Brosandi borgir og lnd

New York – borgin, ekki rki – er rflega helmingi rkari en Bandarkin heild. Framleisla mann New York 2005 nam 65 sundum dollara kaupmttarkvara mti 42 sundum dollara fyrir landi allt. London, Pars og Bangkok eru me lku lagi rflega helmingi rkari en Bretland, Frakkland og Taland, a ekki s minnzt Sjangh, ar sem framleisla mann er tvisvar sinnum meiri en Kna heild. Kaupmttarkvarinn er oft notaur fjljlegum samanburi, ar e verlag er mishtt eftir lndum. Klipping Sjangh kostar til dmis ekki nema 200 krnur, og kaupmttur heimilanna er eftir v meiri en ella. Stokkhlmur er rsklega helmingi rkari en Svj; tekjur mann Stokkhlmi 2005 nmu 54 sundum dollara mti 32 sundum dollara fyrir landi allt. Munstri er bsna skrt, en a er samt ekki einhltt. Hamborg er til dmis ekki miklu rkari en zkaland mlt tekjum mann.

Borgir, einkum strborgir, eru yfirleitt hagkvmar rekstrareiningar. msa jnustu er drara a skja borg en sveit, ekki aeins vegna nlgar fyrirtkjanna vi mikinn fjlda viskiptavina, heldur einkum vegna eirrar hagkvmni, sem br vel tfrum strrekstri. Flutningar flks r dreifum byggum ttbli endurspegla eftirskn ess eftir betri jnustu og betur launuum strfum, sem borgir og bir geta veitt umfram sveitirnar.

 

Uppgangurinn Kna undangengin r er rum ri v a akka, a flki hefur flykkzt r sveitunum inn borgirnar. Sveitaflki leggur drjgan skerf til vermtaskpunarinnar borgunum og breytir sjnu eirra og lyftir lfskjrum borgarba heildina liti. Sennilega hefur engin borg heimsins teki vilka stakkaskiptum og Sjangh, sem hefur stuttum tma breytzt r frekar lgreistri bygg hreista heimsborg, sem bst n til a keppa vi Hong Kong og New York flestum svium. Tekjur mann Sjangh eru n ornar svipaar og r voru slandi um 1970 – j, 1970! – og aukast hratt fr ri til rs. Borgarbragurinn ber vitni: iandi mannhaf, brunandi blar og byggingarkranar, sem reisa einn njan skjakljf hverjum degi.

essu ljsi arf a skoa srstu borgrkjanna tveggja Suaustur-Asu, Hong Kong og Singapr. au urfa ekki a bera ann kostna, sem fylgir smrekstri dreifum byggum og einnig landbnai, jafnvel egar hann er stundaur me stru snii. Borgrkin hafa a v skapi meiri vaxtarmguleika. a er v ekki a llu leyti sanngjarnt a bera lfskjr almennings ar saman vi lfskjr rum lndum; nr vri a bera kjrin ar vi lfskjr rum borgum.

 

Asulndin hafa af eigin ramleik n miklum rangri san 1960. Fjrmlakreppan ar 1997-98 setti ekki strt strik reikninginn heildina liti. Lkkun hlutabrfavers getur a vsu veri ungbr br, en hn veldur yfirleitt ekki langvinnum bsifjum, ef undirstaan er sterk.

rastur hefur vxturinn veri Kna krafti efnahagsumbtanna, sem Deng Xiaoping hf 1978 fyrst landbnai og san rum svium upptendraur af heimskn sinni til Singapr, ar sem hann fkk a sj me eigin augum, hversu mikils Knverjar eru megnugir, fi eir til ess fri og svigrm. Landsframleisla mann Kna tfaldaist 1975- 2005. Framleisla mann Hong Kong, Singapr og Talandi fjrfaldaist sama 30 ra skeii og fimmfaldaist Kreu. Framfr Talands fr 1975 m ra af v, a landi hefur vaxi jafnhratt og borgrkin tv, Hong Kong og Singapr, tt aeins rijungur Talendinga bi n borgum og bjum mti 80 prsentum Kreumanna.

Um Japan gegnir ru mli. ar hefur framleisla mann ekki nema tvfaldazt fr 1975 lkt og slandi. Ekki ng me a: landsframleisla mann Japan st svo a segja sta 1990-2000 og x aeins um sjttung 1990-2005 mti rijungsaukningu hr heima. Hgur vxtur Japans fr 1990 skrifast einkum duglausa stjrnmlasttt, sem st rrota frammi fyrir ofenslu fasteigna- og hlutabrfamarkai fyrir 1990 og einnig frammi fyrir stnun heilan ratug kjlfar ofenslunnar. Svo langan tma getur a teki a vinda ofan af skefjalausri ofenslu efnahagslfi lands, hvort sem atvinnulfi ea rki ber upphafssk ofenslunni. Vi ekkjum etta: sland st sta 1987-96 eftir verblgu og rakalausa stjrn fyrri ra. Sagan er til ess a lra af henni, en gti veri ann veginn a endurtaka sig.

Frttablai, 20. marz 2008.


Til baka