Leikh˙s, jˇl og pˇlitÝk

┌tvarpsleikh˙si­ hefur n˙ tvenn jˇl Ý r÷­ endurflutt gamanleik ■eirra Jˇnasar og Jˇns M˙la ┴rnasona, DelerÝum b˙bˇnis. Vert vŠri, a­ flutningur leikritsins yr­i ßrviss atbur­ur fyrir jˇl, ■vÝ a­ verki­ er brß­skemmtileg, hßrbeitt og břsna nŠrg÷ngul samfÚlagsßdeila. Sennilega hefur ekkert leikverk, innlent e­a erlent, veri­ fŠrt upp oftar e­a vÝ­ar ß ═slandi e­a dregi­ a­ sÚr fleiri ßhorfendur en DelerÝum b˙bˇnis. S÷ngl÷gin Ý verkinu ■ekkir ÷ll ■jˇ­in. Broddurinn Ý verkinu hefur ■ˇ vaki­ minni vi­br÷g­ en efni standa til.
      Verki­ var frumflutt Ý ˙tvarpinu 1954. Ůa­ er ger­in, sem ˙tvarpi­ flutti hlustendum 12. desember sl. og enn er hŠgt a­ heyra ß vef RÝkis˙tvarpsins (ruv.is). Haraldur Bj÷rnsson fer ■ar me­ hlutverk Ăgis Ë. Ăgis, forstjˇra Gle­ilegra jˇla hf., og Ůorsteinn Í. Stephensen leikur mßg hans, jafnvŠgismßlarß­herrann og formann JafnvŠgisflokksins.

Sagan hverfist um tvo ÷xla. Ůeir mßgarnir hafa lagt undir sig innflutning ß ßv÷xtum til landsins og ÷­rum jˇlavarningi. Ůegar heilbrig­iseftirliti­ setur fragtskipi­ Ý sˇttkvÝ vegna gruns um smitandi b˙fjßrsj˙kdˇm um bor­ (DelerÝum b˙bˇnis), ßkve­a ■eir vinirnir a­ bjˇ­a formanni innflutningsnefndarinnar prˇfessorsembŠtti Ý Hßskˇlanum gegn ■vÝ, a­ hann leysi farminn ˙t fyrir kl. 2. Ůegar ■a­ tekst ekki, ■ar e­ forma­urinn er svo lengi a­ taka ßkvar­anir, ßkve­a ■eir a­ keyra stjˇrnarfrumvarp um frestun jˇlanna Ý gegn ß Al■ingi. Ůegar ■a­ tekst ekki heldur, ■ar e­ stjˇrnarandsta­an hellti vÝni Ý drykkfelldan stjˇrnar■ingmann til a­ taka hann ˙r umfer­, grei­ist ■annig ˙r flŠkjunni, a­ or­rˇmurinn um b˙fjßrveikina reynist vera reistur ß misheyrn: heilbrig­iseftirlitsma­urinn haf­i sagt, a­ hann hef­i „skeli­ eftir h˙buna sÝna“ Ý skipinu, en bo­in misskildust Ý sÝmanum sem hin hŠttulega sj˙kdˇmsgreining delerÝum b˙bˇnis.

Hinn ÷xullinn er tilŠtlunarsj˙k eiginkona forstjˇrans, PßlÝna Ăgis, sem mß til a­ komast yfir bÝln˙meri­ R-9 eins og ■a­ skipti engu mßli, a­ Gunnar Hßmundarson leigubÝlstjˇri hefur ßtt n˙meri­ frß ÷ndver­u, og honum er ■a­ allfast Ý hendi. Leiknum lřkur ■annig, a­ rß­herrann hringir Ý leigubÝlstjˇrann til a­ vara hann Ý tr˙na­i og vinsemd vi­ yfirvofandi brß­abirg­al÷gum um a­ taka ÷ll einsstafsbÝln˙mer eignarnßmi, svo a­ bÝlstjˇranum megi ver­a ljˇst, a­ honum er fyrir beztu a­ koma n˙merinu Ý ver­ ßn tafar. BÝlstjˇrinn birtist me­ n˙meri­, fr˙ PßlÝna er alsŠl og einnig ■eir vinirnir og syngja: „Kßtt er um jˇlin, koma ■au senn, kŠtast ■ß allir bissnissmenn.“ Ůessi ger­ var sett upp Ý I­nˇ 1959 og gekk ■ar fyrir fullu h˙si Ý tv÷ ßr og fˇr eins og eldur Ý sinu um allt land. Brynjˇlfur Jˇhannesson lÚk forstjˇrann Ý I­nˇ og Karl Sigur­sson rß­herrann.

     DelerÝum b˙bˇnis var jˇlaleikrit Ůjˇ­leikh˙ssins 1968, og fˇru ■ß R˙rik Haraldsson og Ăvar R. Kvaran me­ hlutverk forstjˇrans og rß­herrans. Leikriti­ haf­i birzt ß prenti 1961 Ý nřrri ger­, ■ar sem hß­i­ beinist jafnt a­ JafnvŠgisflokknum og Dreifbřlisflokknum. Einar Ý Einiberjarunni, sem kom ekki vi­ s÷gu Ý frumger­inni nema sem ■÷gul persˇna utan svi­s, birtist n˙ Ý allri sinni dřr­ ß svi­inu undir nřju nafni, „a­alfjßrmßlasÚnÝ Dreifbřlisflokksins.“ „Hvernig stendur eiginlega ß ■vÝ,“ spyr forstjˇrinn fullur hneykslunar, „a­ svona ■ri­ja klassa karamellusali lŠtur sÚr detta Ý hug a­ hann komist inn Ý jˇlabissnissinn sem 50  prˇsent ma­ur – eiga ■essi helmingaskipti a­ gilda alls sta­ar e­a hva­?“ Rß­herrann tekur undir: „Einar hefur aldrei vilja­ skilja hva­ honum og hans lÝkum eru forbo­nir ßvextir.“ Misheyrnin er skrifu­ ˙t ˙r handritinu: N˙ er ■a­ Einar, sem m˙tar frŠnda sÝnum Ý heilbrig­iseftirlitinu til a­ lj˙ga upp b˙fjßrsmitinu til a­ knřja mßgana til helmingaskipta, og k˙gar sÝ­an R-9 ˙t ˙r bÝlstjˇranum til a­ gle­ja fr˙ PßlÝnu Ý sßrabŠtur. Bl÷­in fundu verkinu og sřningunni 1968 margt til forßttu. Leikdˇmari Morgunbla­sins taldi ■a­ „ßkaflega tÝmabundi­,“ en bŠtti vi­ eins og til ÷ryggis: „■a­ heyrir allt til horfinni tÝ­, ■ˇ vi­ kunnum a­ eiga von ß einhverju svipu­u Ý framtÝ­inni.“

Ůri­ja uppfŠrsla atvinnuleikh˙ss ß verkinu var svi­setning Loftkastalans 1996, ■ar sem R˙rik Haraldsson lÚk n˙ jafnvŠgismßlarß­herrann ß mˇti Magn˙si Ëlafssyni Ý hlutverki forstjˇrans. Valgeir Skagfj÷r­, leikstjˇri sřningarinnar, sag­i ■ß vi­ Morgunbla­i­: „Allt sem kemur fyrir Ý textanum rÝmar mj÷g vel vi­ ■a­ sem er a­ gerast Ý ■jˇ­fÚlaginu.“ Ůa­ er eftir mÝnu h÷f­i hßrrÚttur skilningur ß verkinu.

H÷fundar ßdeiluverks eins og DelerÝum b˙bˇnis hljˇta a­ velta fyrir sÚr, hversu vel persˇnur verksins og atbur­ir skuli rÝma vi­ raunveruleikann eins og ßhorfendur ■ykjast ■ekkja hann hver um sig. Almenna reglan er, a­ persˇnurnar eru samsettar og einnig atbur­irnir. Spurningin, sem ■eir brŠ­ur hljˇta a­ hafa spurt sig, er ■essi: me­ allt ■etta efni Ý h÷ndunum, efni, sem allir ■ekkja, misvel a­ vÝsu, margt af ■vÝ skjalfest, og margir vilja ■ˇ ekki kannast vi­ (brask me­ heilbrig­isvottor­ og opinber embŠtti, m˙tur, tilŠtlunarsřki vi­ kj÷tkatlana o.s.frv.), er nokkur ßstŠ­a til a­ řkja? Myndu řkjur ekki slŠva ßdeiluna?

FrÚttabla­i­, 30. desember 2010.


Til baka