Lri a loknu stri

Lri er nr ekkt lndum mslima, hvernig sem v stendur. Lnd heimsins eru n rsklega 200 talsins. ar af tilheyrir rskur fjrungur samtkum mslimarkja, ea 57 lnd. eim hpi er aeins eitt land, ar sem lrisskipulag sr nokku langa hef samt frjlsum markasbskaparhttum og mannrttindum, og hefur gengi msu landinu v: g er a tala um Tyrkland. Indnesa, fjlmennasta land mslima, er n einnig undir lrisstjrn, en a er ntilkomi. Hva er lri? v er hgt a lsa me msum orum, en beinskeyttasta skilgreiningin er kannski essi: Lri er jskipulag, ar sem kvaranir um stjrnml eru teknar af flki, sem keppir frjlsum kosningum um umbo almennings til ess a taka slkar kvaranir.

Lri er skn, einri undanhaldi. Tiltkar upplsingar um stjrnarfar 165 lndum sna, a einrisrkjum fjlgai r 20 ri 1950 upp 90 ri 1975, en eim fkkai san aftur niur 30 ri 2000, m.a. vegna ess a kommnisminn var liinn undir lok vast hvar nema Kna og feinum rum rkjum svo sem Kbu, Laos, Norur-Kreu og Vetnam. Lrisrkjum hefur hinn bginn fjlga a sama skapi: au voru 30 talsins ri 1950, 40 ri 1975 og 90 ri 2000. a gerir refldun 50 rum. Lndum me stjrnarfar einhvers staar milli lris og einris, vi getum kalla a fri, hefur fjlga r 30 45 sama tma. Fjldi sjlfstra rkja um heiminn hefur tvfaldazt san 1950.

10.000 dollara rskuldur

Lri er misskipt milli ja. Reynslan snir, a lri rugt uppdrttar ftkum lndum, en a blmstrar jafnan meal ja, sem ba vi gan efnahag. Hvar liggja skilin? au virast liggja vi jartekjur, sem nema um 10.000 dollurum mann ri ea ar um bil.  etta jafngildir 2.000 krnum mann dag. Me rum orum: jir me tekjur yfir 10.000 dollurum mann ri ba allar nema ein vi lri. Undantekningin er Singapr. ar eru tekjur svipaar og Vestur-Evrpu og Norur-Amerku, enda tt lri og msum borgararttindum s btavant ar austur fr. Singapr er samt ekkert venjulegt, hefla einrisrki, heldur vert mti fga hagsldarsamflag, ar sem flestum lur vel eim leiist svolti, skrra vri a n, en eim lur yfirleitt vel. Af essari reglu m ekki draga lyktun, a jir me tekjur undir 10.000 dollurum mann ri bi yfirleitt vi einri. Svo er alls ekki. Indland er lifandi lrisrki, enda tt tekjur mann su langt fyrir nean 10.000 dollara rskuldinn. Ngera er anna dmi. ar er lri n haft um hnd rtt fyrir sra ftkt, enda tt msum mannrttindum s btavant. Mrg nnur dmi mtti nefna.

Hvers vegna helzt lri hendur vi lfskjr? a stafar m.a. af v, a jir urfa a komast smilegar lnir til a hafa r a senda brnin sn ll skla og kenna eim a lesa. Lri theimtir ar a auki stnduga millisttt menntaflks, og hn nr ekki a vaxa fram, nema tekjur og lfskjr komist yfir tilteki mark. a er galdurinn.

Hva um rak?

Bandarkjamenn og Bretar segjast vera starnir a koma lri a loknu stri rak. Takist a og endist, verur rak undantekning fr nr algildri einrisreglu ea fris mslimaheiminum. rak langt land. ar br a vsu vel menntu millisttt, en tekjur landsins eru langt fyrir nean 10.000 dollara rskuldinn; r voru taldar nema um 2.000-2.500 dollurum mann ri fyrir Persaflastri 1991 og hafa trlega minnka san. Vi etta btist a, a nausynlega innvii vantar, ar meal virkt stjrnkerfi til a tryggja almannajnustu og halda landinu gangandi og lgreglu til a halda uppi lgum og rtti. A essu leyti er vandi sigurvegaranna raksstrinu n miklu umfangsmeiri en hann var Japan vi lok heimsstyrjaldarinnar sari, v a Japan voru innviirnir lagi, svo a lri gat vaxi og dafna skjli. Auk ess lri vinlega undir hgg a skja sundruu samflagi, svo sem reynsla margra Afrkulanda vitnar um. Erlenda innrsarlii virist v lti geta gert eigin sptur til a koma lri rak eins og sakir standa. Lri verur a koma innan fr, fr flkinu sjlfu. Innrsarherirnir geta e.t.v. gert mislegt gagn me v t.d. a feykja burt stounum, sem einrisstjrn Saddams Hssein studdist vi.

Frttablai, 23. jl 2003.


Til baka