Skattur? Nei, gjald

Borgarstjórinn ķ London, Ken Livingstone, lagši fyrir nokkrum įrum umferšargjald į ökumenn ķ London til aš draga śr umferšaržunganum ķ mišborginni, enda var hann oršinn nęr óbęrilegur. Žaš var eins og hendi vęri veifaš: umferšin um borgina er nś miklu greišari en įšur, žvķ aš nś greiša menn gjald fyrir tafirnar, sem žeir leggja hver į annan meš misžörfum akstri. Gjaldiš nemur nś um žśsund krónum į bķl dag. Žaš hrķfur. London er nś dįsamlegri en nokkru sinni fyrr. Unašssemdir lķfsins eru žó ekki alltaf teknar śt meš sęldinni. Bandarķska sendirįšiš ķ London neitar aš greiša gjaldiš og hefur hlašiš upp 200 milljón króna skuld, sem hękkar dag frį degi. Sendirįšiš greiddi gjaldiš möglunarlaust ķ fyrstu, og žaš hefur einnig greitt umferšargjöld fyrir bķla ķ kyrrstöšu, öšru nafni stöšumęlagjöld. Frį mišju įri 2005 hefur Kaninn žó neitaš aš standa ķ skilum meš žeim rökum, aš umferšargjaldiš sé skattur og sendirįš séu undanžegin sköttum. Sem sagt: sendirįšiš greišir mótžróalaust gjald fyrir bķla ķ kyrrstöšu, en žegar borgarstjórnin ķ London tekur loksins upp sams konar gjald fyrir bķla į hreyfingu til aš létta borgarbśum lķfiš og gestum žeirra, fer sendiherra Bandarķkjanna ķ baklįs, neitar aš borga og ber žvķ viš, aš gjaldiš sé skattur.

 

Bošskapurinn ķ sögunni er tvķžęttur. Ķ fyrsta lagi žarf aš nefna hlutina réttum nöfnum. Žegar gjald er tekiš fyrir veitta žjónustu, ķ žessu dęmi fyrir ašgang aš götunum ķ London, er žaš rétt nefnt gjald og ekki skattur. Almenn įkvęši um skatta eiga žvķ ekki viš um slķka gjaldheimtu, ekki frekar en žau eiga viš um gjaldiš, sem ég reiši fram, žegar ég fer til rakarans. Žó reyndu ķslenzkir śtvegsmenn og erindrekar žeirra į Alžingi aš skjóta sér ķ lengstu lög undan veišigjaldi fyrir ašganginn aš sameiginlegum fiskimišum žjóšarinnar meš žvķ aš lżsa gjaldinu ranglega sem skattlagningu į sjįvarśtveginn. En žeir töpušu žeim slag, enda hefur veišigjald nś fyrir nokkru veriš leitt ķ lög, žótt žaš sé enn of lįgt. Gjaldiš žarf aš bķta til aš gera fullt gagn. Ķ annan staš hefur Bandarķkjastjórn undir stjórn Bush forseta hegšaš sér eins og fylliraftur ķ fermingarveizlu og komiš sér śt śr hśsi um allan heim, jafnvel ķ London, žar sem Bandarķkjamenn hafa hingaš til įtt velvild aš fagna. Žeir bśa nś til ófriš śr öllu, žaš er žeirra stķll, og einatt į upplognum forsendum, meš žvķ til dęmis aš kalla gjald fyrir veitta žjónustu skatt til aš skjóta sér undan greišslum. Bandarķkjamenn hafa ekki heldur stašiš skil į skuldum sķnum viš Sameinušu žjóširnar. Sigur veišigjaldsmanna ķ barįttunni um fiskveišistjórnina hér heima var samt ekki nema sigur aš nafninu til, sigur til hįlfs. Viš höfšum gjaldiš ķ gegn, en žaš er žó enn ašeins til mįlamynda. Hafrannsóknastofnun hefur nś lagt til stórfelldan nišurskurš į žorskveišum eina feršina enn. Naušsyn slķks nišurskuršar var fyrirséš. Nśgildandi kvótakerfi įn veišigjalds nema aš nafninu til hvetur fiskimenn til brottkasts, žvķ aš žeir reyna eftir föngum aš fylla kvótana sķna meš veršmętum fiski og fleygja žvķ undirmįlsfiski ķ stórum stķl. Flestir vita um žetta, en fįir vilja gangast viš žvķ, žar eš brottkast varšar viš lög. Ķ vel śtfęršu veišigjaldskerfi borgar sig oftast nęr aš koma meš allan veiddan fisk į land, ef gjaldiš er mišaš viš aflaveršmęti frekar en aflamagn. Nśgildandi kvótakerfi er eins og önnur skömmtunarkerfi: žaš gerir marga žįtttakendur ķ leiknum aš sakamönnum, sem sveipa sig meš ósannindum ķ sjįlfsvörn. Og fiskstofnarnir fjara śt.

 

Įšur fyrr žótti fólki viš sjįvarsķšuna žaš ekki vera tiltökumįl aš fęra sig staš śr staš, elta fiskinn eša fį sér ašra vinnu, ef afli brįst. Žetta er saga Flateyrar, Siglufjaršar, Raufarhafnar, Žórshafnar, Vestmannaeyja og fleiri staša. Duttlungar nįttśrunnar réšu miklu um žróun byggšar um landiš. Nśtķmafólk unir žvķ sķšur aš eltast viš duttlunga einstakra śtvegsmanna, sem flytja kvóta milli staša įn žess aš skeyta um fólkiš, sem vinnur verkin. Žaš unir žvķ enn sķšur aš missa vinnuna og aleiguna af manna völdum. Ef fiskveišunum hefši frį öndveršu veriš stżrt meš vel śtfęršu veišigjaldi, vęri žorskstofninn varla ķ žeirri śtrżmingarhęttu, sem vofir nś yfir honum. Og žį hefši veriš hęgt aš verja įvöxtum aukinnar hagkvęmni ķ śtgerš – veišigjaldstekjunum! – ķ almannažįgu, lķkt og til dęmis tekjunum af umferšargjaldinu ķ London hefur veriš variš til samgöngubóta žar ķ borg. Alžingi hafnaši žessu sjónarmiši į sķnum tķma og įkvaš heldur aš afhenda völdum śtvegsmönnum kvótann įn endurgjalds, en žingiš reyndi sķšan aš bęta įsjónu sķna meš lögfestingu lķtils hįttar veišigjalds eftir dśk og disk. Afleišingarnar blasa nś viš.

Fréttablašiš, 28. jśnķ 2007.


Til baka