Drottning ß fˇ­rum

Hagskyn er eins og h˙mor og matarlyst: fˇlk fŠr mismiki­ Ý forgj÷f eins og gengur. Sumir hafa nŠmt hagskyn ßn ■ess a­ hafa nokkurn tÝmann lŠrt hagfrŠ­i. A­rir eru svo hagfirrtir (■etta ß jafnvel vi­ um suma sprenglŠr­a hagfrŠ­inga), a­ ■a­ er eins og ˇsřnileg h÷nd lei­i ■ß nŠr Švinlega a­ rangri ni­urst÷­u um efnahagsmßl – ■a­ er a­ ˇhagkvŠmri og ˇrÚttlßtri ni­urst÷­u. Stundum liggur hundurinn grafinn einmitt ■ar: rangsleitnin slŠvir e­a yfirgnŠfir hagskyni­, en stundum er ■etta bara spurning um sljˇa dˇmgreind, stundum hvort tveggja. HagkvŠmni og rÚttlŠti eru Šr og křr hagfrŠ­inga alveg eins og umhverfisvernd stendur upp ß nßtt˙rufrŠ­inga. Ill me­fer­ fjßr og fßtŠkt orka ß hagfrŠ­ing lÝkt og eiturgufur og grˇ­urspj÷ll orka ß nßtt˙rufrŠ­ing. ╔g sag­i fjßr, ekki almannafjßr. Au­vita­ kemur engum ■a­ vi­ nema eigandanum, hvernig hann fer me­ eigi­ aflafÚ, svo lengi sem hann lŠtur a­ra Ý fri­i. Ill me­fer­ einkafjßr orkar samt ekki vel ß hagfrŠ­inga: okkur lÝ­ur flestum frammi fyrir bru­li lÝkt og nßtt˙rufrŠ­ingum frammi fyrir illri me­fer­ ß lifandi grˇ­ri, hvort sem er ß almenningi e­a einkareitum. HagfrŠ­ingar eru yfirleitt andvÝgir vi­skiptah÷ftum, sk÷mmtun og ÷­rum spj÷llum ß gangverki marka­sb˙skapar me­ s÷mu r÷kum og sama hug og nßtt˙rufrŠ­ingar leggjast gegn mengun. Ekki ■Štti fara vel ß ■vÝ, a­ nßtt˙rufrŠ­ingar ver­u e­a stundu­u grˇ­urspj÷ll Ý stˇrum stÝl. Hyggi ■ß sß er hlÝfa skyldi. Samt eru til hagfrŠ­ingar, sem hafa ekkert a­ athuga vi­ langvarandi vitfirringu, ˇhagkvŠmni og ranglŠti til dŠmis Ý landb˙na­armßlum e­a ˙tvegsmßlum. Helztu rß­gjafar Ýslenzkra stjˇrnvalda um sjßvar˙tvegsstefnuna hafa aldrei sÚ­ neitt athugavert heldur vi­ landb˙na­arstefnuna. Nefndi Úg vitfirringu? ElÝsabet Englandsdrottning og sonur hennar, prinsinn af Wales, fengu 360 ■˙sund evrur sendar heim b˙na­arßri­ 2003-4 me­ kŠrri kve­ju frß landb˙na­arrß­herra Evrˇpusambandsins. Ůetta kom Ý ljˇs, ■egar bla­am÷nnum tˇkst a­ svŠla ■essar upplřsingar ˙t ˙r h÷fu­st÷­vum ESB Ý Brussel Ý krafti brezkra upplřsingalaga. Hertoginn af Westminster er metinn ß sj÷ milljar­a evra: hann fÚkk 260 ■˙sund evrur Ý b˙styrk. Hertoginn af Marlborough fÚkk 296 ■˙sund evrur, jarlinn af Plymouth fÚkk 266 ■˙sund og ■annig koll af kolli – og ■etta er bara brezka konungsfj÷lskyldan. Skřringin ß ■essum ˙tlßtum er s˙, a­ b˙na­arstyrkir ESB eru bundnir vi­ eigendur b˙jar­a, ekki bŠndur. Vitfirringin vir­ir engin m÷rk. Tony Blair, fyrrum forsŠtisrß­herra Bretlands, kalla­i landb˙na­arstefnu ESB hneyksli; ■a­ var vŠgari dˇmur en efni stˇ­u til. Vandinn Ý dŠmi kˇngafˇlksins er ekki sß, a­ jar­eigendur raki saman ar­i af eignum sÝnum. Upphle­sla fjßrmagns og ar­urinn af ■vÝ eru ßsamt vinnu, menntun og vi­skiptum hornsteinar heilbrig­s marka­sb˙skapar. Nei, vandinn er sß, a­ skattgrei­endum me­ mi­lungstekjur e­a minna milli handanna, einnig Ý nřjum a­ildarrÝkjum ESB Ý Mi­- og Austur-Evrˇpu, er gert a­ punga ˙t miklu fÚ handa moldrÝkum landeigendum vestar Ý ßlfunni. Vandinn er me­ ÷­rum or­um ■essi: mikil ˇhagkvŠmni er oftast einnig ranglßt. Sameiginleg ˙tgj÷ld ESB eru fjßrm÷gnu­ me­ fl÷tum skatti. A­ildarl÷ndin leggja ESB til um eitt prˇsent af landsframlei­slu sinni ˇhß­ efnahag. Risabřli ■iggja hvert um sig 780 ■˙sund evrur ß ßri Ý b˙styrk, en ■au eru ■ˇ a­eins 0,2 prˇsent af evrˇpskum bŠndabřlum. Stˇrbřli – ■au sex prˇsent břlanna, sem framlei­a mest – fß meira en helming allra styrkja, e­a 30 ■˙sund evrur hvert a­ me­altali. R÷skur helmingur allra břla ber ˙r břtum fj÷gur prˇsent af b˙styrkjunum, 425 evrur hvert b˙. Hrˇi h÷ttur hef­i fengi­ flog. Samt er b˙verndarstefna ESB barnaleikur hjß landb˙na­arstefnunni hÚr heima. ═slenzkir neytendur og skattgrei­endur styrkja bŠndur um fjßrhŠ­, sem nemur 65 prˇsentum af framlei­sluver­mŠti ß mˇti 32 prˇsentum Ý ESB samkvŠmt upplřsingum frß OECD. Afur­aver­ til Ýslenzkra bŠnda er 2,5 sinnum hŠrra en heimsmarka­sver­. Heildarkostna­ur vegna b˙verndarinnar 2006 nam 17 millj÷r­um krˇna; ■a­ gerir 18 ■˙sund krˇnur ß mßnu­i ß hverja fj÷gurra manna fj÷lskyldu ß ═slandi. Hva­ ■arf a­ segja ■etta oft?

FrÚttabla­i­, 28. febr˙ar 2008.


Til baka