Hversu dregur ═sland a­?

FˇlksfŠ­in er mesta fÚlagsb÷l ═slendinga, sag­i Einar Benediktsson. ╔g hallast sjßlfur ß s÷mu sveif, en mÚr er ljˇst, a­ margir a­rir lÝta mßli­ ÷­rum augum: ■eim finnst ■a­ kostur, hversu fßmenn h˙n er, ■essi ■jˇ­. Ůa­ mß fŠra řmis gild r÷k a­ bß­um ■essum sjˇnarmi­um, ■vÝ a­ smŠ­ lands, ■a­ er fˇlksfŠ­, fylgja bŠ­i kostir og gallar, og ■a­ er ekki hlaupi­ a­ ■vÝ a­ vega og meta kostina og gallana til a­ fß ˙r ■vÝ skori­, hvorir vega ■yngra ß vogarskßlunum. Athuganir mÝnar og annarra ß hagvexti um heiminn benda til ■ess, a­ smßrÝkjum hafi yfirleitt ekki vegna­ verr en miklu fj÷lmennari rÝkjum Ý efnahagslegu tilliti, ef v÷xtur landsframlei­slu ß mann sÝ­an 1965 er haf­ur til marks um velgengni ■jˇ­a Ý efnahagsmßlum.

Me­al ■eirra spurninga, sem vi­ ═slendingar st÷ndum frammi fyrir eins og a­rar smß■jˇ­ir heimsins, eru ■essar:

Ě        Hversu vel gengur okkur a­ halda unga fˇlkinu heima?

Ě        Og hversu vel gengur okkur a­ la­a ˙tlendinga til ■ess a­ setjast hÚr a­?

Fˇlksfj÷lgun er ekki a­eins spurning um barnsfŠ­ingar og dau­sf÷ll, heldur einnig um b˙ferlaflutninga fˇlks ß milli landa. Hagstofan hefur haldi­ t÷lur um a­flutta og brottflutta a­ og frß ═slandi sÝ­an 1961. Sko­um ■Šr.

Vi­ h÷fum tapa­ fˇlki

Ef vi­ byrjum ß ■vÝ a­ sko­a ßrin 1961-2001 Ý heild, ■ß koma miklir mannflutningar Ý ljˇs. Ůessi ßr fluttust 93 ■˙sund manns brott af landinu, en 89 ■˙sund fluttu b˙ferlum hinga­ heim (mynd 1). Ůetta ■ř­ir ■a­, a­ brottfluttir umfram a­flutta voru fj÷gur ■˙sund ■essi 40 ßr. Vi­ h÷fum sem sagt tapa­ fˇlki. Ůetta er a­ vÝsu ekki mikil slagsÝ­a Ý landi me­ brß­um 300.000 Ýb˙a. Og ■ˇ: spyrja mß, hvort ■a­ hef­i ekki veri­ nŠr, a­ okkur hef­i tekizt a­ la­a hinga­ fˇlk frß nßlŠgum l÷ndum og einnig ˙r ÷­rum heimshornum Ý miklu stŠrri stÝl en raun var­ ß og missa fŠrri burt ˙r landi. ╔g hef­i fagna­ ■vÝ fyrir mÝna parta, hef­i svo veri­, ekki sÝzt Ý ljˇsi ■ess, hversu innflytjendur hafa lßti­ gott af sÚr lei­a a­ minni hyggju Ý m÷rgum nßlŠgum l÷ndum, en ■a­ var­ sem sagt ekki ß ═slandi. Menning landsins er fßbreyttari fyrir viki­, matsta­irnir eru fŠrri og fßbrotnari og ■annig ßfram. Vi­ ■etta er ■vÝ a­ bŠta, a­ hÚr eru sem betur fer engar h÷mlur lag­ar ß brottflutning fˇlks, en a­flutningur fˇlks hefur ß hinn bˇginn veri­ undir str÷ngu eftirliti, ■ˇtt Ýb˙um Nor­urlanda og annarra EES landa sÚ n˙ or­i­ frjßlst a­ setjast hÚr a­. Ůa­ hef­i tr˙lega veri­ hŠgt a­ la­a hinga­ mikinn fj÷lda manna frß fßtŠkum l÷ndum, hef­i vilji manna sta­i­ til ■ess, en ■a­ getur ■ˇ varla talizt eftirsˇknarvert Ý svo litlu landi.

A­fluttum og brottfluttum hefur fj÷lga­ jafnt og ■Útt sÝ­an 1960, en ■ˇ me­ rykkjum og skrykkjum, eins og sjß mß ß mynd 2. Fyrir 40 ßrum voru ■a­ um 500 manns, sem fluttu burt ß hverju ßri, og ÷nnur 500 fluttu hinga­ heim. SÝ­an ■ß hafa ■essar t÷lur tÝfaldazt. Myndin sřnir, a­ brottflutningur fˇlks frß landinu og a­flutningur fˇlks hinga­ heim hafa haldizt nokkurn veginn Ý hendur gegnum ßrin. Ůar sÚst einnig, a­ fˇlksflutningar eru nŠmir fyrir ßstandi efnahagslÝfsins. Ůegar sÝldin hvarf ß sj÷unda ßratugnum, fl˙­i fˇlk burt af landinu Ý stˇrum stÝl, sumir til ┴stralÝu, en bylgjan gekk a­ mestu leyti til baka sk÷mmu sÝ­ar, ■egar efnahagslÝfi­ rÚtti ˙r k˙tnum. ═ uppsveiflunni ßrin 1996-2000 fj÷lga­i a­fluttum verulega, og brottfluttum fŠkka­i beinlÝnis, en ■etta breyttist 2001: n˙ er brottfluttum byrja­ a­ fj÷lga ß nř og a­fluttum a­ fŠkka eins og myndin sřnir.

Erlent vinnuafl og ver­bˇlga

Ver­bˇlgan hef­i veri­ minni fyrstu 30 ßr ■essa tÝmabils, fram a­ 1990 e­a ■ar um bil, hef­um vi­ byrja­ fyrr ß ■vÝ a­ flytja inn vinnuafl til ■ess a­ draga ˙r ■enslu ß vinnumarka­i. Aukinn innflutningur vinnuafls sÝ­ustu ßr er ein helzta skřringin ß ■vÝ, hvers vegna ˇtŠpilegar lßnt÷kur erlendis frß og me­fylgjandi v÷xtur peningamagns Ý umfer­ hafa ekki leitt til aukinnar ver­bˇlgu me­ gamla laginu. Hagv÷xturinn ßrin 1996-2000 vir­ist hafa veri­ kn˙inn ßfram me­ erlendum lßnt÷kum, sem ˇvÝst er, hversu hagkvŠmar munu reynast, ■egar til kastanna kemur. S˙ sta­reynd, a­ hagv÷xturinn datt ni­ur um lei­ og vi­skiptahallinn ßrin 2001-2002 og erlent lßnsfÚ hŠtti a­ streyma inn Ý landi­, rennir sto­um undir ■ß sko­un, a­ hagv÷xturinn 1996-2000 hafi a­ miklu leyti hvÝlt ß erlendum lßnt÷kum. HÚr ■arf ■ˇ einnig a­ gŠta a­ ■vÝ, a­ samdrßttur Ý ■jˇ­ar˙tgj÷ldum undangengin misseri hefur dregi­ bŠ­i ˙r hagvexti og skuldas÷fnun. Ůetta samhengi ■arfnast nßnari athugunar.

Hva­ sem ■vÝ lÝ­ur, ■ß hefur innflutningur vinnuafls sl÷kkt ß gamla vi­v÷runarkerfinu: ■a­ virka­i ■annig hÚr ß­ur fyrr, a­ miklar lßnt÷kur erlendis (t.d. til virkjunarframkvŠmda) leiddu til ver­bˇlgu, svo a­ menn sßu e­a gßtu sÚ­, hvenŠr ■eir fˇru of geyst Ý framkvŠmdum e­a slˇgu sl÷ku vi­ a­hald Ý hagstjˇrn til mˇtvŠgis. N˙ eru vi­v÷runarljˇsin hŠtt a­ kvikna, af ■vÝ a­ erlent vinnuafl hefur streymt inn Ý landi­ ßsamt erlendu fjßrmagni, svo a­ ver­bˇlgan hefur yfirleitt haldizt innan hˇflegra marka. Vi­ ■etta bŠtist ■a­, a­ vinnumarka­urinn hÚr er sveigjanlegri en vÝ­a annars sta­ar me­al annars vegna ■ess, a­ atvinnu■ßtttaka er eftirlßt og eltir yfirleitt hagsveifluna, en ß ■essu hefur ■ˇ ekki or­i­ nein veruleg breyting me­ tÝmanum, svo a­ vita­ sÚ. Hva­ um ■a­, vi­ ■essar kringumstŠ­ur rÝ­ur mj÷g ß ■vÝ, a­ erlenda lßnsfÚnu sÚ vari­ til ar­bŠrra framkvŠmda. Margir hafa ßlykta­ sem svo, a­ engin hŠtta stafa­i af lßnt÷kum undangenginna ßra ľ lßnt÷kum, sem tv÷f÷ldu­u erlendar langtÝmaskuldir ■jˇ­arb˙sins Ý hlutfalli vi­ landsframlei­slu ß a­eins fjˇrum ßrum, 1997-2001, ˙r 50% upp Ý nŠrri 100%. Me­ ■essum lßnt÷kum er ■ˇ b˙i­ a­ ve­setja ˙tflutningstekjur ■jˇ­arinnar langt fram Ý tÝmann ľ og ■a­ sk÷mmu ß­ur en stˇrfelldasta lßnt÷kuhrina ═slandss÷gunnar fer af sta­ vegna Kßrahn˙kavirkjunar.

Dr. BenjamÝn EirÝksson haf­i or­ ß ■vÝ fyrir l÷ngu, a­ tvŠr hagstefnur vŠru uppi ß ═slandi: fjßrfestingarstefnan og jafnvŠgisstefnan. Fjßrfestingarstefnan felst Ý ■vÝ, a­ rÝki­ rß­ist Ý e­a beiti sÚr fyrir fjßrfestingu, ■egar hagkerfi­ hŠgir ß sÚr, og ■ß er ekki alltaf huga­ sem skyldi a­ hagkvŠmni fjßrfestingarinnar, enda er tilgangurinn jafnan sß a­ ÷rva hagkerfi­ eftirspurnarmegin frß me­ skjˇtvirkum hŠtti. JafnvŠgisstefnan felst ß hinn bˇginn Ý ■vÝ a­ gŠta ■ess vel, a­ hagkerfi­ sÚ Ý ■okkalegu jafnvŠgi inn ß vi­ (lÝtil ver­bˇlga, lÝti­ atvinnuleysi) og einnig ˙t ß vi­ (hˇfleg skuldas÷fnun erlendis). BenjamÝn taldi jafnvŠgisstefnuna vŠnlegri til ßrangurs til langs tÝma liti­. S˙ sko­un hans er Ý gˇ­u samrŠmi vi­ n˙tÝmavi­horf hagvaxtarfrŠ­inga. Fjßrfestingarstefnan hefur ■ˇ yfirleitt ßtt meira fylgi a­ fagna me­al stjˇrnmßlamanna ß ═slandi. Svo er enn, eins og rß­a mß af stˇri­jußformum stjˇrnvalda ■essi misserin, a­ ekki sÚ n˙ minnzt ß ,,mestu innspřtingu ═slandss÷gunnarö n˙, ■rem mßnu­um fyrir al■ingiskosningar.

Breytt samsetning

En ■etta var ˙t˙rd˙r. N˙ skulum vi­ sko­a, hvernig t÷lurnar um b˙ferlaflutninga a­ og frß ═slandi skiptast ß milli Ýslenzkra rÝkisborgara og erlendra. Sko­um ═slendingana fyrst. ┴rin 1961-2001 fluttust 70 ■˙sund Ýslenzkir rÝkisborgarar brott af landinu, en 56 ■˙sund fluttu hinga­ heim (mynd 3). Ůetta ■ř­ir ■a­, a­ brottfluttir ═slendingar umfram a­flutta voru 14 ■˙sund ■essi 40 ßr. Ef allt ■etta brottflutta fˇlk umfram a­flutt byggi Ý einu bŠjarfÚlagi Ý ˙tl÷ndum, ■ß vŠri ■a­ fimmti stŠrsti bŠr ß ═slandi, ß eftir ReykjavÝk, Kˇpavogi, Hafnarfir­i og Akureyri. Eigi a­ sÝ­ur getur brottflutningur ═slendinga umfram a­flutning varla talizt hafa veri­ mj÷g mikill ■ennan tÝma, ekki sÝzt Ý ljˇsi ■ess, a­ sÝvaxandi fj÷ldi ungs fˇlks flykkist til nßms og starfa Ý ˙tl÷ndum og skilar sÚr a­ verulegu leyti hinga­ heim aftur a­ loknu nßmi og fenginni starfsreynslu, e­a hefur a­ minnsta kosti gert ■a­ hinga­ til. Ůessi ■rˇun hefur ■ˇ au­vita­ leitt til ■ess, a­ ═slendingum erlendis hefur fj÷lga­ til muna undangengna ßratugi. Fj÷ldi ■ess fˇlks, sem er fŠtt ß ═slandi og ß l÷gheimili erlendis, hefur tÝfaldazt sÝ­an 1960 og er n˙ 22 ■˙sund. ═slenzkum rÝkisborgurum me­ l÷gheimili erlendis hefur fj÷lga­ me­ svipu­um hra­a, og eru ■eir n˙ 27 ■˙sund talsins. Ůetta ■ř­ir ■a­, a­ tÝundi hver ═slendingur břr n˙ or­i­ Ý ˙tl÷ndum.

Sko­um loks ˙tlendingana. ┴rin 1961-2001 fluttust 33 ■˙sund erlendir rÝkisborgarar hinga­ heim, en 23 ■˙sund fluttu brott af landinu (mynd 3). ═ ■essu felst, a­ a­fluttir ˙tlendingar umfram brottflutta voru 10 ■˙sund ■essi 40 ßr. Sem sagt: 10 ■˙sund ˙tlendingar fluttu til ═slands (mynd 4), ß me­an 14 ■˙sund ═slendingar fˇru burt (mynd 3), svo a­ fj÷ldi brottfluttra umfram a­fluttra sÝ­an 1960 er ■ß 4 ■˙sund ß heildina liti­ (mynd 1). Um menntun ■essa fˇlks er ekki hŠgt a­ dŠma af tiltŠkum g÷gnum. ŮvÝ er ekki a­ svo st÷ddu hŠgt a­ sannreyna ■ß tilgßtu, a­ tilt÷lulega margir vel mennta­ir ═slendingar hafi flutzt brott af landinu og tilt÷lulega margir lÝtt mennta­ir ˙tlendingar hafi flutzt hinga­ heim ß mˇti, svo a­ me­almenntun mannaflans hafi ■ß fari­ minnkandi af v÷ldum ■essara b˙ferlaflutninga. Me­ ■essu ■arf a­ fylgjast.

Hva­ um ■a­, af ■essum t÷lum mß rß­a, hversu samsetning mannfj÷ldans hefur breytzt sÝ­an 1960. ═b˙afj÷ldi ═slands telur n˙ 288 ■˙sund manns. Af ■eim fj÷lda eru 10 ■˙sund erlendir rÝkisborgarar og 19 ■˙sund fŠddir erlendis. Ůetta er mikil fj÷lgun frß fyrri tÝ­, svo a­ mannlÝfi­ ß ═slandi er n˙ fj÷lskr˙­ugra en nokkru sinni fyrr. Ůessar t÷lur vitna eigi a­ sÝ­ur um lŠgra hlutfall innflytjenda Ý heildarmannfj÷lda en vÝ­ast hvar Ý nßlŠgum l÷ndum.

VÝsbending, 28. febr˙ar 2003.


Til baka