4

G og vond hagfri

Hagfri getur veri bi g og vond eins og gefur a skilja. Lknisfri og lgfri eru alveg eins a essu leyti. a er ekki alltaf auvelt fyrir leikmenn a greina g fri fr vondum. ess vegna reisa landslg skorur vi skottulkningum. etta er gert ekki aeins til a firra grunlausan almenning v heilsutjni, sem rng mefer getur haft fr me sr, heldur einnig til a hamla fjrplgsstarfsemi. Me smu rkum er lglrum mnnum heimilt a stunda mlflutnings- og dmarastrf. Og n frist a nokku vxt, a rgjafarfyrirtki rekstrarhagfringa urfi a tryggja sig gegn eim skaa, sem viskiptavinir geta ori fyrir, ef rin reynast rng. etta er spurning um neytendavernd.

Hvernig getur leikmaur greint ga og vonda hagfri sundur? v er ekki auvelt a svara, einkum landi sem essu, ar sem hagfrimenntun hefur seti hakanum sklakerfinu. Bandarkjunum, ar sem almenn menntun hagfri er miklu meiri en hr, er vandinn miklu minni, en nokkur.

Tveir gir

Byrjum fyrir vestan. Ga hagfringa getur greint um efnahagsml. g nefni tvo af fremstu hagfringum Bandarkjanna af yngri kynslinni, Paul Krugman, prfessor vi MIT, og Jeffrey Sachs, prfessor vi Harvardhskla. eir tveir hafa lkar skoanir msu, t.d. styrkleika og hagvaxtarhorfum Asulandanna. Krugman hefur lst efasemdum um framhald rs hagvaxtar arna austur fr, og hefur jafnvel nefnt sovzkan vxt v sambandi, en Sachs telur hinn bginn, a undirstaa efnahagslfsins undralndunum Asu s sterk og miklar lkur su v til ess, a hagkerfin arna haldi fram a vaxa hratt. etta er elilegur greiningur. Ga elisfringa getur einnig greint um eli hlutanna, ekki vantar a. Skiptar skoanir varpa engum skugga vifangsefni, heldur geta vert mti vitna um grsku.

Hagfringar hafa lkan stl eins og anna flk. Bi Krugman og Sachs leggja mikla rkt vi almannafrslu, og Sachs er ar a auki einn umsvifa- og hrifamesti efnahagsrgjafi, sem sgur fara af. Frumleiki Krugmans ntur sn hins vegar bezt frilegum ritgerum hans og bkum. Bir geta eir veri harir horn a taka. Krugman gerir grn a hagfringum og rum, sem hann telur fra veik rk a mli snu, einkum egar honum snast eir vera a reyna a koma sr mjkinn hj stjrnvldum ea vera mla hj srhagsmunahpum: hann dregur sundur og saman hi. Sachs vlar a ekki heldur fyrir sr a segja mnnum til syndanna, egar a vi: hann hellti sr t.d. yfir rssnesku rkisstjrnina, eftir a hann sagi af sr sem rgjafi Jeltsns forseta 1994. Hann hefur einnig gagnrnt Aljagjaldeyrissjinn og Bandarkjastjrn fyrir a gera ekki ng fyrir Austur-Evrpulndin tka t. Hann henti gaman a v snum tma, egar umbtastarfi Moskvu var a fara gang, a hann, strkurinn, vri me fleiri rgjafa snum snrum myrkranna milli Moskvu en Aljagjaldeyrissjurinn. N strir hann Harvard Institute for International Development og er nbinn a gefa t, samt rum, efnismikla og afar frlega skrslu um hagvxt Asu vegum Asurunarbankans. Hann er vntanlegur hinga til slands febrar n.k. tengslum vi 60 ra afmli Flags viskiptafringa og hagfringa.

Gir hagfringar, eins og t.d. essir tveir Bandarkjamenn, sem g hef lst a framan, eru yfirleitt auekktir, tt eir su iulega einnig umdeildir. Vondir hagfringar villa hins vegar stundum sr heimildir, v a margt af v, sem eir hafa fram a fra, getur veri fullbolegt, svo a menn eiga verr me a sj gegn um grillur eirra.  

Fjgur atrii til umhugsunar

Mig langar a stinga upp fjrum vimiunarreglum, sem g nota stundum sjlfur til a stytta mr lei og reyna a greina vonda ea vafasama hagfri fr gri hagfri efnahagsumrunni innan lands og utan.

Vsbending, jlabla 1997.


Til baka

Aftur heimasu