ß lagi­.

RÝkisstjˇrnarflokkarnir hafa a­ undanf÷rnu greitt sjßlfum sÚr hvert roth÷ggi­ ß eftir ÷­ru. Atlaga stjˇrnarflokkanna a­ frjßlsum fj÷lmi­lum og stjˇrnarskrßnni Ý fyrra og n˙ sÝ­ast a­ frÚttastofu RÝkis˙tvarpsins vitnar um ßunninn skort ß vir­ingu fyrir almennu velsŠmi. Vandinn er ekki bundinn vi­ n˙verandi stjˇrnarflokka. Se­labankinn hefur mßtt sŠta sams konar a­f÷rum hva­ eftir anna­ m÷rg undangengin ßr: ■anga­ hafa um langt skei­ valizt til bankastjˇrastarfa menn, sem fŠstir h÷f­u neitt fram a­ fŠra nema flokksskÝrteini­ og sem hvergi nokkurs sta­ar Ý nßlŠgum l÷ndum vŠru rß­nir til slÝkra starfa. Ătla mß, a­ Se­labankinn nyti n˙ meira ßlits me­al almennings og meira trausts, ef starfsfˇlki­ Ý bankanum hef­i teki­ h÷ndum saman og hrundi­ ■essum atl÷gum af h÷ndum sÚr me­ sama hŠtti og starfsfˇlk ┌tvarpsins hefur n˙ gert.

Fˇlki­ Ý landinu mun ■vÝ geta treyst frÚttum ┌tvarpsins enn um sinn. Se­labankinn er ß hinn bˇginn Ý sama vanda staddur og ß­ur: hann ß a­ heita sjßlfstŠ­ur skv. nřjum l÷gum frß 2001, en hann getur ekki me­ gˇ­u mˇti rŠkt ■ß lagaskyldu sÝna a­ halda ver­bˇlgu tryggilega Ý skefjum vegna ■ess, a­ bankastjˇrnin er a­ tveim ■ri­ju hlutum skipu­ erindrekum stjˇrnarflokkanna og hefur auk ■ess enga sjßlfstŠ­a bur­i til ■ess a­ vinna ■au verk, sem henni eru Štlu­. Se­labankanum hefur mistekizt a­ halda aftur af ˙tlßna■enslunni undangengin misseri, enda ■ˇtt hann hafi hŠkka­ vexti. Varna­aror­ bankans eru a­ engu h÷f­. Hvernig ß Se­labankinn a­ geta vanda­ um vi­ rÝkisstjˇrnina, svo sem l÷g gera rß­ fyrir og tÝ­kast Ý nßlŠgum l÷ndum? Hvernig ß Ketill skrŠkur a­ geta skamma­ Skugga-Svein?

FrÚttabla­i­, 7. aprÝl 2005.


Til baka